Σε μια νέα εποχή ενεργειακών προκλήσεων μπαίνει από σήμερα η Ευρώπη μετά την  έγκριση των κρατών μελών στο σχέδιο της ΕΕ  της απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως τα τέλη του 2027, ανοίγοντας τον δρόμο ώστε να τεθεί σε ισχύ ως νόμος.

Βάσει της συμφωνίας, η ΕΕ θα σταματήσει τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έως το τέλος του 2026 και τις εισαγωγές μέσω αγωγών έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027. Η πολιτική αυτή καθιστά νομικά δεσμευτική την απόφαση της ΕΕ να διακόψει τους δεσμούς της με τον μέχρι πρότινος βασικό της προμηθευτή φυσικού αερίου, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Ταυτόχρονα όμως ανοίγει μια μεγάλη πρόκληση στην οποία η Ευρώπη πρέπει να ανταποκριθεί.

1

Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάσει τις υποδομές της και τις εμπορικές συμφωνίες της ώστε να μπορέσει από τα τέλη του 2027 να προμηθεύεται τις παραπάνω ποσότητες από την διεθνή αγορά LNG.

Και να το κάνει με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη τροφοδοσία της με φυσικό αέριο με όσο γίνεται σταθερές τιμές. Σε μια εποχή αστάθειας, οι σταθερές τιμές μπορούν να εξασφαλιστούν με μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες, και το επόμενο διάστημα στοίχημα για την Ευρώπη, είναι να προσαρμόσει το ενεργειακό της σύστημα στη νέα αυτή πραγματικότητα.

Δηλαδή να παρουσιάσει ένα σχεδιασμό ενεργειακών υποδομών που θα μπορεί να υποστηρίξει την υποδοχή των επιπλέον ποσοτήτων LNG που θα χρειαστεί και ταυτόχρονα να εξασφαλιστούν οι ποσότητες με μακροχρόνιες συμφωνίες ώστε να μην εξαρτάται από τις διακυμάνσεις της τιμής του φυσικού αερίου στις τιμές spot. Και να προετοιμαστεί ώστε σε ενάμιση χρόνο από σήμερα να έχει υποκαταστήσει τις σημερινές ποσότητες ρωσικού αερίου, με LNG χωρίς να διακινδυνεύσει την ενεργειακή της ασφάλεια ή να προκληθεί νέα ενεργειακή κρίση τιμών.

Αντί όμως για κεντρικό σχεδιασμό και ευθύνη για την επιτυχή υλοποίηση της απόφαση που έλαβε,   η ευρωπαϊκή διαδικασία ρίχνει το μπαλάκι στα κράτη μέλη και λειτουργεί αργά, δημιουργώντας αβεβαιότητα για το πόσο προετοιμασμένη θα είναι στα τέλη του 2027… “Tα κράτη-μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν έως την 1η Μαρτίου 2026, εθνικά σχέδια για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και να προσδιορίσουν τις πιθανές προκλήσεις που ενέχει η αντικατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου”, σύμωνα με την ευρωπαϊκή απόφαση. Όμως αν τα εθνικά σχέδια περιλαμβάνουν ενεργειακές επενδύσεις σε υποδομές, για να ανταποκριθούν στη νέα εποχή,  θα υπάρχει χρόνος ή ο τρόπος να χρηματοδοτηθούν και να είναι έτοιμες μέσα σε ένα χρόνο;

Πρέπει να εξασφαλίσει επιπλόεν 40 bcm LNG

Η στροφή της Ευρώπης στην αποκλειστική τροφοδοσία της με LNG, θα δημιουργήσει μια πρόσθετη ζήτηση…που δεν θα ωφελήσει  αν χρειαστεί να καλυφθεί την τελευταία στιγμή.

Η συνολική κατανάλωση φυσικού αερίου της Ε.Ε ανέρχεται σε 350 bcm ετησίως από τα οποία τα 40 bcm προήλθαν το 2025 σύμφωνα με εκτιμήσεις από τη Ρωσία. Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία προμήθευε πάνω από το 40% του φυσικού αερίου της ΕΕ. Το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί σε περίπου 13% το 2025, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα, το 2025, οι ροές LNG από τις ΗΠΑ προς τις χώρες της ΕΕ αυξήθηκαν κατά περίπου 60% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με το ερευνητικό ινστιτούτο Bruegel.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις η αγορά  LNG το 2025 εκτιμάται σε ~435 εκατομμύρια τόνους και το μερίδιο των ΗΠΑ ήταν 25%. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ηγούνται του νέου επενδυτικού κύκλου για την αύξηση της παραγωγής LNG και το 2025 λήγθηκαν επενδυτικές αποφάσεις για περισσότερα από 80 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως δυναμικότητας υγροποίησης LNG για τα επόμενα χρόνια. Με τις νέες επενδύσεις το μερίδιο των ΗΠΑ στην παγκόσμια αγορά LNG εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από περίπου 25% το 2025 σε περίπου 33% έως το τέλος της δεκαετίας, προσθέτοντας 50 bcm το 2030, στη σημερινή παραγωγή των ΗΠΑ που ανέρχεται σε 145 bcm. Το ζητούμενο όμως δεν είναι μόνο να υπάρχουν οι ποσότητες στην αγορά αλλά να εξασφαλιστούν και σε σταθερές τιμές ώστε να μην εξαρτάται η οικονομία και η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης από τις ασταθείς τιμές του αερίου.

Το στοίχημα για την Ελλάδα

Η υποκατάσταση των ρωσικών ροών από αμερικάνικο LNG θα μπορούσε να αποτελέσει μια ευκαιρία για την Ελλάδα να γίνει κόμβος εισαγωγής LNG για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Παρά όμως την ελληνο-ουκρανική συμφωνία για την πρόθεση προμήθειας LNG από την Ελλάδα και  τη μακροχρόνια συμφωνία μεταξύ της κοινοπραξίας ΔΕΠΑ Εμπορίας και του κατασκευαστικού ομίλου AKTOR με την αμερικανική εταιρεία φυσικού αερίου Venture Global, μία συμφωνία εικοσαετούς διάρκειας που αφορά προμήθειες LNG από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα, οι συνθήκες δεν έχουν ωριμάσει ακόμη ώστε η διαδρομή του LNG από την Ελλάδα προς την Ευρώπη να είναι ανταγωνιστική.

Χθες 26 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε από τους Διαχειριστές των Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου των χωρών που απαρτίζουν τον λεγόμενο Κάθετο Διάδρομο, (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία). Aπό το σύνολο της προσφερόμενης δυναμικότητας των σχεδόν 72 Γιγαβατωρών για τον Φεβρουάριο, μέσω των τριών διαφορετικών πυλών εισόδου, δεσμεύθηκε μια απειροελάχιστη ποσότητα, μόλις 48 MWh για το «Route 1» με το οποίο οι επενδυτές μπορούν να κλείσουν χωρητικότητα προς Ουκρανία μέσω Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης. Eντελώς μηδενική συμμετοχή υπήρξε τόσο και για το «Route 2» (το LNG που μέσω FSRU Αλεξανδρούπολης διακινείται στον ελληνοβουλγαρικό αγωγό IGB), καθώς και για το «Route 3» το οποίο διασυνδέει τον αγωγό TAP στη Κομοτηνή μέσω του οποίου αζέρικο αέριο εισέρχεται επίσης στον IGB.

Στο αρνητικό αυτό ενδιαφέρον συνέβαλε το γεγονός ότι η ΔΕΠΑ, εκ των βασικών χρηστών του διαδρόμου, δεν συμμετείχε στις σημερινές δημοπρασίες, προφανώς επειδή ο πελάτης της, η ουκρανική Naftogaz, δεν αποδέχτηκε τη προσφορά της ελληνικής εταιρείας και προτίμησε να προμηθευτεί αέριο από κάποια άλλη φθηνότερη διαδρομή, όπως μέσω Πολωνίας.

Όμως  μπορεί σήμερα, η τροφοδοσία της Ουκρανίας με αέριο να γίνεται κυρίως από την Πολωνία που έχει ανταγωνιστικότερες τιμές, ωστόσο,  όταν θα παύσουν οι ρωσικές ροές θα χρειάζεται όλο το LNG σε όποια τιμή. Για παράδειγμα θα πρέπει μέσα στο 2027 να γεμισουν οι αποθηκες της Ουκρανίας (χωρητικότητας 30 εκ. κυβικών) για να είναι έτοιμη το 2028 για την παύση των ρωσικών ροών. Και για να είναι έτοιμη η Ευρώπη χρειάζεται, σχεδιασμός, ενεργειακές υποδομές και συντονισμός με τις χρηματοδοτήσεις των ΗΠΑ.

Ο Κάθετος Διάδρομος, που θα μπορεί να μεταφέρει το αέριο από την Ελλάδα στη Ν.Α Ευρώπη, αν και  βρίσκεται στο επίκεντρο  της ενεργειακής στρατηγικής τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ευρώπης για την υποκτάσταση των ρωσικών εισαγωγών με LNG  και τη μελλοντική ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, δεν είναι ευρωπαϊκή προτεραιότητα στην πράξη και αντιμετωπίζει ρυθμιστικά και εμπορικά εμπόδια. Για να λειτουργήσει αποδοτικά, χρειάζεται συντονισμένη στήριξη όχι μόνο από τις χώρες που τον απαρτίζουν και το αμερικάνικο ενδιαφέρον αλλά και από την Κομισιόν.

“Μόνο με συντονισμό Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης και συμπόρευση για την υλοποίηση των ευρωπαϊκών ενεργειακών έργων, θα μπορέσει η Ευρώπη να προετοιμαστεί για την απεξάρτήσή της από το ρωσικό αέριο το 2028”, ανέφεραν  κυβερνητικές πηγές, τονίζοντας ότι  πρέπει η Ευρώπη να κάνει τις ρυθμιστικές προσαρμογές που απαιτούνται και   να εμπλέξει το DFC στη χρηματοδότηση των ενεργειακών υποδομών.

Ο χρόνος θα δείξει

Στη σημερινή συγκυρία γεωπολιτικών εκπλήξεων, η απόφαση για την παύση των ρωσικών ροών, αυξάνει την αβεβαιότητα, όχι μόνο λόγω της ανησυχίας για το αν η Ευρώπη θα είναι καλά προετοιμασμένη. Αλλά και γιατί η εξάρτηση από τις ΗΠΑ, έχει διαφορετικό δείκτη κινδύνου σήμερα σε σχέση με το παρλεθόν.

«Αντικαταστήσαμε μια τεράστια εξάρτηση με μια άλλη», υπογραμμίζει σχετικά ο Χένινγκ Γκλόιστεϊν, διευθύνων σύμβουλος για θέματα ενέργειας στην Eurasia Group, εταιρεία ανάλυσης πολιτικού ρίσκου. «Αυτό έμοιαζε λογικό πριν από τρία χρόνια. Σήμερα, δεδομένα δεν είναι».

Και η ανησυχία βασίζεται στο ότι από την έναρξη της δεύτερης θητείας του, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει να χρησιμοποιήσει το εμπόριο ως μοχλό πίεσης σε διαμάχες με άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης πρωτοβουλίας του για την ανάληψη ελέγχου της Γροιλανδίας. Η αυξανόμενη ανησυχία στην Ευρώπη είναι ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να μετατρέψει την ισχυρή θέση που έχουν αποκτήσει οι ΗΠΑ στον κλάδο πετρελαίου και φυσικού αερίου σε εργαλείο εξαναγκασμού.

Με αναμενόμενη δυσαρέσκεια, η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα σχολίασε την απόφαση του Συμβουλίου της Ε.Ε. να εγκρίνει την απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου από την 1η Ιανουαρίου 2027 και του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών από τις 30 Σεπτεμβρίου 2027. Και δήλωσε χθες, ότι «ο χρόνος θα δείξει» αν οι Ευρωπαίοι τοποθετούν τους εαυτούς τους στη θέση «δυστυχισμένων σκλάβων ή ευτυχισμένων υποτελών», μετά την απόφασή τους να εγκαταλείψουν το ρωσικό φυσικό αέριο.

«Προς το παρόν είναι δύσκολο να πούμε με ακρίβεια αν πρόκειται για ευτυχισμένους υποτελείς ή για δυστυχισμένους σκλάβους – ο χρόνος θα δείξει. Σε κάθε περίπτωση, έχουν παραιτηθεί από την ελευθερία τους», ανέφερε σε συνέντευξή της στο τηλεοπτικό κανάλι Ζβέζντα.