Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης: Add mononews.gr on Google

Τα ετήσια bonus αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής αμοιβών πολλών επιχειρήσεων. Από τα διευθυντικά στελέχη και τους εργαζομένους στις πωλήσεις μέχρι τους υπαλλήλους που αξιολογούνται με βάση συγκεκριμένους στόχους, οι πρόσθετες αμοιβές χρησιμοποιούνται ως κίνητρο παραγωγικότητας, επιβράβευσης και παραμονής στην εταιρεία.

Ωστόσο, πίσω από ένα bonus που μπορεί να αντιστοιχεί σε έναν ή περισσότερους μηνιαίους μισθούς ουκ ολίγες φορές κρύβονται συμβατικοί όροι που καθορίζουν αν η επιχείρηση είναι πράγματι υποχρεωμένη να το καταβάλει. Και αυτό γιατί δεν έχουν όλα τα bonus τον ίδιο νομικό χαρακτήρα, καθώς ορισμένα αποτελούν μεν δεσμευτικό μέρος της αμοιβής, όμως άλλα χορηγούνται οικειοθελώς, με την εταιρεία να διατηρεί τη δυνατότητα να τα τροποποιήσει ή να τα διακόψει.

1

Έτσι, ένας εργαζόμενος μπορεί να έχει πετύχει τους στόχους του, να έχει λάβει bonus επί σειρά ετών ή να διαπιστώνει ότι οι συνάδελφοί του επιβραβεύτηκαν, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι έχει εξασφαλισμένο δικαίωμα στην ίδια παροχή.

Πότε το bonus αποτελεί υποχρέωση της εταιρείας

Το πρώτο και σημαντικότερο στοιχείο είναι ο τρόπος με τον οποίο έχει συμφωνηθεί η πρόσθετη αμοιβή.

Όταν η σύμβαση εργασίας προβλέπει ότι ο εργαζόμενος δικαιούται συγκεκριμένο ποσό ή ποσοστό επί των αποδοχών του, εφόσον εκπληρώσει προκαθορισμένες προϋποθέσεις, το bonus αποτελεί δεσμευτική μισθολογική παροχή.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση μπορεί να συμφωνήσει με τον διευθυντή πωλήσεων ότι θα λάβει πρόσθετη αμοιβή ίση με δύο μηνιαίους μισθούς εφόσον επιτύχει συγκεκριμένο ετήσιο στόχο πωλήσεων. Εφόσον ο στόχος επιτευχθεί, η εταιρεία δεν μπορεί απλώς να αρνηθεί την καταβολή επειδή άλλαξε γνώμη.

Διαφορετική είναι, όμως, η περίπτωση στην οποία η εταιρεία έχει θεσπίσει ένα πρόγραμμα επιβράβευσης, αλλά διατηρεί την ευχέρεια να αποφασίζει κάθε χρόνο αν θα χορηγήσει bonus, σε ποιους εργαζομένους και σε ποιο ύψος. Στην περίπτωση αυτή, η επίτευξη στόχων μπορεί να αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης, χωρίς να δημιουργεί αυτομάτως αξίωση για συγκεκριμένη πρόσθετη αμοιβή.

Η σύγχυση συμβαίνει καθώς πολλές συμβάσεις χρησιμοποιούν τον όρο «bonus» χωρίς να διευκρινίζουν επαρκώς αν πρόκειται για εγγυημένη αμοιβή ή για παροχή που εξαρτάται από μεταγενέστερη απόφαση της διοίκησης. Οπότε χρειάζεται προσοχή όχι στη συμπερίληψη και την ονομασία της παροχής, αλλά στο πραγματικό περιεχόμενο της συμφωνίας και τις προϋποθέσεις καταβολής της.

Οι ρήτρες που επιτρέπουν στον εργοδότη να διακόψει το bonus

Σε πολλές συμβάσεις εργασίας, ιδιαίτερα ανώτερων στελεχών, περιλαμβάνεται ένας όρος που λίγοι προσέχουν, όμως μπορεί να ανατρέψει ολόκληρο το σύστημα αμοιβών του στελέχους, η λεγόμενη «επιφύλαξη ελευθεριότητας».

Με τη συγκεκριμένη ρήτρα, η επιχείρηση δηλώνει ότι ορισμένες πρόσθετες παροχές χορηγούνται οικειοθελώς και ότι δεν αναλαμβάνει υποχρέωση να συνεχίσει την καταβολή τους στο μέλλον. Μάλιστα, οι σχετικές συμβατικές προβλέψεις μπορεί να καλύπτουν όχι μόνο τα bonus, αλλά και πρόσθετα επιδόματα, προμήθειες, ασφαλιστικές παροχές ή άλλες παροχές σε χρήμα και σε είδος.

Ουσιαστικά, δηλαδή, με αυτή τη ρήτρα η επιχείρηση αποκόπτει τον μισθό από τις άλλες παροχές, με αποτέλεσμα να έχει υποχρέωση μόνο για την καταβολή του πρώτου όσο η σύμβαση εργασίας είναι σε ισχύ.

Βέβαια, η αναγραφή μιας τέτοιας ρήτρας δεν σημαίνει ότι κάθε bonus μπορεί να καταργείται ανεξέλεγκτα. Είναι απαραίτητο να εξετάζεται αν η παροχή είναι πράγματι οικειοθελής ή αν αποτελεί στην ουσία συμφωνημένο αντάλλαγμα για την εργασία. Επίσης, σημασία έχει αν η επιφύλαξη διατυπώθηκε με σαφήνεια, αν γνωστοποιήθηκε στον εργαζόμενο και αν η μεταγενέστερη συμπεριφορά της επιχείρησης συμβιβάζεται με αυτήν.

Για παράδειγμα, αν μια εταιρεία έχει συμφωνήσει με τον διευθυντή πωλήσεων ότι θα λάβει ετήσιο bonus εφόσον επιτύχει συγκεκριμένο στόχο πωλήσεων, δεν μπορεί να αρνηθεί την καταβολή του, εφόσον ο στόχος επιτευχθεί και πληρούνται οι συμφωνημένες προϋποθέσεις, επικαλούμενη απλώς έναν γενικό όρο περί οικειοθελών παροχών. Στην περίπτωση αυτή, το bonus δεν αποτελεί απλή επιβράβευση που εξαρτάται από την καλή θέληση της διοίκησης, αλλά πρόσθετη αμοιβή συνδεδεμένη με συγκεκριμένη συμβατική υποχρέωση.

Αν παίρνω bonus κάθε χρόνο, μπορεί η εταιρεία να το κόψει;

Πρόκειται για ένα από τα πιο συνηθισμένα ερωτήματα, ιδιαίτερα σε επιχειρήσεις όπου η καταβολή πρόσθετων αμοιβών αποτελεί πάγια πρακτική, παρόλο που αυτή δεν αναγράφεται στη σύμβαση εργασίας ως ρητή υποχρέωση του εργοδότη.

Ένας εργαζόμενος μπορεί, για παράδειγμα, να λαμβάνει ετήσιο bonus για πέντε, δέκα ή περισσότερα χρόνια, χωρίς να υπάρχει ρητή πρόβλεψη στη σύμβασή του ότι η επιχείρηση υποχρεούται να το καταβάλλει. Οπότε το ερώτημα είναι αν αυτή η μακροχρόνια πρακτική μπορεί να δημιουργήσει δικαίωμα στα πλαίσια του εθιμικού δικαίου.

Η απάντηση είναι ότι, υπό προϋποθέσεις, μπορεί. Στο εργατικό δίκαιο αναγνωρίζεται η έννοια της επιχειρησιακής συνήθειας. Όταν ο εργοδότης χορηγεί μια παροχή σταθερά, ομοιόμορφα και για μεγάλο χρονικό διάστημα, η πρακτική αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία σιωπηρής συμβατικής δέσμευσης. Αυτό σημαίνει ότι μια πρόσθετη παροχή που αρχικά δινόταν χωρίς υποχρέωση μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να καταστεί μέρος των συμφωνημένων όρων εργασίας.

Δεν πρόκειται, βέβαια, για αυτόματο αποτέλεσμα. Αν η επιχείρηση έχει καταστήσει εξαρχής σαφές ότι διατηρεί την ελευθερία να διακόψει την παροχή, η επαναλαμβανόμενη καταβολή της δεν αρκεί κατ’ ανάγκη για να δημιουργήσει δεσμευτική υποχρέωση. Αυτός είναι, άλλωστε, και ο λόγος που στις συμβάσεις αναγράφεται σαφής επιφύλαξη ελευθεριότητας, ώστε να αποφευχθεί το σενάριο να θεωρηθεί η παροχή εθιμική και να αποκτήσει έτσι δεσμευτικό χαρακτήρα.

Μπορεί η εταιρεία να δώσει bonus σε όλους εκτός από έναν εργαζόμενο;

Ένα ακόμη ζήτημα που προκαλεί συγκρούσεις μέσα στις εταιρείες είναι η επιλεκτική καταβολή πρόσθετων αμοιβών. Μπορεί, για παράδειγμα, μια επιχείρηση να χορηγήσει bonus στους περισσότερους διευθυντές της, εξαιρώντας έναν από αυτούς; Και αν η παροχή είναι οικειοθελής, σημαίνει ότι η διοίκηση μπορεί να επιλέγει χωρίς περιορισμούς ποιοι θα την λάβουν;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή, καθώς συνδέεται με την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Η νομολογία αναγνωρίζει ότι ο εργοδότης οφείλει να αντιμετωπίζει με ίσους όρους τους εργαζομένους που βρίσκονται σε ουσιωδώς όμοιες συνθήκες, εκτός αν υπάρχει αντικειμενικός λόγος που δικαιολογεί διαφορετική μεταχείριση.

Βέβαια, όλα αυτά είναι σε θεωρητικό επίπεδο, διότι τις περισσότερες φορές οι συνθήκες δεν είναι όμοιες μεταξύ όλων των στελεχών ή τέλος πάντων δεν μπορεί ο εργαζόμενος να αποδείξει ότι όντως είναι, χρησιμοποιώντας συγκεκριμένους συναδέλφους ως μέτρο σύγκρισης.

Συνήθως, η επιχείρηση επικαλείται ότι οι εργαζόμενοι δεν είχαν συγκρίσιμα καθήκοντα, ευθύνες, προσόντα, συνθήκες εργασίας και κριτήρια αξιολόγησης, οπότε μπορεί να διαφοροποιεί τις πρόσθετες αμοιβές βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, κάτι που γίνεται δεκτό από τα δικαστήρια.

Παραίτηση ή απόλυση πριν από την πληρωμή: Χάνεται το bonus;

Πολύ συχνά τα ετήσια bonus δεν καταβάλλονται αμέσως μετά τη λήξη του έτους στο οποίο αναφέρονται. Μια εταιρεία μπορεί, για παράδειγμα, να αξιολογεί την απόδοση των εργαζομένων για το προηγούμενο οικονομικό έτος και να καταβάλλει τις πρόσθετες αμοιβές τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο, μετά την οριστικοποίηση των οικονομικών αποτελεσμάτων.

Τι συμβαίνει, όμως, αν ένας εργαζόμενος παραιτηθεί τον Φεβρουάριο ή απολυθεί πριν από την ημερομηνία καταβολής; Πάλι, το ζήτημα εξαρτάται από τη φύση της παροχής και τους όρους που έχουν συμφωνηθεί.

Αν το bonus αποτελεί δεσμευτική αμοιβή για εργασία που έχει ήδη παρασχεθεί και έχουν εκπληρωθεί οι συμφωνημένες προϋποθέσεις, η αποχώρηση δεν συνεπάγεται απώλεια του σχετικού δικαιώματος, οπότε καταβάλλεται μαζί με τυχόν αποζημιώσεις κατά την εκκαθάριση.

Αντίθετα, σε προγράμματα οικειοθελούς επιβράβευσης ή σε περιπτώσεις όπου η καταβολή συνδέεται με πρόσθετες προϋποθέσεις, η αξιολόγηση είναι διαφορετική, καθώς οι περισσότερες συμβάσεις προβλέπουν ότι ο εργαζόμενος πρέπει να εξακολουθεί να απασχολείται στην εταιρεία κατά την ημερομηνία πληρωμής.

Πρόκειται για μια άδικη ρήτρα, δεδομένου ότι αφορά εργασιακό επίτευγμα που έχει ήδη πραγματοποιηθεί και δεν αφορά το μεταγενέστερο διάστημα της διακοπής συνεργασίας, οπότε στη νομολογία έχουν εμφανιστεί αρκετές ευνοϊκές προς τον εργαζόμενο αποφάσεις που κρίνουν μια τέτοια ρήτρα καταχρηστική.