Με ορίζοντα το 2032 προχωρά πλέον η ολοκλήρωση της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, έργο που υλοποιεί η κοινοπραξία «ΑΒΑΞ – GHELLA – ALSTOM» και θα συνδέει το Γαλάτσι με το Γουδή μέσω 15 νέων σταθμών.

Τεχνικές δυσκολίες, εκκρεμότητες και ενστάσεις έχουν ήδη οδηγήσει σε σημαντικές μεταβολές στο αρχικό χρονοδιάγραμμα του έργου τοποθετώντας την ολοκλήρωση από το 2032, ενώ ταυτόχρονα έχουν πυροδοτήσει μια θεσμική αντιπαράθεση μεταξύ της αναδόχου κοινοπραξίας «ΑΒΑΞ – GHELLA – ALSTOM» και της Ελληνικό Μετρό Α.Ε. για την τύχη οικονομικού πριμ. Ειδικότερα, πρόκειται για τα 57 εκατ. ευρώ που είχε λάβει η κοινοπραξία για την έγκαιρη πρόοδο του έργου, εκ των οποίων τα 41,6 εκατ. ευρώ αφορούν την ΑΒΑΞ.

1

Αξίζει όμως να σημειωθεί πως παρά τα εμπόδια, σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί στη διάνοιξη των σηράγγων της γραμμής.

Τον Φεβρουάριο του 2026 σημειώθηκε ένα σημαντικό ορόσημο για τη Γραμμή 4 του Μετρό της Αθήνας, καθώς ολοκληρώθηκε η διάνοιξη του πρώτου τμήματος της σήραγγας. Το διατρητικό μηχάνημα ΤΒΜ «Αθηνά» έφτασε στο φρέαρ του Ευαγγελισμού, ολοκληρώνοντας περίπου 5,1 χιλιόμετρα σήραγγας στο τμήμα Κατεχάκη – Ευαγγελισμός.

Παράλληλα, από την αντίθετη κατεύθυνση προχωρά η διάνοιξη με το δεύτερο μηχάνημα, το ΤΒΜ «Νίκη», το οποίο έχει ήδη κατασκευάσει περίπου το 44% της σήραγγας μήκους 7,1 χιλιομέτρων στο τμήμα Άλσος Βεΐκου – Ευαγγελισμός, με την ολοκλήρωση των εργασιών να εκτιμάται προς τα τέλη του 2026.

Το αρχικό χρονοδιάγραμμα και η μεγάλη μετατόπιση

Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή.

Η σύμβαση κατασκευής της Γραμμής 4 προέβλεπε συνολική διάρκεια εργασιών 2.920 ημερολογιακών ημερών από την υπογραφή της, με ημερομηνία ολοκλήρωσης την 20ή Ιουνίου 2029.

Το έργο αφορά την πρώτη φάση της νέας γραμμής, η οποία εκτείνεται από το Άλσος Βεΐκου έως το Γουδή και περιλαμβάνει δεκαπέντε νέους σταθμούς, διαμορφώνοντας έναν νέο υπόγειο άξονα μετακίνησης που διασχίζει πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αθήνας.

Στην πράξη, ωστόσο, η εξέλιξη των εργασιών συνοδεύτηκε από σειρά απρόβλεπτων παραγόντων που επηρέασαν το χρονοδιάγραμμα.

Στο διάστημα που ακολούθησε την έναρξη των εργασιών χορηγήθηκαν διαδοχικές παρατάσεις σε επιμέρους προθεσμίες της εργολαβίας. Οι παρατάσεις αυτές δόθηκαν με αναθεώρηση, δηλαδή χωρίς να αποδίδεται ευθύνη στον ανάδοχο για τις καθυστερήσεις.

Στη συνέχεια, κατόπιν πρόσκλησης της Διευθύνουσας Υπηρεσίας του έργου, η ανάδοχος κοινοπραξία υπέβαλε επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα, στο οποίο η ολοκλήρωση της γραμμής τοποθετείται χρονικά τον Φεβρουάριο του 2034.

Με την απόφαση της Προϊσταμένης Αρχής εγκρίθηκε τελικά συνολική παράταση της συμβατικής προθεσμίας έως τις 3 Σεπτεμβρίου 2032, ενώ εγκρίθηκε και το επικαιροποιημένο πρόγραμμα εργασιών μετά από διορθώσεις που υπέδειξε η υπηρεσία.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια σημαντική μετατόπιση σε σχέση με το αρχικό χρονοδιάγραμμα, καταδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της κατασκευής ενός μεγάλου υπόγειου έργου μέσα στον πυκνό αστικό ιστό της πρωτεύουσας.

Η «κόντρα» για το πριμ των 41,6 εκατ. ευρώ

Παράλληλα με την απόφαση για την παράταση της συνολικής προθεσμίας, η διοίκηση της Ελληνικό Μετρό έλαβε και μια δεύτερη απόφαση με σημαντικές οικονομικές συνέπειες. Συγκεκριμένα, αποφασίστηκε ότι το πριμ ύψους περίπου 41,6 εκατ. ευρώ που είχε καταβληθεί στον ανάδοχο θα πρέπει να επιστραφεί.

Το ποσό αυτό είχε καταβληθεί βάσει των διατάξεων του άρθρου 154 του νόμου 4938/2022. Ο συγκεκριμένος νόμος θεσπίστηκε σε μια περίοδο έντονων ανατιμήσεων σε πρώτες ύλες, κατασκευαστικά υλικά και ενεργειακό κόστος, με στόχο να αποτραπεί η επιβράδυνση ή διακοπή μεγάλων έργων υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό προβλέφθηκε η δυνατότητα καταβολής πρόσθετης οικονομικής ενίσχυσης προς αναδόχους έργων, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η βασική προϋπόθεση ήταν ότι ο ανάδοχος δεν θα έκανε χρήση της δυνατότητας επιμήκυνσης του χρονοδιαγράμματος που παρέχει το άρθρο 153 του ίδιου νόμου. Η συγκεκριμένη επιμήκυνση λειτουργεί ως μηχανισμός τεχνικής παράτασης του χρόνου υλοποίησης, χωρίς όμως να προσμετράται στον συμβατικό χρόνο ολοκλήρωσης της σύμβασης.

Στην περίπτωση της Γραμμής 4, η Ελληνικό Μετρό είχε πιστοποιήσει την καταβολή του ποσού αυτού ως «πρόσθετη καταβολή (πριμ) του άρθρου 154». Το ποσό αυτό δεν ενσωματώθηκε στην αξία της σύμβασης ούτε εμφανίζεται στις περιοδικές πιστοποιήσεις εκτέλεσης του έργου.

Ωστόσο, μετά την έγκριση της παράτασης του έργου, η διοίκηση του έργου εκτίμησε ότι παύει να ισχύει η βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση του πριμ.

Για τον λόγο αυτό αποφασίστηκε η επιστροφή του ποσού, όχι μέσω άμεσης καταβολής αλλά μέσω συμψηφισμού με μελλοντικές πιστοποιήσεις της σύμβασης, δηλαδή με σταδιακή αφαίρεση από επόμενες πληρωμές του έργου.

Το επιχείρημα της αναδόχου

Η απόφαση αυτή προκάλεσε την αντίδραση της αναδόχου κοινοπραξίας, η οποία κατέθεσε ένσταση στις 24 Φεβρουαρίου 2026.

 Στην ένστασή της υποστηρίζει ότι η κρίση περί επιστροφής του πριμ είναι νομικά πλημμελής και αντίθετη τόσο προς το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο όσο και προς τη διοικητική πρακτική που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια σε παρόμοιες περιπτώσεις δημοσίων έργων.

Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της κοινοπραξίας, από τις διατάξεις των άρθρων 153 και 154 του νόμου προκύπτει ότι πράγματι η παράταση του χρονοδιαγράμματος μπορεί να συνεπάγεται απώλεια του πριμ. Ωστόσο, η εξαίρεση αφορά τις περιπτώσεις όπου η παράταση οφείλεται σε γεγονότα ανωτέρας βίας ή σε αντικειμενικά εμπόδια που δεν σχετίζονται με υπαιτιότητα του αναδόχου.

Η ανάδοχος υποστηρίζει ότι στην περίπτωση της Γραμμής 4 οι καθυστερήσεις προκλήθηκαν κυρίως από τη μη έγκαιρη παράδοση ελεύθερων χώρων εργασίας από τον κύριο του έργου. Η καθυστέρηση αυτή, όπως αναφέρει, αποτελεί συμβατική ευθύνη της διοίκησης και δημιουργεί συνθήκες στις οποίες ο ανάδοχος αδυνατεί αντικειμενικά να τηρήσει το αρχικό χρονοδιάγραμμα.

Η κοινοπραξία επικαλείται επίσης προηγούμενες αποφάσεις του Υπουργείου Υποδομών στις οποίες κρίθηκε ότι η αδυναμία του κυρίου του έργου να παραδώσει εγκαίρως τους εργοταξιακούς χώρους μπορεί να θεωρηθεί ως κατάσταση ανάλογη με ανωτέρα βία. Στη βάση αυτής της ερμηνείας εκτιμά ότι στην περίπτωση της Γραμμής 4 δεν υφίσταται υποχρέωση επιστροφής του πριμ.

Μάλιστα, απαντώντας σε ερωτήσεις αναλυτών κατά την παρουσίαση των οικονομικών αποτελεσμάτων για τη χρήση του 2025, η διοίκηση της ΑΒΑΞ ανέφερε ότι έχει ήδη υποβληθεί επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα, επισημαίνοντας ότι μέρος των καθυστερήσεων συνδέεται με εργοτάξια που δεν έχουν ακόμη παραδοθεί, σημειώνοντας για το ζήτημα του πριμ, ότι πρόκειται για τυπική διαδικασία που η κοινοπραξία έχει αμφισβητήσει, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι η τελική απόφαση του Τεχνικού Συμβουλίου θα είναι θετική για την εταιρεία.

Σταθμοί και εργοτάξια που δεν έχουν ακόμη παραδοθεί

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που επηρεάζουν την πρόοδο του έργου αφορά τη μη πλήρη παράδοση όλων των εργοταξιακών χώρων που προβλέπει η εργολαβία. Μέχρι σήμερα δεν έχουν παραδοθεί τέσσερις από τους συνολικά είκοσι έξι χώρους εργασίας που απαιτούνται για την κατασκευή της γραμμής.

Οι εκκρεμότητες αφορούν κυρίως τον σταθμό Γουδή, τον σταθμό Ευαγγελισμός, καθώς και εργοταξιακούς χώρους που συνδέονται με τις εισόδους ή τα φρεάτια αερισμού στους σταθμούς Καισαριανής και Αλεξάνδρας.

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά τον σταθμό Γουδή, εκτιμάται ότι η παράδοση του εργοταξίου στον κατασκευαστή θα πραγματοποιηθεί το επόμενο διάστημα ώστε να ξεκινήσουν οι κύριες κατασκευαστικές εργασίες. Η ανασκαφική φάση στην περιοχή έχει ήδη ολοκληρωθεί, ωστόσο κατά τη διάρκεια των ερευνών εντοπίστηκε κεντρικός αγωγός της ΕΥΔΑΠ, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εκπόνηση πρόσθετων τεχνικών μελετών για την ασφαλή μετατόπισή του πριν προχωρήσει η κατασκευή του σταθμού.

Παράλληλα, στον σταθμό Εξάρχεια προωθείται νέα τεχνική μελέτη που θα προβλέπει μεγαλύτερη απόσταση – περίπου πέντε μέτρων – από τα παρακείμενα κτίρια. Η αναθεώρηση αυτή στοχεύει στην ενίσχυση της ασφάλειας των κατασκευών και στη βελτιωμένη ενσωμάτωση του έργου στο ιδιαίτερα πυκνοδομημένο αστικό περιβάλλον της περιοχής. Υπενθυμίζεται ότι μέχρι πρόσφατα ο συγκεκριμένος σταθμός παρέμενε ουσιαστικά «μπλοκαρισμένος» λόγω σειράς προσφυγών και αντιδράσεων.

Ιδιαίτερα σύνθετη παραμένει και η κατάσταση γύρω από τον σταθμό Ευαγγελισμός, όπου το εργοτάξιο χωροθετείται εν μέρει στην περιοχή του Πάρκου Ριζάρη. Στην περιοχή εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια τόσο από την πλευρά πολιτών που έχουν προσφύγει δικαστικά όσο και από τον Δήμος Αθηναίων. Αν και η μελέτη για τη διαμόρφωση του εργοταξίου τροποποιήθηκε, η νέα πρόταση δεν φαίνεται μέχρι στιγμής να έχει γίνει αποδεκτή από όλες τις πλευρές.

Για την επίλυση του ζητήματος βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες το επόμενο διάστημα αναμένεται να πραγματοποιηθούν νέες συναντήσεις με στόχο να αρθούν οι αντιρρήσεις και να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις.

Την ίδια στιγμή, με την έγκριση της Τεχνικής Περιβαλλοντικής Μελέτης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανοίγει ο δρόμος για την έναρξη εργασιών σε έναν προσωρινό εργοταξιακό χώρο εντός της Πανεπιστημιούπολης. Ο χώρος αυτός θα υποστηρίξει τις εργασίες κατασκευής του σταθμού Πανεπιστημιούπολη, ενός από τους σημαντικούς σταθμούς της νέας γραμμής.

Συνεπώς, η ύπαρξη υπόγειων δικτύων κοινής ωφέλειας, όπως αγωγοί ύδρευσης και άλλες υποδομές, επιβάλλει σε αρκετές περιπτώσεις νέες μελέτες ή μετατοπίσεις εγκαταστάσεων πριν συνεχιστούν οι εργασίες. Σε άλλες περιπτώσεις, η ιδιαίτερα πυκνή δόμηση στο κέντρο της Αθήνας απαιτεί προσαρμογές στον σχεδιασμό ώστε να προστατευθούν τα γειτονικά κτίρια.

Ο ρόλος της ΕΡΕΤΒΟ και οι πρόδρομες εργασίες

Ο πρόεδρος της ΕΡΕΤΒΟ, Γιώργος Ρωμοσιός μιλώντας στο mononews,gr  ξεκαθαρίζει ότι η εταιρεία έχει ολοκληρώσει το σύνολο των εργασιών που είχε αναλάβει στο πλαίσιο της Γραμμής 4 του Μετρό και δεν θα  εμπλακεί ξανά στο έργο.

Όπως εξηγεί, το αντικείμενο της εταιρείας αφορούσε τις πρόδρομες εργασίες, δηλαδή εργασίες που προηγούνται της κύριας κατασκευής, όπως μετατοπίσεις δικτύων και άλλες παρεμβάσεις προετοιμασίας των εργοταξιακών χώρων. Οι εργασίες αυτές έχουν πλέον ολοκληρωθεί, ενώ η εταιρεία βρίσκεται στη φάση έκδοσης των βεβαιώσεων περαίωσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ΕΡΕΤΒΟ δεν έχει πλέον καμία ενεργή σύμβαση για τη Γραμμή 4, ενώ ειδικά για σημεία όπου υπάρχουν εκκρεμότητες – όπως στον σταθμό Ευαγγελισμός – οι σχετικές συμβάσεις για πρόδρομες εργασίες δεν εκτελέστηκαν, καθώς οι χώροι δεν παραδόθηκαν εγκαίρως λόγω γνωστών θεμάτων που εκκρεμούν. Στις περιπτώσεις αυτές, οι εργασίες που θα απαιτηθούν στο μέλλον θα πραγματοποιηθούν κατά πάσα πιθανότητα από τον ανάδοχο της κύριας σύμβασης του έργου.

Αναφερόμενος στο ζήτημα των καθυστερήσεων του έργου, ο πρόεδρος της εταιρείας υπογραμμίζει ότι οι πρόδρομες εργασίες, οι οποίες περιλάμβαναν συντονισμό με πολλούς εκτελέστηκαν εντός των συμβατικών πλαισίων. Τυχόν παρατάσεις που δόθηκαν, σημειώνει, σχετίζονταν με τη φύση των εργασιών και την εμπλοκή πολλών διαφορετικών οργανισμών.

Ένα κρίσιμο σημείο που επισημαίνει  ωστόσο, είναι ότι στην περίπτωση της Γραμμής 4 οι πρόδρομες και οι κύριες εργασίες ξεκίνησαν σχεδόν ταυτόχρονα, γεγονός που δεν είναι η συνήθης πρακτική, καθώς κανονικά οι πρόδρομες θα πρέπει να προηγούνται. Όπως εκτιμά, η επιλογή αυτή πιθανόν συνδέεται με το ότι  η  διαδικασία οριστικοποίησης του αναδόχου της κύριας σύμβασης είχε καθυστερήσει με αποτέλεσμα, για λόγους ταχύτητας, πρόδρομες και κύριες εργασίες να ξεκινούν σχεδόν ταυτόχρονα έχοντας ήδη καθυστερήσει η συμβασιοποίηση των επιμέρους έργων.

Διαβάστε επίσης: