Cartier: O πάνθηρας, το έτερον εγώ και η άγνωστη ιστορία πίσω από το σύμβολο

The panther, ambling through the tranquil evening,
stops to sip from a pond on the edge of dreaming.

From the still of the pool, a reflection calls
You might think me vain, but I’m the fairest of all.

Spellbound, the panther is seized by a whim,
She dives in to join her bejeweled twin.

At once, she’s as precious as her counterpart,
See how she gleams through this jeweled art.

Black onyx spots like a pure velvet night,
And emerald eyes that sparkle with light.

Since then, she reigns over Cartier’s creatures,
This precious free spirit, alive in her features.

Η φωνή της Tilda Swinton απαγγέλλει το ποίημα της τελευταίας διαφήμισης της Cartier και θυμίζει κάτι από την ιστορία του Νάρκισσου αλλά και της Χιονάτης.

Ένα άγριο πλάσμα σκύβει πάνω από το νερό, συναντά το είδωλό του και μαγεύεται από αυτό. Ποιo είναι το πιο όμορφο πλάσμα, σκέφεται.

Μόνο που o πάνθηρας δεν χρειάζεται απάντηση, ούτε το νερό ως καθρέφτη για να του την αποκαλύψει.

Στη νέα παγκόσμια καμπάνια του οίκου Into the Wild, το εμβληματικό αιλουροειδές εγκαταλείπει τα όρια της βιτρίνας και περιπλανιέται ελεύθερο σε ολόκληρο τον κόσμο, από την Ινδία έως το Τόκιο και το Λας Βέγκας.

Σε σκηνοθεσία της Alex Prager, η εικόνα του αποκτά κινηματογραφική διάσταση με την εικονογράφηση να έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο ως μέσο έκφρασης, όχι μόνο για την Cartier, αλλά και για αρκετούς άλλους οίκους πολυτελείας όπως Dior, Hermès, Loewe και Chanel.

H αίσθηση ελευθερίας που φέρει ένα άγριο πλάσμα της φύσης βρίσκεται στον πυρήνα της ιστορίας του συμβόλου.

Η γυναικεία δημιουργική δύναμη πίσω από τον Οίκο

Το μοτίβο εμφανίζεται στην Cartier για πρώτη φορά το 1914, ως δισδιάστατο σχέδιο. Η γυναίκα που θα του δώσει, όμως, πραγματική υπόσταση είναι η Jeanne Toussaint.

Γεννημένη στο Βέλγιο το 1887, εγκαταλείπει το σπίτι της στην εφηβεία και φτάνει στο Παρίσι της Belle Époque. Εκεί κινείται ανάμεσα στη demimonde, την καλλιτεχνική πρωτοπορία και την κοσμοπολίτικη κοινωνία της πόλης. Ανήκε στον ίδιο κύκλο με τη Gabrielle Chanel και την Elsa Schiaparelli και καταλαβαίνει νωρίς πως το προσωπικό στυλ μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη.

Στη δεκαετία του 1910 γνωρίζει τον Louis Cartier. Το 1917, της χαρίζει μια ταμπακιέρα από όνυχα, με έναν πάνθηρα από διαμάντια και όνυχα, ανάμεσα σε κυπαρίσσια από σμαράγδια και ρουμπίνια. Το μικρό αυτό αντικείμενο αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για το εμβληματικό σχέδιο του οίκου.

Ο Louis αναγνωρίζει το ένστικτο και το δημιουργικό της βλέμμα και της εμπιστεύεται αρχικά τη διεύθυνση του τμήματος αξεσουάρ της Cartier. Το 1933, η Toussaint γίνεται δημιουργική διευθύντρια του Οίκου κάτι που ήταν μια εξαιρετικά ασυνήθιστη θέση για γυναίκα στην υψηλή κοσμηματοποιία της εποχής.

Και το κόσμημα αλλάζει χαρακτήρα

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η υψηλή κοσμηματοποιία ακολουθεί αυστηρούς κώδικες. Τα κοσμήματα υπηρετούσαν κομβικές στιγμές της ζωής, όπως ο γάμος και η μητρότητα αλλά και στιγμές της ημέρας και της νύχτας.

Η Toussaint αντιλαμβάνεται ότι το κόσμημα μπορεί να γίνει γλώσσα προσωπικής έκφρασης. Μπορεί να κινείται πάνω στο σώμα, να μεταμορφώνεται, να αποσπάται, να επανασυντίθεται.

Πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι συνυπάρχουν σε τολμηρές χρωματικές αντιθέσεις, ενώ οι αόρατες τοποθετήσεις επιτρέπουν στις φόρμες να αποκτούν μια οργανική κίνηση.

Το ιδανικό πλάσμα για τη νέα εποχή

Υπό την καθοδήγησή της, αποκτά όγκο και ανατομία. Το επίπεδο σχέδιο γίνεται γλυπτό. Το αιλουροειδές παίρνει θέση μέσα στον χώρο και αποκτά το παρατσούκλι Pan Pan, από το La Panthère.

Η Cartier απομακρύνεται σταδιακά από την αυστηρότητα του Art Deco και αγκαλιάζει μια πιο αισθησιακή, τρισδιάστατη αισθητική.

Η μεγάλη στιγμή του 1948

Η Δούκισσα του Γουίνσδορ, Wallis Simpson, αγόρασε την πρώτη τρισδιάστατη καρφίτσα Panthère του Οίκου. Η φιγούρα από κίτρινο χρυσό και όνυχα έσκυβε πάνω από ένα σμαράγδι 116,74 καρατίων.

Έναν χρόνο αργότερα επιστρέφει για μια δεύτερη δημιουργία, ακόμη πιο θεαματική. Αυτή τη φορά αγόρασε έναν πάνθηρα από ζαφείρια και διαμάντια, σε λευκόχρυσο και πλατίνα, πάνω σε καμποσόν ζαφείρι 152,35 καρατίων.

Ο πάνθηρας σήμερα

Η εικόνα πλέον διαδίδεται παντού. Σε μια εποχή που οι γυναίκες διεκδικούν ολοένα περισσότερο χώρο στην κοινωνία, η Panthère αποκτά μια σημασία που ξεπερνά την αισθητική. Είναι ένα κόσμημα που καταλαμβάνει χώρο.

Ένα πλάσμα με βλέμμα, όγκο και παρουσία, φορεμένο από γυναίκες που έχουν ήδη αποφασίσει να είναι ορατές.

Η Jeanne Toussaint αποχωρεί από την Cartier το 1970. Δεν υπέγραφε τις δημιουργίες της ποτέ και γι’ αυτό έως και σήμερα το όνομά της πολλές φορές παραμένει άγνωστο.

Η υπογραφή της όμως βρίσκεται στην ίδια την ταυτότητα του Οίκου. Στην ιδέα ότι ένα κόσμημα μπορεί να είναι ταυτόχρονα αντικείμενο τέχνης, σύμβολο επιθυμίας και έκφραση ανεξαρτησίας.

Έκτοτε, ο πάνθηρας μεταμορφώνεται αδιάκοπα. Εμφανίζεται ως γλυπτό από χρυσό, ως ροζέτες όνυχα, ως αρθρωτοί κρίκοι που υπονοούν την κίνησή της. Τυλίγεται γύρω από τον καρπό στο Panthère de Cartier, εμφανίζεται σε υψηλή κοσμηματοποιία, τσάντες, γυαλιά και αρώματα. Μερικές φορές αποκαλύπτεται ολόκληρος. Άλλοτε αρκεί μια βούλα του, μια καμπύλη, ή μέρος της χνουδωτής ουράς του για να τον αναγνωρίσουμε.

Σήμερα, καθώς η Cartier τον αφήνει ξανά να περιπλανηθεί ελεύθερος στην άγρια φύση, ο πάνθηρας κοιτάζει το είδωλό του στο νερό. Τώρα, όμως, ο κόσμος ολόκληρος είναι ο καθρέφτης του και δεν περιμένει την απάντησή του.

Διαβάστε επίσης:

Sabyasachi: Ένας λάτρης της βυζαντινής τέχνης κοσμεί την εβδομάδα μόδας της Νέας Υόρκης

Erdem: O οπερατικός σχεδιαστής μόδας δεν παρουσίασε φέτος τη συλλογή του στο Βρετανικό Μουσείο 

Van Cleef & Arpels: Η νέα συλλογή Alhambra με ροζ σμάλτο διχάζει