Κάθετος Διάδρομος: Το επόμενο βήμα προς Βαλκάνια και Ανατολική Μεσόγειο – Και με κυπριακό αέριο από το 2028

Η επόμενη ημέρα του project διαμορφώνεται πλέον σε δύο παράλληλα επίπεδα. Από τη μία, οι Διαχειριστές των χωρών της περιοχής προχωρούν στην τεχνική και εμπορική αποτύπωση των δυνατοτήτων του υφιστάμενου συστήματος και των νέων επενδύσεων που θα απαιτηθούν. Από την άλλη, ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη στρατηγική προοπτική: η σύνδεση του Κάθετου Διαδρόμου με τις νέες πηγές φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου.

Με άξονα αυτή την προοπτική πραγματοποίησε χθες  ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, συναντήσεις με τον Κύπριο και Αιγύπτιο ομόλογό του, στο πλαίσιο του East Mediterranenan Gas Forum με στόχο την ευρύτερη ενεργειακή σύνδεση της Μεσογείου με την Ευρώπη. Η αρχή θα μπορούσε να γίνει με το αέριο από τα κυπριακά κοιτάσματα   που θα παράγεται από το 2028, το οποίο θα μεταφέρεται μέσω αγωγού στην Αίγυπτο και έκει θα υγροποιείται και ως LNG με πλοία θα μπορεί να έρχεται στην Ελλάδα και μετά μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς την ευρωπαϊκή αγορά. Δημιουργείται έτσι ένας “εικονικός αγωγός” (virtual pipeline), που κάνει πραγματικότητα το όνειρο του East Med, που κόλλησε εδώ και χρόνια.

Η συζήτηση για την αξιοποίηση των κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου μέσω ενός απευθείας αγωγού προς την Ευρώπη είχε ανοίξει από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας και πήρε πιο συγκεκριμένη μορφή μετά τις μεγάλες ανακαλύψεις φυσικού αερίου σε Ισραήλ και Κύπρο. Ο EastMed σχεδιάστηκε ως ένας από τους μεγαλύτερους και τεχνικά πιο απαιτητικούς υποθαλάσσιους αγωγούς στον κόσμο, μήκους περίπου 1.900 χιλιομέτρων, που θα συνέδεε τα κοιτάσματα της Λεκάνης της Λεβαντίνης με την Κύπρο, την Κρήτη και την ηπειρωτική Ελλάδα και, μέσω του Poseidon, με την Ιταλία.

Τώρα μέσω ενός πολύ μικρότερου αγωγού μόλις 105 χλμ, πο θα συνδέει την Κύπρο με την Αίγυπτο και τερματικά υγροποίησης εκεί, μπορεί να επιτευχθεί ο ίδιος στόχος.

Σημειώνεται ότι, ο  σχεδιασμός που βρίσκεται στο τραπέζι,  προβλέπει ότι το αέριο από το κοίτασμα Κρόνος θα διοχετεύεται μέσω αγωγού μήκους περίπου 105 χιλιομέτρων προς τις αιγυπτιακές υποδομές που συνδέονται με το κοίτασμα Zohr, θα υγροποιείται στην Αίγυπτο και στη συνέχεια θα μεταφέρεται με πλοία LNG προς την Ελλάδα. Στόχος του Έλληνα υπουργού είναι το πρώτο φορτίο να κατευθυνθεί στη Ρεβυθούσα και από τις ελληνικές υποδομές εισαγωγής  να τροφοδοτήσει τον άξονα του Κάθετου Διαδρόμου και την Ευρώπη.

Η αξία της πρώτης αυτής μεταφοράς θα ήταν σε μεγάλο βαθμό συμβολική αλλά και στρατηγική. Θα αποδείκνυε στην πράξη ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί απλώς έναν μηχανισμό αντικατάστασης των ρωσικών ποσοτήτων αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε σταθερή οδό διοχέτευσης νέων πηγών φυσικού αερίου από τη Μεσόγειο προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Εφόσον προχωρήσει ο σχεδιασμός των κυπριακών κοιτασμάτων, και ιδιαίτερα εάν επιβεβαιωθούν οι προσδοκίες για τις ανακαλύψεις στην Κύπρο, δημιουργείται σταδιακά μια νέα ενεργειακή αλυσίδα: παραγωγή στην Κύπρο, μεταφορά και υγροποίηση στην Αίγυπτο, εισαγωγή LNG στην Ελλάδα και διοχέτευση των ποσοτήτων προς τα βόρεια μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Με την πρώτη παραγωγή από τον Κρόνο να αναμένεται στο 2028, εφόσον ολοκληρωθούν εγκαίρως οι απαραίτητες υποδομές, από τότε δίνεται η δυνατότητα να επεκταθεί στην πράξη ο Κάθετος Διάδρομος και να ενισχυθεί ο ρόλος της Ελλάδας.

Σε δεύτερο χρόνο, η ίδια υποδομή θα μπορούσε να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, εφόσον προχωρήσουν και οι ελληνικές έρευνες υδρογονανθράκων. Με αυτό τον τρόπο, η Ελλάδα θα μπορούσε να λειτουργεί όχι μόνο ως χώρα εισαγωγής LNG, αλλά ως κεντρικός κόμβος συγκέντρωσης και μεταφοράς αερίου της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη.

Η επόμενη συνάντηση των Διαχειριστών στη Σόφια

Παράλληλα με τη μακροπρόθεσμη αυτή προοπτική, όμως, οι Διαχειριστές εργάζονται ήδη για να απαντήσουν στο πιο άμεσο ερώτημα: πόσο αέριο μπορεί πραγματικά να μεταφέρει ο Κάθετος Διάδρομος, προς ποιες αγορές και ποιες επενδύσεις χρειάζονται για να καταστεί οικονομικά βιώσιμος.

Όπως εξηγεί η Maria Sferruzza του ΔΕΣΦΑ, μετά τη διεύρυνση της συνεργασίας με τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία οι εμπλεκόμενοι Διαχειριστές έχουν συγκεντρώσει τα στοιχεία από τις χώρες και τις εταιρείες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία και έχουν περάσει πλέον στη φάση της προσομοίωσης των πραγματικών ροών.

Μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί μια συνολική άσκηση που θα εξετάζει την αγορά, τις διαθέσιμες υποδομές και την εμπορική βιωσιμότητα του συστήματος. Στην άσκηση συμμετέχουν συνολικά έντεκα φορείς και θα εξεταστούν διαφορετικά σενάρια ζήτησης και διαφορετικές διαδρομές μεταφοράς αερίου.

Σημείο εκκίνησης αποτελεί η εκτίμηση ότι περίπου 20 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου θα πρέπει να αντικατασταθούν στην περιοχή καθώς περιορίζονται οι ρωσικές ροές. Η μελέτη θα επιχειρήσει να εντοπίσει πού ακριβώς δημιουργούνται οι μεγαλύτερες ανάγκες –με τη Sferruzza να επισημαίνει ιδιαίτερα την έκθεση της Ουγγαρίας– και να εξετάσει αν υπάρχουν σήμερα διαθέσιμες διαδρομές για την κάλυψή τους.

Όπου οι υποδομές υπάρχουν, θα υπολογιστούν οι οικονομικές προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε οι διαδρομές να είναι ανταγωνιστικές. Όπου δεν υπάρχουν, θα προσδιοριστούν τα νέα έργα ή οι αναβαθμίσεις που πρέπει να γίνουν.

Τα αποτελέσματα αυτής της άσκησης αναμένεται να αποτελέσουν ουσιαστικά τη βάση για το master plan της επόμενης φάσης του Κάθετου Διαδρόμου.

Το επόμενο ραντεβού στη Σόφια

Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο τοποθετείται, σύμφωνα με τη Sferruzza, τον Ιανουάριο στη Σόφια, όπου αναμένεται νέα συνάντηση των εμπλεκόμενων χωρών. Εκεί οι Διαχειριστές θα είναι πλέον σε θέση να παρουσιάσουν στους υπουργούς τα αποτελέσματα της τεχνικής άσκησης και να δείξουν με συγκεκριμένα δεδομένα τόσο τις δυνατότητες του Διαδρόμου όσο και τα σημεία στα οποία απαιτούνται νέες επενδύσεις.

Ταυτόχρονα, τα αποτελέσματα θα τεθούν σε συζήτηση και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς η στήριξη των Βρυξελλών θεωρείται κρίσιμη για την αναγνώριση των αναγκών του συστήματος και, τελικά, για τις αποφάσεις που θα πρέπει να ακολουθήσουν σε επίπεδο χρηματοδότησης και νέων υποδομών.

Έτσι, η συζήτηση για τον Κάθετο Διάδρομο περνά σταδιακά σε μια διαφορετική φάση. Το πρώτο στοίχημα είναι να αποδειχθεί ότι ο άξονας Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας και στη συνέχεια προς Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Ουγγαρία και την ευρύτερη περιοχή μπορεί να μεταφέρει με ανταγωνιστικούς όρους τις ποσότητες που θα χρειαστεί η Ευρώπη μετά την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο.

Το δεύτερο, πολύ πιο μακροπρόθεσμο στοίχημα είναι ακόμη μεγαλύτερο: να συνδεθεί ο Κάθετος Διάδρομος με την Ανατολική Μεσόγειο και να καταστεί η Ελλάδα η γέφυρα μέσω της οποίας οι νέες παραγωγές της Κύπρου –και ενδεχομένως μελλοντικά της ίδιας της Ελλάδας– θα μπορούν να φθάνουν στις αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης.