Το Ιράν, ένας από τους αρχαιότερους και βαθύτερα πολιτισμικούς τόπους του κόσμου, ζει σήμερα μια από τις πιο βίαιες και κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας του. Ένας πολιτισμός με χιλιετή παράδοση στην ποίηση, στις τέχνες και στην αρχιτεκτονική βρίσκεται αντιμέτωπος με σκληρή καταστολή, κοινωνική εξέγερση και μια ανοιχτή σύγκρουση γύρω από την ελευθερία, την ταυτότητα και το δικαίωμα στη ζωή. Και όμως, αυτή η κοιτίδα πολιτισμού δεν παύει να παράγει νόημα και μορφή. Μακριά από την Tehran, που σήμερα βράζει κυριολεκτικά, το χωριό Dehkadeh, στην ευρύτερη περιοχή του Karaj, αποδεικνύει πως η ιρανική αρχιτεκτονική εξακολουθεί να λειτουργεί ως πράξη μνήμης και αντίστασης. Εδώ, το παρόν δεν διαγράφει το παρελθόν, αλλά το ενεργοποιεί, παντρεύοντας το μέλλον με την ιστορία, με κομψότητα, ακρίβεια και βαθύ σεβασμό στη συλλογική ταυτότητα.

Πριν προχωρήσουμε, να εξηγήσουμε ωστόσο.

1

Γιατί λίγοι γνωρίζουν πως το IWAN είναι ένας χώρος καθιστικού, υπερυψωμένος σε σχέση με το περιβάλλον του, που συνήθως τοποθετείται στο εξωτερικό τμήμα ενός κτηρίου. Χρησιμοποιείται στην ιρανική αρχιτεκτονική ήδη από την Παρθική περίοδο και το παρθικό αρχιτεκτονικό ιδίωμα. Τυπικά, αποτελείται από ένα και μόνο τόξο, είναι κλειστός στις τρεις πλευρές και ανοιχτός προς τον κεντρικό χώρο ή την αυλή. Το πιο εμβληματικό παράδειγμα IWAN στην ιστορική αρχιτεκτονική του Ιράν είναι το Taq Kasra.

Το παρόν έργο λειτουργεί ως άσκηση και εμπειρία που επιχειρεί να συνδεθεί με μια περίοδο της ένδοξης ιστορίας του Ιράν, με αυτό που οι δημιουργοί του αποκαλούν «τον αρχιτεκτονικό πλούτο του παρελθόντος».

Πρόκειται για μια προσπάθεια σύνδεσης ενός από τα πιο ισχυρά αρχιτεκτονικά αρχέτυπα της ιρανικής παράδοσης, με μια παλαιά και φθαρμένη μονοκατοικία, η οποία ανήκει στην περίοδο εισαγωγής του μοντερνισμού πριν από την Ισλαμική Επανάσταση. Έχουν περάσει περίπου 50 χρόνια από την κατασκευή της βίλας και, παρότι δεν διαθέτει ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία πέρα από τη λιτή της μορφή, βρίσκεται ενταγμένη σε έναν αυθεντικό αστικό ιστό, στο χωριό Dehkadeh.

Με στόχο να διατυπωθεί μια ερμηνεία της σημερινής εποχής μέσα στη συνεχή ροή της ιρανικής αρχιτεκτονικής, η αρχιτεκτονική ομάδα του Nima Mirza Mohamadi κινήθηκε συνειδητά στο όριο ανάμεσα στις ιστορικές αναφορές και στη μεταμοντέρνα εποχή.

Άλλωστε, το αρχέτυπο του IWAN, πέρα από τη χαρισματική και επιβλητική του μορφή, έχει διαμορφώσει έναν μοναδικό τύπο χώρου, άρρηκτα συνδεδεμένο με το κυρίαρχο κλίμα αυτής της γης, προσφέροντας μια εμπειρία χώρου απαράμιλλη σε ποιότητα και απόλαυση.

Η πρώτη επίσκεψη στο παλιό ισόγειο κτίσμα έφερε έντονα στο μυαλό των αρχιτεκτόνων την αίσθηση ενός καταθλιπτικού καταφυγίου: μια στέγη τόσο χαμηλή που ακόμα και τα όμορφα δέντρα της αυλής δύσκολα γίνονταν ορατά, σε συνδυασμό με παχείς τοίχους και μικρά ανοίγματα. Αυτή η εμπειρία οδήγησε σε μια πλήρη δέσμευση να αξιοποιηθούν αρχιτεκτονικά μοτίβα του παρελθόντος, προκειμένου να αναζωογονηθεί ο χώρος και να μετατραπεί σε μια σύγχρονη εξοχική κατοικία για τα Σαββατοκύριακα.

Η ανύψωση ολόκληρης της στέγης του κτηρίου δεν ήταν εφικτή. Όμως, αν μπορούσε να ανυψωθεί το καθιστικό που βλέπει προς την αυλή, το όφελος θα ήταν καθοριστικό. Σε αυτό το μικρό κτήριο, το καθιστικό αποτελούσε την καρδιά του χώρου και τον βασικό τόπο συγκέντρωσης και δραστηριοτήτων.

Αρχικά, μετά από έλεγχο της θέσης των τοίχων, αφαιρέθηκε η στέγη ενός τμήματος του καθιστικού. Δεδομένου ότι η νέα στέγη έπρεπε να εδράζεται στους πλευρικούς τοίχους, το τόξο αποτέλεσε την καταλληλότερη δομική λύση. Σε αυτό ακριβώς το σημείο γεννήθηκε η ιδέα της αναβίωσης του IWAN. Έτσι, κατασκευάστηκε ένα μεγάλο τόξο με άνοιγμα επτά μέτρων. Το τόξο εκτείνεται από τη νότια πλευρά και σχηματίζει το τμήμα που ανοίγεται προς την κεντρική αυλή, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί έναν νέο χώρο καθιστικού στο επίπεδο της στέγης από τη βόρεια πλευρά. Το παλιό, κλειστό κτίσμα αποκτά έτσι πλέον ευρείες συνδέσεις και ανοίγματα, τόσο προς το περιβάλλον, όσο και προς τη στέγη.

Μετά την ανάπτυξη του μεγάλου τόξου προς την αυλή, αποφασίστηκε η κατασκευή ενός δεύτερου, εναλλακτικού στοιχείου στο κέντρο της, με σκοπό τη δημιουργία μιας ισχυρής σχέσης με τη φύση, μέσω της διαδρομής που διαμορφώνεται ανάμεσα στα δύο τόξα.

Σε αυτό το σημείο, το IWAN, που παραδοσιακά είναι ανοιχτό μόνο από τη μία πλευρά, ανοίγεται πλέον και προς τις δύο κατευθύνσεις και στέκεται στο όριο ανάμεσα σε μια σύγχρονη πέργκολα και το παλαιό KOOSHK. Εδώ ανάμεσα τοποθετήθηκε επίσης μια πισίνα, η οποία εφάπτεται στο σημείο συνάντησής τους και διαχέει τη δροσιά και τη φρεσκάδα της στον ενδιάμεσο χώρο.

Με αυτή την προσέγγιση, αναπτύσσεται μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό του κτηρίου. Η κατοικία περιβάλλεται πλέον από ψηλά δέντρα και πλούσιο πράσινο και, μέσα από τη νέα της αρχιτεκτονική, επιτρέπει στον χρήστη μια διαρκή εμπειρία και απόλαυση της φύσης.

Οι τοίχοι που βρίσκονταν στον άξονα βορρά–νότου δεν μπορούσαν να αφαιρεθούν. Οι υπόλοιποι, όμως, απομακρύνθηκαν ή μετακινήθηκαν με τέτοιον τρόπο ώστε να βελτιωθεί τόσο η ποιότητα του εσωτερικού χώρου όσο και η καθαρότητα της εξωτερικής μορφής. Το κτήριο μετασχηματίστηκε σε έναν απλό κυβικό όγκο, στον οποίο ενσωματώνεται το μεγάλο τόξο.

Ένα ακόμη στοιχείο που οι αρχιτέκτονες επιδίωξαν να εισαγάγουν ήταν η έννοια του «παιχνιδιού». Η κούνια αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα και πιο τελετουργικά παιχνίδια στην ιρανική παράδοση, ένα ανυψωτικό παιχνίδι που έχει υμνηθεί στην ποίηση πολλών Περσών ποιητών μέσα στους αιώνες. Εδώ, τα σχοινιά της κρέμονται από την κορυφή του IWAN και τοποθετούνται στο όριο ανάμεσα σε αυτό και την πισίνα. Έτσι, η αιώρηση μέσα σε αυτόν τον χώρο προσφέρει μια μοναδική εμπειρία ταλάντωσης, ανάρτησης και άλματος, αναμειγνύοντας παιγνιωδώς τα όρια των δύο.

Η παρουσία των τούβλων και η ενασχόληση με τις λεπτομέρειες και τα σύμβολα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής δεν επιχειρούν μια πιστή αναπαραγωγή του παρελθόντος, αλλά αποκαλύπτουν με σαφήνεια τις αυθεντικές του ρίζες.

Το γκρι τσιμέντο της όψης, πέρα από το ότι δηλώνει ξεκάθαρα τη σύγχρονη χρονικότητα του έργου, λειτουργεί και ως προστατευτικό περίβλημα για το «πολύτιμο» τούβλο στο εσωτερικό. Ένα εσωτερικό όπου το τούβλο καλύπτει μεγάλο μέρος του δαπέδου, της οροφής και των τοίχων, ενισχύοντας τη θερμότητα του χώρου και τη σύνδεσή του με το παρελθόν. Τα τούβλα αποκαλύπτονται μόνο στην είσοδο, αφήνοντας να διαφανεί ένα μέρος του μυστικού που κρύβει το εσωτερικό του κτηρίου.

Παράλληλα, για να ενισχυθεί η σφραγίδα της σύγχρονης εποχής στις λεπτομέρειες, το φως ενσωματώνεται στο ίδιο το τόξο. Φωτεινά τούβλα τοποθετούνται στρώση-στρώση μέσα στον τούβλινο ιστό των αψίδων, διαχέοντας έναν απαλό φωτισμό στον χώρο.

Το έργο Dehkadeh Iwan του Super Void Space επανερμηνεύει την ιστορία σε ένα σύγχρονο πλαίσιο και συνομιλεί με την ιρανική αρχιτεκτονική κληρονομιά μέσω της χωρικής προσαρμογής και της υλικότητας, οικοδομώντας μια ουσιαστική συνέχεια ανάμεσα στο ιστορικό αρχέτυπο και τη σύγχρονη χρήση.

Διαβάστε επίσης:

GRAIL AWARDS 2026: Η επόμενη μέρα της Αρχιτεκτονικής

Samsung: Ένα ηχείο που δεν ζητά να το ακούσεις, αλλά να το δεις

Red Hills με την υπογραφή της Georges Batzios Architects