Δεξαμενόπλοια «φαντάσματα» στο Ορμούζ: Κλείνουν τα σήματα για ημέρες για να μεταφέρουν πετρέλαιο

Για ολοένα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα «σβήνουν» τα ίχνη τους τα υπερδεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο μέσω των επικίνδυνων θαλάσσιων περασμάτων του Στενού του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, υιοθετώντας εκ νέου μια πρακτική που είχε κάνει την εμφάνισή της στις πρώτες εβδομάδες του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο, ακόμη και όταν το φορτίο τους δεν προέρχεται από το Ιράν, άρχισαν μετά την έναρξη της σύγκρουσης στα τέλη Φεβρουαρίου να απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους, προκειμένου να περιορίσουν την πιθανότητα να εντοπιστούν κατά τη διέλευσή τους από το Ορμούζ.

Αρχικά, η πρακτική αυτή περιοριζόταν συνήθως σε λίγες ώρες. Πλέον, όμως, ορισμένα από τα ταξίδια πραγματοποιούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου «στα σκοτεινά», με τα πλοία να παραμένουν εκτός συστημάτων εντοπισμού για μία εβδομάδα ή ακόμη και περισσότερο.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα δεξαμενόπλοια επανεμφανίζονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο όπου χάθηκε το στίγμα τους, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά τις εταιρείες παρακολούθησης πλοίων να ανασυνθέσουν τη διαδρομή τους και να διαπιστώσουν τι ακριβώς συνέβη στο μεσοδιάστημα.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο εξαιτίας της αυξανόμενης χρήσης του λεγόμενου «shuttle trade», κατά το οποίο το πετρέλαιο μεταφέρεται από ένα δεξαμενόπλοιο σε άλλο, σε θαλάσσιες περιοχές λίγο έξω από το Στενό του Ορμούζ.

Το δεξαμενόπλοιο που «χάθηκε» για 10 ημέρες

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το υπερδεξαμενόπλοιο Romania Prosperity.

Το πλοίο εξαφανίστηκε από τα συστήματα παρακολούθησης στα ύδατα ανοιχτά της Φουτζέιρα, στον Κόλπο του Ομάν, στα τέλη Ιουλίου. Περίπου 10 ημέρες αργότερα επανεμφανίστηκε στην ίδια ευρύτερη περιοχή.

Το διάστημα κατά το οποίο δεν εξέπεμπε σήμα δεν επιτρέπει στους παρατηρητές να εξακριβώσουν με βεβαιότητα τι ακριβώς συνέβη. Δεν είναι σαφές εάν το πλοίο συνέχιζε να μεταφέρει το ίδιο φορτίο αργού ή εάν είχε μεταφέρει το πετρέλαιο σε άλλο δεξαμενόπλοιο και στη συνέχεια επέστρεψε στον Περσικό Κόλπο για να παραλάβει νέο φορτίο.

Τα δεδομένα παρακολούθησης δείχνουν ότι το Romania Prosperity παρέμενε τις τελευταίες ημέρες στα ύδατα ανοιχτά της Φουτζέιρα και του Σοχάρ. Ωστόσο, το μεγάλο χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο πομπός του ήταν απενεργοποιημένος αφήνει ένα σημαντικό κενό στη διαδρομή του.

Δεν πρόκειται, όμως, για μεμονωμένο περιστατικό.

Ένα ακόμη πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού, το Alexandros, εξαφανίστηκε ενώ ταξίδευε χωρίς φορτίο στη βόρεια Ερυθρά Θάλασσα στα μέσα Ιουλίου.

Το πλοίο εμφανίστηκε ξανά την περασμένη εβδομάδα κοντά στην Ινδία, αυτή τη φορά με μερικό φορτίο. Και σε αυτή την περίπτωση, το χρονικό κενό στη μετάδοση του σήματος δυσκολεύει την ακριβή ανασύσταση της πορείας του.

Αντίστοιχη ήταν η περίπτωση του υπερδεξαμενόπλοιου Kuwait Prosperity, το οποίο εξαφανίστηκε στις αρχές Ιουλίου από τον Περσικό Κόλπο ενώ μετέφερε φορτίο αργού. Περίπου 10 ημέρες αργότερα εντοπίστηκε ξανά κοντά στην Ινδονησία.

Οι περιπτώσεις αυτές ενισχύουν την εικόνα μιας αγοράς όπου η παρακολούθηση των θαλάσσιων μεταφορών γίνεται ολοένα δυσκολότερη και οι παραδοσιακές μέθοδοι εντοπισμού των δεξαμενόπλοιων δεν μπορούν πάντα να αποτυπώσουν με ακρίβεια τις πραγματικές διαδρομές τους.

Γιατί «σβήνουν» τα σήματα

Βασικός λόγος για την απενεργοποίηση των πομπών είναι η προσπάθεια των πλοιοκτητών να κρύψουν τη θέση των πλοίων και να περιορίσουν τον κίνδυνο επιθέσεων από το Ιράν.

Παρά τον αυξημένο κίνδυνο, η μεταφορά πετρελαίου μέσα από τα συγκεκριμένα στρατηγικής σημασίας θαλάσσια περάσματα παραμένει εξαιρετικά επικερδής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα αρκετοί πλοιοκτήτες να είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν μεγαλύτερο ρίσκο προκειμένου να συνεχίσουν τις μεταφορές.

Μάλιστα, τις τελευταίες εβδομάδες ακόμη και η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχει αρχίσει να μεταφέρει ιρακινό πετρέλαιο μέσω του Στενού του Ορμούζ.

Η πρακτική των «σκοτεινών» διελεύσεων, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αναταράξεις που καταγράφονται στην αγορά ναύλων, δείχνει ότι η αγορά των πολύ μεγάλων δεξαμενόπλοιων, γνωστών ως VLCC (Very Large Crude Carriers), έχει προσαρμοστεί σε ένα εντελώς διαφορετικό επιχειρησιακό περιβάλλον.

Όπως επισημαίνει η Maria Bertzeletou, senior market analyst στη Signal Ocean, οι επιβεβαιωμένες διελεύσεις των δεξαμενόπλοιων έχουν μετατοπιστεί πλέον προς την απόκρυψη των κινήσεών τους.

Η εναλλαγή ανάλογα με τις εξελίξεις στον πόλεμο

Η απενεργοποίηση των πομπών δεν ακολουθεί σταθερή πορεία, αλλά αυξομειώνεται ανάλογα με την ένταση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και τις εξελίξεις στη σύγκρουση.

Η προσωρινή συμφωνία ειρήνης που τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο είχε οδηγήσει περισσότερα δεξαμενόπλοια να εκπέμπουν κανονικά τα στοιχεία της πορείας τους.

Όταν, όμως, η Τεχεράνη άρχισε εκ νέου να πραγματοποιεί επιθέσεις εναντίον πλοίων, οι «σκοτεινές» διαδρομές αυξήθηκαν ξανά.

Η πρακτική ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο στα μέσα Ιουλίου, μετά την ανακοίνωση της υποστηριζόμενης από το Ιράν οργάνωσης των Χούθι για αποκλεισμό των σαουδαραβικών πετρελαϊκών μεταφορών στην Ερυθρά Θάλασσα.

Πάνω από τα μισά δεξαμενόπλοια περνούν «στα σκοτεινά»

Τα στοιχεία της Signal Ocean αποτυπώνουν την έκταση του φαινομένου.

Περίπου το 62% των δεξαμενόπλοιων μεταφοράς πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων πέρασε από το Στενό του Ορμούζ χωρίς ενεργό σήμα εντοπισμού κατά το διάστημα από τις 14 Ιουλίου, όταν οι ΗΠΑ επανέφεραν τον θαλάσσιο αποκλεισμό του Ιράν, έως τις αρχές Αυγούστου.

Το αντίστοιχο ποσοστό πριν από το συγκεκριμένο διάστημα ανερχόταν περίπου στο 50%.

Τα δεδομένα, ωστόσο, δεν καταγράφουν για πόσο χρονικό διάστημα κάθε πλοίο απενεργοποιεί τον πομπό του. Αυτό σημαίνει ότι, παρά την αύξηση των «σκοτεινών» διελεύσεων, παραμένει δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια πόσο χρόνο περνούν τα δεξαμενόπλοια εκτός συστημάτων εντοπισμού.

Η τάση αυτή προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, καθώς η πραγματική κίνηση φορτίων μέσω των κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων γίνεται ολοένα πιο δύσκολο να παρακολουθηθεί.