Η απόφαση του ΣτΕ, η αλήθεια για τον προβλήτα 6, οι απαντήσεις του ΟΛΘ και γιατί η Θεσσαλονίκη δεν αντέχει άλλη μία χαμένη δεκαετία

Για περισσότερα από τριάντα χρόνια η Ελλάδα συζητά για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ως πύλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η γεωγραφία της χώρας θεωρείται ιδανική, τα λιμάνια της βρίσκονται πάνω στους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους και η Θεσσαλονίκη αποτελεί διαχρονικά το φυσικό σημείο εξυπηρέτησης των Βαλκανίων.

Κι όμως, την ώρα που άλλες χώρες επένδυαν συστηματικά στις λιμενικές τους υποδομές, στα εμπορευματικά κέντρα και κυρίως στη σύνδεση των λιμανιών με τον σιδηρόδρομο, η Ελλάδα έχανε χρόνο. Και μαζί με αυτόν έχανε και φορτία, επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων, τεράστια έσοδα, θέσεις εργασίας και συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Σήμερα, η επέκταση του 6ου Προβλήτα του ΟΛΘ θεωρείται από την αγορά ίσως το σημαντικότερο αναπτυξιακό έργο που μπορεί να αλλάξει τον ρόλο της Θεσσαλονίκης στον χάρτη των διεθνών μεταφορών. Μια επένδυση η οποία σε βάθος δεκαετίας μπορεί να δημιουργήσει υπεραξία άνω του 1,4 δις ευρώ ενώ οι άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας που θα υποστηριχθούν υπολογίζονται σε περισσότερες από 52.000.

Και όμως, για ακόμη μία φορά, το έργο βρίσκεται αντιμέτωπο με δικαστικές εμπλοκές και έναν δημόσιο διάλογο που, σύμφωνα με τη διοίκηση του ΟΛΘ, βασίζεται περισσότερο σε εντυπώσεις παρά στα πραγματικά δεδομένα.

Η απόφαση του ΣτΕ δεν σταματά το έργο

Αφορμή στάθηκαν δημοσιεύματα που παρουσίασαν ως «στοπ» στην επέκταση του Προβλήτα 6 την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Η πραγματικότητα, σύμφωνα με τον ΟΛΘ αλλά και νομικούς κύκλους, είναι αρκετά διαφορετική.

Η απόφαση αφορά αίτηση αναστολής που είχε καταθέσει ο Δήμος Θερμαϊκού σχετικά με την υπουργική απόφαση έγκρισης της Τεχνικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για την αμμοληψία και όχι την κύρια προσφυγή ακύρωσης, η οποία θα εκδικαστεί αρκετούς μήνες αργότερα.

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η αναστολή δεν αφορά ολόκληρη τη διαδικασία προμήθειας υλικών αλλά μόνο μία από τις δύο προβλεπόμενες περιοχές αμμοληψίας. Η πρώτη περιοχή παραμένει ενεργή, γεγονός που σημαίνει ότι το έργο δεν σταματά αλλά συνεχίζεται με περιορισμούς μέχρι την τελική εκδίκαση.

Στον ΟΛΘ εκτιμούν ότι η παρουσίαση της απόφασης ως οριστικής δικαίωσης όσων αντιδρούν στο έργο δημιουργεί λανθασμένες εντυπώσεις και καλλιεργεί ένα κλίμα αβεβαιότητας γύρω από μια επένδυση στρατηγικής σημασίας. Και σε κάθε περίπτωση η απόφαση αυτή δεν είναι λόγος για πανηγύρια εκείνων που δεν αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα ή τη στρατηγική σημασία της επέκτασης του Προβλήτα 6.

Γιατί ο 6ος Προβλήτας θεωρείται έργο εθνικής σημασίας

Η επέκταση του 6ου Προβλήτα δεν αφορά μόνο το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Αποτελεί το έργο που θα επιτρέψει στο λιμάνι να υποδέχεται πλοία νέας γενιάς, μεγαλύτερης χωρητικότητας, αυξάνοντας σημαντικά τη διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων και καθιστώντας τη Θεσσαλονίκη ανταγωνιστική απέναντι στα μεγάλα λιμάνια της περιοχής.

Σύμφωνα με τον ΟΛΘ, το έργο θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα του λιμένα, θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, θα αυξήσει τα δημόσια έσοδα και θα αναβαθμίσει συνολικά την οικονομική δραστηριότητα στη Βόρεια Ελλάδα.

Δεν πρόκειται επομένως μόνο για μία επένδυση του λιμανιού.

Πρόκειται για έργο που επηρεάζει μεταφορικές επιχειρήσεις, logistics, βιομηχανίες, εξαγωγικές επιχειρήσεις, σιδηροδρομικές μεταφορές και συνολικά την οικονομική δραστηριότητα της Βόρειας Ελλάδας.

Οι χαμένες δεκαετίες

Το μεγάλο πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η συγκεκριμένη δικαστική υπόθεση.

Είναι ότι η Ελλάδα έφτασε να συζητά το 2026 για έργα που έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί πριν από δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια.

Η Θεσσαλονίκη είχε για πολλά χρόνια ένα μοναδικό γεωγραφικό πλεονέκτημα. Ήταν το μοναδικό μεγάλο λιμάνι που μπορούσε να εξυπηρετήσει αποτελεσματικά τη Βόρεια Ελλάδα, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Σερβία, τμήματα της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, αλλά και γενικότερα την ενδοχώρα των Βαλκανίων, αγγίζοντας μέχρι και την Κεντρική Ευρώπη.

Στο μεταξύ όμως ο χάρτης άλλαξε. Η Κωνστάντζα στη Ρουμανία εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους της Μαύρης Θάλασσας. Η Βάρνα και το Μπουργκάς αναβάθμισαν τις υποδομές τους. Η Αδριατική απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο ρόλο.

Οι σιδηροδρομικές και οδικές διασυνδέσεις στις γειτονικές χώρες βελτιώθηκαν σημαντικά.

Και η Θεσσαλονίκη εξακολουθούσε να περιμένει. Οι διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες δεν περιμένουν επ’ άπειρον. Επιλέγουν τα λιμάνια που προσφέρουν ταχύτερη εξυπηρέτηση, μεγαλύτερα βάθη, καλύτερες συνδέσεις με σιδηρόδρομο και μικρότερο κόστος.

Η απάντηση του ΟΛΘ στις περιβαλλοντικές ενστάσεις

Το μεγαλύτερο μέρος της δημόσιας συζήτησης αφορά την αμμοληψία στην περιοχή της Επανομής.

Ο ΟΛΘ απαντά αναλυτικά σχεδόν σε κάθε επιχείρημα που διατυπώνεται από τον Δήμο Θερμαϊκού.

Πρώτον, ξεκαθαρίζει ότι η αμμοληψία δεν πραγματοποιείται μέσα σε περιοχή Natura, αλλά σε αδειοδοτημένη περιοχή που έχει εξεταστεί επιστημονικά.

Δεύτερον, υποστηρίζει ότι δεν τίθεται ζήτημα καταστροφής των λιβαδιών Ποσειδωνίας, καθώς η προστασία τους αποτέλεσε βασική παράμετρο του σχεδιασμού της Τεχνικής Περιβαλλοντικής Μελέτης, η οποία εξέτασε ακόμη και τις έμμεσες επιπτώσεις από τη θολερότητα ή τη μεταφορά ιζημάτων.

Τρίτον, επισημαίνει ότι προβλέπονται συνεχείς μετρήσεις ποιότητας νερού, προκαθορισμένα όρια ασφαλείας, παρακολούθηση της θολερότητας και ακόμη και διακοπή των εργασιών εφόσον παρατηρηθούν υπερβάσεις. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για ανεξέλεγκτη παρέμβαση αλλά για μια διαδικασία με συνεχή επιστημονική εποπτεία.

Αντίστοιχα, ο ΟΛΘ απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί επιλογής της «φθηνότερης λύσης». Όπως αναφέρει, αξιολογήθηκαν όλες οι διαθέσιμες εναλλακτικές ως προς τη διαθεσιμότητα υλικών, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, τις εκπομπές CO₂, τον θόρυβο, την κυκλοφοριακή επιβάρυνση και την ασφάλεια. Η επιλογή της Επανομής κρίθηκε η βέλτιστη τόσο τεχνικά όσο και περιβαλλοντικά.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο σενάριο μεταφοράς όλων των υλικών οδικώς. Σύμφωνα με τον ΟΛΘ, κάτι τέτοιο θα απαιτούσε χιλιάδες δρομολόγια βαρέων φορτηγών, με αυξημένες εκπομπές ρύπων, κυκλοφοριακή επιβάρυνση εντός και εκτός αστικού ιστού, φθορά του οδικού δικτύου και μεγαλύτερο περιβαλλοντικό κόστος από τη θαλάσσια μεταφορά.

Το πραγματικό διακύβευμα

Στην πραγματικότητα, το δίλημμα δεν είναι αν πρέπει να προστατευθεί το περιβάλλον. Αυτό αποτελεί αυτονόητη προϋπόθεση.

Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα μπορεί να υλοποιεί μεγάλα έργα με σεβασμό στους περιβαλλοντικούς όρους ή αν κάθε σημαντική επένδυση θα εγκλωβίζεται επί χρόνια σε έναν φαύλο κύκλο προσφυγών, καθυστερήσεων και αβεβαιότητας.

Ο ίδιος ο ΟΛΘ συνοψίζει τη θέση του σε μία φράση: «Δεν υπάρχει δίλημμα ανάπτυξη ή περιβάλλον. Tο έργο σχεδιάστηκε ακριβώς με γνώμονα τη μικρότερη δυνατή περιβαλλοντική επιβάρυνση και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί προϋπόθεση της ανάπτυξης και όχι εμπόδιο σε αυτήν. »

Το στοίχημα πλέον για τον 6ο Προβλήτα αφορά το αν η Θεσσαλονίκη θα μπορέσει επιτέλους να αποκτήσει τις υποδομές που χρειάζεται για να επανακτήσει τον ρόλο που κάποτε θεωρούσε δεδομένο.

Γιατί στην οικονομία και στις διεθνείς μεταφορές, οι ευκαιρίες δεν περιμένουν. Και κάθε χρόνος καθυστέρησης μεταφράζεται σε χαμένες επενδύσεις, χαμένες δουλειές και χαμένο έδαφος απέναντι σε ανταγωνιστές που δεν σταμάτησαν ποτέ να επενδύουν.