ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ελάφια που βόσκουν ξένοιαστα, άλογα που τρέχουν σε άρματα, τρυφερά λαγουδάκια, πιστοί σκύλοι, άγριοι κάπροι, χαριτωμένοι ερωδιοί, η μυστικοπαθής κουκουβάγια κι όλος ο θαλάσσιος κόσμος. Και απέναντι ο άνθρωπος. Συμβιεί μαζί τους, τα χρησιμοποιεί, τα εκμεταλλεύεται.
Από τις πολυάριθμες απεικονίσεις ζώων στην αρχαιότητα – αγγεία, ειδώλια, γλυπτά, κοσμήματα, νομίσματα, παιχνίδια – ένα γίνεται φανερό: Ότι η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα ήταν εξ αρχής στενή με όποιο τρόπο. «Μια σχέση δυναμική που μεταβάλλεται διαρκώς», όπως λέει όμως, ο Νίκος Παπαδημητρίου, διευθυντής του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου.
Μια συνύπαρξη που εδώ και 10.000 χρόνια, από τη στιγμή που ο άνθρωπος βάλθηκε να τα εξημερώσει, εξελίσσεται και διαφοροποιείται στο χρόνο ως συνάρτηση και της προόδου του πολιτισμού, ακόμη και των κλιματικών αλλαγών στον πλανήτη. Ποια ήταν η στάση όμως, των αρχαίων απέναντι στα ζώα; Πόσο και πού διέφεραν από τη δική μας;
Σ΄αυτές τις ερωτήσεις απαντά η έκθεση του Μουσείου Κανελλοπούλου «Άνθρωποι και ζώα: Μια πανάρχαια σχέση» που φιλοξενείται στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή σε μια εξαιρετικά δημιουργική και πρωτότυπη συνεργασία, όπου αρχαία ευρήματα δίπλα σε φυσικά κατάλοιπα ζώων συνθέτουν ένα γοητευτικό αφήγημα με πολλές μικρές και μεγάλες ιστορίες να ξεδιπλώνονται διαδοχικά προσφέροντας γνώση και απόλαυση.

Επιστημονική συνεργασία
«Αρχαιολόγοι, βιολόγοι και ζωο-αρχαιολόγοι μελέτησαν από κοινού τη σχέση μας με τα ζώα στη διάρκεια του χρόνου, έμαθαν πολλά από αυτόν το διάλογο και έφτιαξαν μια έκθεση που είναι πρωτότυπη και πολύ διασκεδαστική», όπως λέει ο κ. Παπαδημητρίου που μας υποδέχθηκε στο μουσείο. Η ιδέα ξεκίνησε από τον ίδιο, και η επεξεργασία της με την διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή Ευγενία Χριστοδουλάκου οδήγησε σ΄αυτό το αποτέλεσμα, που θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως πρότυπο εφαρμογής σε παρόμοιες συνεργασίες.
Μικρά στο μέγεθος αλλά προσεκτικά επιλεγμένα τα αρχαία αντικείμενα – 140 τον αριθμό- παρ΄ότι τοποθετημένα σε χωριστές προθήκες συνομιλούν πραγματικά με τα ζωικά κατάλοιπα του μουσείου. Γραπτές πηγές, με πρώτη φυσικά το έργο του Αριστοτέλη «Περί τα ζώα ιστορίαι» σε μια σπάνια έκδοση αλλά και τον έμμετρο «Πουλολόγο» κατ΄ ευθείαν από το Βυζάντιο εισάγουν τον επισκέπτη στην έκθεση που αναπτύσσεται σε τρεις αίθουσες.
Η οικονομία, η καθημερινή ζωή, τα ζώα-συνεργάτες και η σχέση ζώων και παιδιών ό,τι δηλαδή φανερώνει την αλληλεπίδραση ανθρώπων και ζώων κατά τη συνύπαρξή τους βρίσκεται εδώ. Για να ακολουθήσει η παρουσίαση του συμβολισμού των ζώων στη θρησκεία και τους θεούς, στους μύθους, στην εξουσία και τη δύναμη, στην πολιτειακή οργάνωση ακόμη και στην ομορφιά. Το πλήθος των αντικειμένων εξάλλου, προέρχονται, πλην ελαχίστων από την Ελλάδα καλύπτοντας ευρύ χρονολογικό φάσμα, που ξεκινά από την Εποχή του Χαλκού και φθάνει έως το τέλος της Ρωμαϊκής περιόδου.

Η συνύπαρξη
«Τα ζώα δεν χρησίμευσαν μόνον ως τροφή, μέσα μεταφοράς ή έστω συντροφιά στο κυνήγι», επισημαίνει ο κ. Παπαδημητρίου. «Επηρέαζαν και τη φαντασία των ανθρώπων προκαλώντας τους περιέργεια, χαρά, ή και φόβο. Μπορούσαν να γίνονται οι ήρωες μύθων, παιδικών παραμυθιών ή σύμβολα θεών, εμβλήματα πόλεων και βασιλείων αλλά και πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες.
Ενώ συχνά χρησιμοποιούνταν παρομοιώσεις με ζώα για να περιγράψουν το χαρακτήρα ενός ανθρώπου».
Και χωρίς να απουσιάζει ο έναστρος ουρανός, γεμάτος με ζώα και μυθικά πλάσματα σαν ένας ζωολογικός κήπος πάνω από το κεφάλι μας, χάρις στη φαντασία των αρχαίων Ελλήνων που έβλεπαν να σχηματίζονται αστερισμοί με τη μορφή ζώων.
Η περιήγηση στην έκθεση όμως, οδηγεί αναπόφευκτα στο πρωταρχικό στοιχείο, που είναι φυσικά η πανίδα της Ελλάδας στην αρχαιότητα. Και αν ο Αριστοτέλης, ο πρώτος φυσιοδίφης όπως θεωρείται, πέραν των άλλων, ταξινόμησε το ζωικό βασίλειο, ο Παυσανίας, μερικούς αιώνες αργότερα δίνει μια αρκετά σαφή εικόνα για τα ζώα στον ελλαδικό χώρο.
Μέχρι και για λιοντάρια μιλάει, σύμφωνα πάντως με τις πληροφορίες που συλλέγει, αλλά και για γιγαντιαία οστά, που είδε ο ίδιος σε ένα αρχαίο ιερό στην Αρκαδία –σήμερα ξέρουμε ότι πρόκειται για απολιθώματα πλειστοκαινικών ελεφάντων- τα οποία και ερμηνεύει προφανώς ως κατάλοιπα γιγάντων.

Η ελληνική πανίδα
«Η μελέτη της πανίδας του παρελθόντος μας υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι η προστασία της βιοποικιλότητας και της φυσικής μας κληρονομιάς», σημειώνει η κυρία Μαρία Δημάκη βιολόγος, υπεύθυνη Συλλογών του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Περιδιαβαίνοντας ανάμεσα στα εκθέματα στέκεται ιδιαίτερα στα είδη των ζώων που αποτυπώνονται συνήθως στην αρχαία εικονογραφία: Τα εξημερωμένα θηλαστικά, τα κατοικίδια δηλαδή, με σημαντικότερο τον σκύλο – σύντροφο, φύλακα και συνοδό στο κυνήγι- τα άλογα, τα βοεοειδή, πρόβατα, κατσίκια και χοίρους αλλά ακόμη και τις νυφίτσες ελλείψει γατιών για την αντιμετώπιση των ποντικών.
Ενώ και τα φίδια είχαν θέση στο αρχαίο ζωικό βασίλειο, προκαλώντας θαυμασμό και δέος, τα πτηνά όπως οι κουκουβάγιες της θεάς Αθηνάς έχοντας εξέχουσα θέση τη μυθολογία.
Για να επισημάνει όμως, ότι πολλά είδη ζώων καθώς και τοπικές φυλές έχουν σήμερα περιοριστεί σημαντικά ή και έχουν εξαφανιστεί εξ αιτίας των αλλαγών του τρόπου ζωής και της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Και εν τέλει … υπήρχαν λιοντάρια στην αρχαία Ελλάδα; Ένα …ντιμπέιτ κλείνει την έκθεση, θέτοντας στους επισκέπτες, μετά από όσα είδαν και άκουσαν, το συγκεκριμένο ερώτημα.
Με τις απαντήσεις να κλίνουν σαφώς προς το «ναι», γιατί αν και στοιχεία ατράνταχτα δεν υπάρχουν, ο βασιλιάς των ζώων που αποτυπώνεται άλλωστε, πολλαπλώς στην τέχνη δεν θα μπορούσε δικαιωματικά να λείπει από τον ελλαδικό χώρο.

Πληροφορίες
Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή: Όθωνος 100, Κηφισιά, τηλ. 210 8015870
Έκθεση: Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου -«Άνθρωποι και ζώα: Μια πανάρχαια σχέση»

Διαβάστε επίσης:
Γιάννης Γαΐτης: «Η ταυτότητα του πλήθους»
Βίαιες και επιθετικές οι κλοπές στα μουσεία – Η Europol προειδοποιεί
Είναι αυτός ο τάφος του ήρωα Αίαντα της Τροίας; Τι πιστεύουν οι αρχαιολόγοι
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
- Οι αγώνες των ελληνικών ομάδων στη Euroleague και το EuroCup με αμέτρητες αγορές και «20 & Kάρφωσες»* από το ΠΑΜΕ ΣΤΟΙΧΗΜΑ
- Τουρκία: Έφοδος της αστυνομίας και συλλήψεις στον τηλεοπτικό σταθμό Sozcu TV
- Ταχιάος: Προτεραιότητα το tap & pay στο Μετρό Θεσσαλονίκης – Στόχος η 24ωρη λειτουργία Παρασκευή και Σάββατο από το 2027
- Η Veracloud «Κορυφαίος Συνεργάτης της Microsoft» για 2η συνεχόμενη χρονιά
Μοιραστείτε την άποψή σας
ΣχόλιαΓια να σχολιάσετε χρησιμοποιήστε ένα ψευδώνυμο. Παρακαλούμε σχολιάζετε με σεβασμό. Χρησιμοποιείτε κατανοητή γλώσσα και αποφύγετε διατυπώσεις που θα μπορούσαν να παρερμηνευτούν ή να θεωρηθούν προσβλητικές. Με την ανάρτηση σχολίου, συμφωνείτε να τηρείτε τους Όρους του ιστότοπου contact Δημιουργήστε το account σας εδώ, για να κάνετε like, dislike ή report ακατάλληλα/προσβλητικά σχόλια.