Μείζονος σημασίας είναι το σημερινό ραντεβού στο  Βελιγράδι του υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με την Σέρβα υπουργό Μεταλλείων και  Ενέργειας Ντουμπράβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς (Dubravka Đedović Handanović).

Η συνάντηση  συνδέεται με την ατζέντα μετάβασης της Σερβίας από το ρωσικό αέριο στο LNG, και με τον κυρίαρχο ρόλο της Ελλάδας στην περιοχή, καθώς λειτουργεί ως ενεργειακή πύλη προς την ευρωπαϊκή αγορά. Η Σερβία επιδιώκει ενεργότερο ρόλο στις νέες διαδρομές  για τη διαμόρφωση ενός πιο ανθεκτικού ενεργειακού χάρτη στην ευρύτερη περιοχή και η Ελλάδα με τις πρωτοβουλίες της αναδεικνύει τον κεντρικό   ρόλο που αναλαμβάνει  στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

1

Σε κατ’ ιδίαν συνομιλία ο Σταύρος Παπασταύρου εξηγεί ότι η Ελλάδα επιδιώκει να έχει ηγεμονικό ρόλο στην ενέργεια σε όλα τα Βαλκάνια ενισχύοντας την ενεργειακή συνεργασία, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και στις διαδρομές του LNG. Στο πλαίσιο αυτό θα συζητηθεί συνεργασία μεταξύ του ΑΔΜΗΕ και του Σέρβου Διαχειριστή του Συστήματος για με στόχο τη διαχείριση ενέργειας στα Δυτικά Βαλκάνια και τη διαμόρφωση μιας ενιαίας ενεργειακής περιφέρειας στην οποία ηγεμονικό ρόλο θα παίζει η Ελλάδα.

Στην ατζέντα των συζητήσεων είναι η ένταξη και της Σερβίας στο πλαίσιο των χωρών του Κάθετο Διαδρόμου και τα συμπληρωματικά έργα που απαιτούνται γι αυτό. Σημειώνεται ότι το ειδικό βάρος που έχει για τις  ΗΠΑ ο Κάθετος Διάδρομος, σχετίζεται όχι μόνο με την υποκατάσταση των ρωσικών ροών στην Ευρώπη από LNG μετά το 2028 όταν θα τερματιστούν οι εισαγωγές ρωσικού αερίου, αλλά και  με την αντικατάσταση του ρωσικού αερίου με LNG στις χώρες της Ν.Α Ευρώπης που δεν έχουν ενταχθεί στη Ε.Ενωση, όπως η Σερβία.

Από την πλευρά της, η Σερβία στρέφεται όλο και περισσότερο προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), επιδιώκοντας πρόσβαση σε διεθνείς αγορές και εναλλακτικούς προμηθευτές. Κομβικό ρόλο παίζει η διασύνδεση με τη Βουλγαρία, η οποία επιτρέπει στη χώρα να εισάγει αέριο τόσο από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του Νότιου Διαδρόμου όσο και LNG που φτάνει σε τερματικούς σταθμούς της Ελλάδας. Παράλληλα, η κρατική εταιρεία Srbijagas έχει ήδη δεσμεύσει δυναμικότητα στον υπό ανάπτυξη τερματικό σταθμό LNG της Αλεξανδρούπολης, γεγονός που επιβεβαιώνει τη στρατηγική στροφή προς το LNG ως συμπληρωματική πηγή εφοδιασμού.

Σε μετάβαση η ενεργειακή πολιτική της Σερβίας

Σημειώνεται ότι η Σερβία είναι υποψήφια προς ένταξη χώρα από το 2012, οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν από το 2014 και προχωρούν με αργούς ρυθμούς, λόγω ζητημάτων κράτους δικαίου και ανεξαρτησίας θεσμών και της ανάγκης για ευθυγράμμιση με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ (π.χ. κυρώσεις κατά της Ρωσίας).

Στο πλαίσιο αυτό, και η  ενεργειακή πολιτική της Σερβίας τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε φάση μετάβασης, καθώς η χώρα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διαχρονική εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο και στην ανάγκη για διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας, υπό την πίεση των γεωπολιτικών εξελίξεων και της ευρωπαϊκής στρατηγικής ενεργειακής ασφάλειας.

Παραδοσιακά, το σερβικό σύστημα φυσικού αερίου ήταν σχεδόν πλήρως προσανατολισμένο στη Ρωσία, με τις εισαγωγές να πραγματοποιούνται κυρίως μέσω του αγωγού TurkStream/Balkan Stream, γεγονός που εξασφάλιζε μεν σταθερότητα, αλλά δημιουργούσε έντονη εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή. Η ενεργειακή κρίση μετά το 2022 και οι γεωπολιτικές εντάσεις ανέδειξαν τους κινδύνους αυτού του μοντέλου, ωθώντας το Βελιγράδι να επανασχεδιάσει τη στρατηγική του με στόχο τη διαφοροποίηση και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος

Σερβία και Κάθετος Διάδρομος

Πρόθεση της Σερβίας να ενταχθεί λειτουργικά στον  Κάθετο Διάδρομο, δηλαδή το δίκτυο που συνδέει Ελλάδα–Βουλγαρία–Ρουμανία και επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από LNG και μη ρωσικές πηγές προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Μέσω αυτής της διασύνδεσης, η Σερβία θα μπορεί να αξιοποιεί αέριο που εισέρχεται από ελληνικά LNG terminals ή από τον Νότιο Διάδρομο, μειώνοντας περαιτέρω την εξάρτησή της από τη Ρωσία.

Ωστόσο, για να καταστεί αυτή η στρατηγική πλήρως λειτουργική, απαιτείται η υλοποίηση κρίσιμων υποδομών. Πέρα από τον ήδη λειτουργικό διασυνδετήριο αγωγό με τη Βουλγαρία, σχεδιάζονται νέες συνδέσεις με τη Ρουμανία (αγωγός δυναμικότητας περίπου 1,6 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως) και με τη Βόρεια Μακεδονία, που θα επιτρέψουν την πρόσβαση σε νέες πηγές όπως τα κοιτάσματα της Μαύρης Θάλασσας και πρόσθετες ροές LNG. Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις στην αναβάθμιση του εσωτερικού δικτύου μεταφοράς, ώστε να υποστηρίζει αμφίδρομες ροές και μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς το υφιστάμενο σύστημα παραμένει δομημένο γύρω από το ρωσικό μοντέλο τροφοδοσίας.

Συνολικά, η Σερβία επιδιώκει μια σταδιακή μετάβαση από ένα μονοδιάστατο ενεργειακό μοντέλο σε ένα πιο πολυδιάστατο σύστημα, όπου το LNG και οι νέοι διασυνδετήριοι αγωγοί θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις υφιστάμενες ροές. Η επιτυχία αυτής της στρατηγικής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ταχύτητα υλοποίησης των απαραίτητων έργων και από τη δυνατότητα της χώρας να ενταχθεί ουσιαστικά στις ευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές.

Η συνάντηση του Σέρβου Πρωθυπουργού με την Κίμπερλι Γκιλφόιλ

Πριν ένα μήνα είχε συναντηθεί ο πρωθυπουργός της Σερβίας Τζούρο Ματσούτ με την πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, στο περιθώριο των εκδηλώσεων για την εθνική εορτή της Σερβίας στην Αθήνα.

Στις συνομιλίες ανάμεσα στους δύο δόθηκε έμφαση στην ενεργειακή συνεργασία, ενώ και η διασύνδεση της ευρύτερης περιοχής βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης. Η συνάντηση είχε ιδιαίτερη σημασία εν μέσω των ευρύτερων γεωπολιτικών και ενεργειακών ανακατατάξεων στη νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου οι ΗΠΑ επιδιώκουν την ενίσχυση των υποδομών και των εναλλακτικών πηγών τροφοδοσίας.

«Συζητήσαμε τους κοινούς στόχους μας για ενεργειακή ανεξαρτησία και επέκταση της ενεργειακής συνδεσιμότητας σε όλη την Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω περιφερειακών έργων, όπως ο αγωγός Ελλάδας – Σκοπίων» ανέφερε η κυρία Γκίλφοϊλ σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, δίνοντας το στίγμα της προσέγγισης για την ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς ενέργειας στα Βαλκάνια.

Από την πλευρά του, ο Σέρβος πρωθυπουργός υπογράμμισε σε εγκάρδιο κλίμα ότι «ανταλλάξαμε απόψεις για την ενεργειακή κατάσταση στην περιοχή και για τη στάση της αμερικανικής διοίκησης απέναντι σε αυτό το τμήμα της Ευρώπης», επισημαίνοντας την ανάγκη στενότερης συνεργασίας η οποία θα αποφέρει περισσότερα οφέλη.

Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι απαιτείται «καλύτερη και στενότερη διασύνδεση της περιοχής» και εξέφρασαν τη βούληση να συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση, σε μια περίοδο όπου η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και η απεξάρτηση από παραδοσιακούς προμηθευτές αποτελούν βασικές προτεραιότητες για την Ευρώπη.