Το πρωτοφανές ενεργειακό σοκ που πυροδοτεί η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν θα ανέμενε κανείς να αναδείξει τον χρυσό σε βασικό «παίκτη» των αγορών. Άλλωστε, το πολύτιμο μέταλλο είχε εκτιναχθεί μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ενώ είχε σημειώσει ακόμη εντονότερη άνοδο όταν το Ιράν είχε αναστατώσει τις αγορές πετρελαίου μετά την επανάσταση του 1979.

Κι όμως, από την έναρξη των εχθροπραξιών στις 28 Φεβρουαρίου, ο χρυσός υποχωρεί περίπου 15%, καταγράφοντας μεγαλύτερες απώλειες ακόμη και από τις παγκόσμιες μετοχές. Μόλις το τελευταίο τριήμερο κατάφερε να ανακτήσει μέρος των απωλειών, καθώς ενισχύονται τα σενάρια αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.

1

Στη σημερινή συνεδρίαση, η τιμή του ενισχύθηκε έως και 1,2%, ξεπερνώντας τα 4.700 δολάρια ανά ουγγιά, επεκτείνοντας το ράλι 3,5% της προηγούμενης ημέρας, πριν περιορίσει μέρος των κερδών. Η ασυνήθιστη αυτή πορεία συνδέεται με την αντίστροφη σχέση του χρυσού με τις αποδόσεις των ομολόγων προστατευμένων από τον πληθωρισμό, με τις οποίες κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Ουσιαστικά, οι επενδυτές αντιμετωπίζουν τον χρυσό σαν ένα είδος «ομολόγου χωρίς κουπόνι» συνδεδεμένου με τον πληθωρισμό. Δεν αποδίδει τόκους, αλλά θεωρητικά διατηρεί την αγοραστική του αξία. Όταν όμως αυξάνονται οι αποδόσεις αυτών των τίτλων, η ελκυστικότητά του μειώνεται. Τα πραγματικά επιτόκια έχουν ενισχυθεί αισθητά μετά την έναρξη των αμερικανικών βομβαρδισμών στο Ιράν — περίπου κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες στα δεκαετή αμερικανικά ομόλογα — αντανακλώντας αυξημένο ρίσκο και φόβους ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας θα τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό, αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να κινηθούν πιο επιθετικά.

Κεντρικές τράπεζες

Ένας ακόμη παράγοντας αφορά τη στάση των κεντρικών τραπεζών. Σε χώρες που φοβούνται δυτικές κυρώσεις — όπως η Ρωσία, της οποίας τα αποθέματα πάγωσαν μετά την εισβολή στην Ουκρανία — ο χρυσός λειτουργεί ως «ασπίδα» απέναντι στη χρηματοοικονομική ισχύ του δολαρίου. Παράλληλα, χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαφοροποίησης των αποθεμάτων.

Ωστόσο, όταν η τιμή του κινείται ανοδικά, όπως τα τελευταία χρόνια, η ρευστοποίηση μέρους των θέσεων γίνεται ελκυστική για κεντρικούς τραπεζίτες που θέλουν να ενισχύσουν τα νομίσματά τους ή για κυβερνήσεις που αναζητούν ρευστότητα.

Ενδεικτικά, στο δεκαπενθήμερο έως τις 20 Μαρτίου, η Τουρκία προχώρησε σε πωλήσεις χρυσού ύψους 8 δισ. δολαρίων για να στηρίξει τη λίρα, ενώ αντίστοιχες κινήσεις φαίνεται να εξετάζει και η Ινδία. Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Πολωνίας άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο ρευστοποίησης μέρους των αποθεμάτων για τη χρηματοδότηση αμυντικών δαπανών. Αυτές οι κινήσεις συμβάλλουν εν μέρει στην πρόσφατη πτωτική πορεία.

Παρόλα αυτά, ούτε η άνοδος των πραγματικών επιτοκίων ούτε οι πωλήσεις των κεντρικών τραπεζών αρκούν για να εξηγήσουν πλήρως τη συμπεριφορά του χρυσού. Μια εναλλακτική ερμηνεία είναι ότι αρχίζει να μοιάζει με το asset που κάποτε θεωρούνταν ότι θα τον αντικαταστήσει. Το Bitcoin είχε παρουσιαστεί ως «ψηφιακός χρυσός», δηλαδή ως αντιστάθμισμα στον πληθωρισμό και τις δημοσιονομικές υπερβολές, ανεξάρτητο από την επιρροή των ΗΠΑ. Στην πράξη, όμως, εξελίχθηκε σε asset που κινείται κυρίως με βάση τη διάθεση για ρίσκο.

Πλέον, και ο ίδιος ο χρυσός φαίνεται να ακολουθεί μια πιο «κερδοσκοπική» λογική. Η άνοδός του κατά περίπου 60% από το περασμένο καλοκαίρι έως τα τέλη Φεβρουαρίου συνοδεύτηκε από εκρηκτική αύξηση των ETF χρυσού, των οποίων τα αποθέματα αυξήθηκαν κατά 25% σε έναν χρόνο, φτάνοντας τους 4.200 τόνους. Η πρόσφατη πτώση επιταχύνεται καθώς αυτές οι θέσεις αρχίζουν να ρευστοποιούνται.

Οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων δείχνουν ότι ο χρυσός δεν αποτελεί απόλυτο «ασφαλές καταφύγιο». Ωστόσο, η διαχρονική του αξία δεν συνδέεται τόσο με γεωπολιτικές κρίσεις ή ενεργειακά σοκ, όσο με την υποτίμηση των νομισμάτων. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου δημόσιου χρέους, όπου οι κυβερνήσεις ενδέχεται να προσπαθήσουν να το μειώσουν μέσω πληθωρισμού, αυτός ο κίνδυνος παραμένει υπαρκτός.

Θεωρητικά, ο χρυσός θα έπρεπε να ενισχύεται όταν οι ΗΠΑ εμπλέκονται σε έναν ακόμη δαπανηρό πόλεμο και άλλες οικονομίες εξετάζουν μέτρα στήριξης για το ενεργειακό κόστος. Ωστόσο, αυτό ισχύει μόνο όταν οι υπόλοιποι παράγοντες παραμένουν σταθεροί — κάτι που δεν συμβαίνει όταν η κερδοσκοπία κυριαρχεί και οι θεσμικοί επενδυτές ρευστοποιούν θέσεις για να καλύψουν απώλειες αλλού.

Διαβάστε επίσης 

Pfizer: Κερδίζει αγωγή 1,9 δισ. ευρώ κατά Πολωνίας και Ρουμανίας για τα εμβόλια του Covid-19

Eli Lilly: Έγκριση για το χάπι αδυνατίσματος Foundayo – Νέα «μάχη» με Novo Nordisk στην αγορά GLP-1

Bayer: Πιέζει για αυξήσεις τιμών στην Ευρώπη εν μέσω παρεμβάσεων Τραμπ