Σε κρίσιμη φάση εισέρχονται οι διαπραγματεύσεις για το μέλλον του Κάθετου Διαδρόμου ο οποίος μεταφέρει φυσικό αέριο, και αποτελεί μια κρίσιμη ενεργειακή υποδομή για την Ευρώπη μετά το κλείσιμο της ρωσικής στρόφιγγας, από το 2028 και μετά.

Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε χθες στη Βιέννη η συνάντηση των Ρυθμιστικών Αρχών Ελλάδας, Βουλγαρίας Ρουμανίας για τον Κάθετο Διάδρομο μεταφοράς αερίου, σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν τα ρυθμιστικά προβλήματα στα οποία προσκρούει η λειτουργία του.

1

Μέχρι τον Απρίλιο η Κομισιόν έχει δώσει εξαίρεση στην εφαρμογή των Κανονισμών, επιτρέποντας τις δημοπρασίες χωρητικότητας, με στόχο να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες της Ουκρανίας το χειμώνα.

Οι κατεστραμμένες υποδομές όμως της Ουκρανίας και επομένως οι μειωμένες ανάγκες ζήτησης από εκεί παρά το χειμώνα και ο ανταγωνισμός από φθηνότερες διαδρομές οδήγησαν σε μηδαμινό εμπορικό ενδιαφέρον για τον Κάθετο Διάδρομο.

Πλέον το ζητούμενο δεν είναι ο φετινός χειμώνας, αλλά να δοθεί μακροπρόθεσμα πράσινο φως από την Κομισιόν στη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου, ώστε να μπορέσει να διαθέσει ο ΔΕΣΦΑ από τον Ιούνιο και μετά μακροχρόνια, ετήσια, προϊόντα  τα οποία και θα μπορούν να προσφέρουν ανταγωνιστικές τιμές.

Αντικείμενο της συνάντησης της Κομισιόν με τους Ρυθμιστές είναι να βρεθεί η φόρμουλα ώστε να μην προσκρούει η λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου στο θεσμικό πλαίσιο της Κομισιόν. Σύμφωνα με πληροφορίες, η τηλεδιάσκεψη που προηγήθηκε τις προηγούμενες μέρες δεν έφερε αποτέλεσμα και για αυτό αποφασίστηκε μια συνάντηση από κοντά στο πλαίσιο της προσπάθειας των Ρυθμιστών να πετύχουν μια εξαίρεση από τους Κανονισμούς.

Το διακύβευμα που θα κριθεί από τη στάση της Κομισιόν, ξεπερνάει την λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου και αφορά κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να θέτει προτεραιότητες και να λειτουργεί χωρίς εσωτερικές αντιφάσεις. Και με πόση ευελιξία μπορεί να προετοιμάζεται εγκαίρως για να αντιμετωπίζει τα νέα δεδομένα που δημιουργούνται.

Η παύση των ρωσικών ροών στα τέλη του 2027 έχει πλέον οριστικά αποφασιστεί, αλλά το θεσμικό πλαίσιο δεν έχει προσαρμοστεί ώστε να προετοιμάσει την Ευρώπη για τη νέα αυτή πραγματικότητα.

Ο ρόλος του Παπασταύρου

Ο υπουργός Ενέργειας που έχει δώσει έμφαση στη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου για την ανάδειξη της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά LNG προς την Ν.Α. Ευρώπη έχει πετύχει να κερδίσει την εμπιστοσύνη της αμερικάνικης πλευρά ότι η Ελλάδα μπορεί να είναι πύλη εισόδου, τώρα πρέπει να ανταποκριθεί σε μια κρίσιμη πρόκληση.

Τα ευχολόγια και οι φιλόδοξοι στόχοι δεν φτάνουν, ούτε μόνο η καλή σχέση με τον αμερικάνικο παράγοντα. Ο κεντρικός πυλώνας για την επιτυχία του εγχειρήματος είναι η Κομισιόν στην οποία η ελληνική πλευρά πρέπει να αναδείξει την ανάγκη αλλά και τους τρόπους να προσαρμοστεί γρήγορα στις νέες γεωπολιτικές ανάγκες.

Κι αυτό γιατί το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο  σχεδιάστηκε για «κανονικές αγορές» και όχι για γεωπολιτικά κρίσιμες ροές ενέργειας. Και είναι συζήτηση πλέον δεν αφορά το αν χρειάζεται, αλλά πώς θα προσαρμοστούν οι κανόνες της Κομισιόν ώστε να μπορέσει να λειτουργήσει πλήρως μετά το 2028.

Ρόλος της ελληνικής πλευράς είναι να υποστηρίξει ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί μια ακόμη εμπορική διαδρομή φυσικού αερίου στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, αλλά μια υποδομή κρίσιμης στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία καλείται να λειτουργήσει σε συνθήκες μόνιμης γεωπολιτικής αστάθειας και όχι ως παροδική απάντηση σε μια συγκυριακή κρίση.

Το βασικό επιχείρημα που πρέπει να τεθεί ενώπιον της Κομισιόν είναι ότι η αυστηρή και αδιαφοροποίητη εφαρμογή των κανόνων της εσωτερικής αγοράς –όπως το entry–exit model και η πλήρης ελευθερία προορισμού– υπονομεύει στην πράξη τη λειτουργικότητα ενός διαδρόμου που έχει σχεδιαστεί για να εξυπηρετεί συλλογικούς ευρωπαϊκούς στόχους και όχι απλώς εμπορικά συμφέροντα μεμονωμένων παικτών.

Στην επιχειρηματολογία προς τις Βρυξέλλες πρέπει να καταστεί σαφές ότι η εξαίρεση που ζητείται δεν αφορά την ανατροπή των κανόνων ανταγωνισμού, αλλά μια στοχευμένη, περιορισμένη και αναλογική ρυθμιστική παρέκκλιση, απολύτως ευθυγραμμισμένη με το άρθρο 194 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, το οποίο αναγνωρίζει ρητά την ασφάλεια εφοδιασμού ως θεμελιώδη στόχο της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Ο Κάθετος Διάδρομος πρέπει να παρουσιαστεί ως εργαλείο υλοποίησης αυτής της συνθήκης και όχι ως απόκλιση από αυτήν.

Κομβικό σημείο είναι να τεκμηριωθεί ότι η σημερινή αρχιτεκτονική των Κανονισμών –ιδίως του Κανονισμού 715/2009 και του CAM Network Code– δημιουργήθηκε για αγορές με επάρκεια πηγών, ώριμη ρευστότητα και χαμηλό γεωπολιτικό ρίσκο, προϋποθέσεις που δεν ισχύουν πλέον για τη ΝΑ και Κεντρική Ευρώπη μετά το 2022. Η αδυναμία καθορισμού προτεραιοτήτων ροής και η πλήρης απαγόρευση στοχευμένης δέσμευσης χωρητικότητας καθιστούν τον Διάδρομο ευάλωτο σε βραχυχρόνιο arbitrage, εις βάρος της μακροχρόνιας ενεργειακής ασφάλειας κρατών-μελών με περιορισμένες εναλλακτικές.

Παράλληλα, πρέπει να αναδειχθεί ότι η εξαίρεση που ζητείται δεν είναι μόνιμη ούτε γενικευμένη, αλλά συνδέεται με σαφείς όρους: χρονικό ορίζοντα, συγκεκριμένες διαδρομές, προκαθορισμένα σημεία εισόδου και εξόδου και αυστηρή εποπτεία από την Κομισιόν και τον ACER. Με αυτόν τον τρόπο, η παρέκκλιση μπορεί να παρουσιαστεί ως εργαλείο διαχείρισης συστημικού κινδύνου, και όχι ως άνοιγμα “κερκόπορτας” για εθνικές παρεμβάσεις ή κατακερματισμό της αγοράς.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στο γεγονός ότι ο Κάθετος Διάδρομος ενισχύει την ευρωπαϊκή συνοχή και όχι τον κατακερματισμό. Αντί να υποκαθιστά την ενιαία αγορά, τη θωρακίζει, καθώς αποτρέπει ενεργειακές κρίσεις σε επιμέρους χώρες που, αν εκδηλωθούν, οδηγούν αναπόφευκτα σε μονομερή εθνικά μέτρα και στρεβλώσεις πολύ μεγαλύτερης κλίμακας. Με άλλα λόγια, η στοχευμένη ρυθμιστική ευελιξία σήμερα λειτουργεί ως προληπτικό εργαλείο προστασίας της ενιαίας αγοράς αύριο.

Τέλος, η υποστήριξη προς την Κομισιόν πρέπει να συνδεθεί με το ευρύτερο στρατηγικό αφήγημα της Ένωσης: την απεξάρτηση από τη Ρωσία, τη διαφοροποίηση πηγών και διαδρομών και την ανάγκη διατήρησης κοινωνικά και οικονομικά ανεκτών τιμών ενέργειας στη βιομηχανία και στα νοικοκυριά.

Ο Κάθετος Διάδρομος δεν ζητά εξαίρεση για να λειτουργήσει εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου, αλλά για να μπορέσει να λειτουργήσει υπέρ του ίδιου του ευρωπαϊκού συμφέροντος, σε μια συγκυρία όπου η γεωπολιτική πραγματικότητα έχει ξεπεράσει τις παραδοχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν οι υφιστάμενοι Κανονισμοί.

Ποιο είναι το πρόβλημα με το  ευρωπαϊκό πλαίσιο των Κανονισμών

Ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου έχει αναδειχθεί σε μία από τις πιο κρίσιμες υποδομές για την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, ιδίως μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών ροών και εν όψει της οριστικής παύσης τους σε λιγότερο από δύο χρόνια. Παρά τη γεωπολιτική του σημασία και την πολιτική στήριξη που απολαμβάνει, η πλήρης και αποδοτική λειτουργία του, εκτός από τα τεχνικά ή εμπορικά εμπόδια που είναι πρόσκαιρα, εμποδίζεται από το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο που δεν έχει σχεδιαστεί για στοχευμένους στρατηγικούς διαδρόμους, αλλά για μια απολύτως απελευθερωμένη και ουδέτερη εσωτερική αγορά.

Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται το entry–exit model, όπως θεσπίστηκε με τον Κανονισμό (ΕΚ) 715/2009 για την πρόσβαση στα δίκτυα φυσικού αερίου. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, οι χρήστες του συστήματος –οι traders– δεσμεύουν ανεξάρτητα χωρητικότητα εισόδου και εξόδου, χωρίς καμία υποχρέωση δήλωσης τελικού προορισμού ή χώρας κατανάλωσης του αερίου. Μόλις το αέριο εισέλθει στο σύστημα μεταφοράς, αντιμετωπίζεται ως πλήρως εμπορεύσιμο προϊόν (fungible commodity), το οποίο μπορεί να κατευθυνθεί σε οποιαδήποτε αγορά επιλέξει ο κάτοχος της χωρητικότητας. Ο κανονισμός απαγορεύει ρητά κάθε μορφή destination clauses, δηλαδή περιορισμούς που θα συνέδεαν τη δέσμευση χωρητικότητας με συγκεκριμένη χώρα εξόδου ή τελικό πελάτη.

Η λογική αυτή ενισχύεται περαιτέρω από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/459 (CAM Network Code), ο οποίος ρυθμίζει τους μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας. Οι κανόνες αυτοί προβλέπουν ότι η χωρητικότητα δημοπρατείται με τυποποιημένα προϊόντα, χωρίς καμία διάκριση ως προς τη χρήση της, και μπορεί να μεταπωληθεί ή να αξιοποιηθεί ελεύθερα από τους traders. Καμία ρυθμιστική αρχή ή διαχειριστής συστήματος δεν μπορεί να απαιτήσει δήλωση χώρας εξόδου ή να εμποδίσει τη μεταπώληση της δεσμευμένης δυναμικότητας, καθώς κάτι τέτοιο θα συνιστούσε παραβίαση τόσο του 715/2009 όσο και των βασικών αρχών της εσωτερικής αγοράς.

Αυτό το πλαίσιο, που έχει σχεδιαστεί για να μεγιστοποιεί τον ανταγωνισμό και τη ρευστότητα, έρχεται σε δομική σύγκρουση με τη λογική του Κάθετου Διαδρόμου. Ο Διάδρομος προϋποθέτει στοχευμένες ροές από τον Νότο προς τον Βορρά, προβλεψιμότητα στη χρήση των υποδομών και –σε ορισμένες περιπτώσεις– μακροχρόνιες δεσμεύσεις χωρητικότητας που θα εξασφαλίζουν ότι το αέριο φτάνει σε συγκεκριμένες αγορές υψηλής ανάγκης, όπως η Ουκρανία. Όμως το ισχύον ρυθμιστικό καθεστώς δεν επιτρέπει να “κλειδωθεί” χωρητικότητα για συγκεκριμένη χώρα, ούτε να αποκλειστούν traders που αγοράζουν δυναμικότητα για λόγους arbitrage και όχι για την εξυπηρέτηση της στρατηγικής ροής του Διαδρόμου.

Η σύγκρουση αυτή επιτείνεται από τους κανόνες τιμολόγησης και κοστοστρέφειας, που οδηγούν σε συσσώρευση πολλαπλών χρεώσεων entry–exit κατά μήκος του Διαδρόμου, καθώς και από το γενικότερο πλαίσιο απανθρακοποίησης της ΕΕ, το οποίο αντιμετωπίζει το φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο και αποθαρρύνει έμμεσα τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις. Έτσι, παρότι ο Κάθετος Διάδρομος αναγνωρίζεται πολιτικά ως κρίσιμος για την ασφάλεια εφοδιασμού, ρυθμιστικά εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως μια σειρά ανεξάρτητων εμπορικών διαδρομών.

Στην ουσία, το πρόβλημα δεν είναι ότι οι κανόνες της ΕΕ “μπλοκάρουν” τον Κάθετο Διάδρομο, αλλά ότι εφαρμόζονται απαρέγκλιτα κανόνες μιας ώριμης εσωτερικής αγοράς σε μια υποδομή που εξυπηρετεί πρωτίστως γεωπολιτικούς και στρατηγικούς στόχους. Γι’ αυτό και η συζήτηση στις Βρυξέλλες μετατοπίζεται πλέον στο αν και πώς μπορούν να δοθούν ρυθμιστικές εξαιρέσεις (derogations) ή ειδικό καθεστώς για διαδρόμους ενεργειακής ασφάλειας, χωρίς να υπονομευθεί ο πυρήνας της ενιαίας αγοράς. Το ερώτημα δεν είναι αν ο Κάθετος Διάδρομος χρειάζεται, αλλά αν το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να τον αφήσει να λειτουργήσει όπως ακριβώς απαιτούν οι συνθήκες μετά το 2028.

Διαβάστε επίσης:

Βιολάντα: Συνελήφθη ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου, Κωνσταντίνος Τζιωρτζιώτης – Εντοπίστηκε τρύπα σε σωλήνες προπανίου

Γιώργος Προκοπίου: Παραγγελία μαμούθ 1,4 δισ. δολ. από την Dynacom Tankers

Metlen: Επιταχύνει τη διεθνή της επέκταση με δύο νέα έργα ΑΠΕ σε Ηνωμένο Βασίλειο και Ιρλανδία