Ιρανικές κυβερνοεπιθέσεις προκαλούν συναγερμό σε ΗΠΑ και Ευρώπη – Στο στόχαστρο ύδρευση, δεξαμενόπλοια και δίκτυα τροφίμων

Νέα ανησυχία για την ασφάλεια κρίσιμων υποδομών προκαλεί η αυξανόμενη δραστηριότητα κυβερνοομάδων που συνδέονται με το Ιράν, καθώς επιθέσεις σε συστήματα ύδρευσης των Ηνωμένων Πολιτειών, σε δεξαμενόπλοια που διέσχιζαν τον Ατλαντικό και σε εγκαταστάσεις ψύξης τροφίμων στην Ευρώπη δείχνουν ότι οι ψηφιακές απειλές μπορούν πλέον να έχουν άμεσες επιπτώσεις στον φυσικό κόσμο.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, τρεις σημαντικές κυβερνοεπιθέσεις που σημειώθηκαν από το καλοκαίρι έχουν έναν κοινό βασικό ύποπτο: ομάδες χάκερ που συνδέονται με την Τεχεράνη.

Στις μεσοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, χειριστές εγκαταστάσεων ύδρευσης μικρών πόλεων αποκλείστηκαν από τους πίνακες ελέγχου των συστημάτων τους. Στον Ατλαντικό, παραβιάστηκαν τα δίκτυα δύο δεξαμενόπλοιων μεταφοράς ενεργειακών προϊόντων με προορισμό το Τέξας, ενώ στην Ευρώπη εκατοντάδες ψυγεία καταστημάτων έφτασαν σε θερμοκρασίες έως και 47 βαθμών Κελσίου, προκαλώντας αλλοιώσεις τροφίμων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πυρκαγιές.

Οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές αρχές διερευνούν την πιθανή εμπλοκή ιρανικών κυβερνοομάδων, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί οριστικά η ευθύνη της Τεχεράνης για όλα τα περιστατικά.

Από την ψηφιακή κατασκοπεία στις επιθέσεις με πραγματικές συνέπειες

Το Ιράν αντιμετωπιζόταν επί χρόνια ως κυβερνοαπειλή δεύτερης βαθμίδας, καθώς οι δυνατότητές του θεωρούνταν λιγότερο προηγμένες από εκείνες της Κίνας, της Ρωσίας και της Βόρειας Κορέας.

Ωστόσο, καθώς συνεχίζεται ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, αξιωματούχοι και ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια διαπιστώνουν μια αλλαγή στη συμπεριφορά των ομάδων που συνδέονται με την Τεχεράνη.

Οι επιθέσεις γίνονται πιο επιθετικές, επεκτείνονται σε περισσότερες χώρες και στρέφονται όλο και συχνότερα εναντίον συστημάτων των οποίων η παραβίαση μπορεί να επηρεάσει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών.

Η μετατόπιση αυτή αποδίδεται τόσο στη βελτίωση των τεχνικών δυνατοτήτων των ιρανικών ομάδων όσο και στην αυξανόμενη αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.

«Αυτό που κάνει το Ιράν αυτή τη στιγμή είναι να μαθαίνει από τον τελευταίο πόλεμο», δήλωσε στη Wall Street Journal ο Γιόσι Καράντι, επικεφαλής της Εθνικής Διεύθυνσης Κυβερνοχώρου του Ισραήλ.

«Πάντα υποθέτω ότι ο εχθρός μου στον επόμενο πόλεμο δεν θα είναι ο ίδιος με τον προηγούμενο. Θα είναι καλύτερος», πρόσθεσε.

Από το Stuxnet στη δημιουργία ιρανικών κυβερνοδυνατοτήτων

Το Ιράν άρχισε να αναπτύσσει τις κυβερνοδυνατότητές του στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με βασικό στόχο το Ισραήλ, εναντίον του οποίου πραγματοποίησε επανειλημμένες επιθέσεις και δοκίμασε διαφορετικές τεχνικές.

Σταδιακά, οι στόχοι του επεκτάθηκαν σε περιφερειακούς αντιπάλους, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ στις ΗΠΑ οι επιθέσεις επικεντρώνονταν αρχικά σε συσκευές ισραηλινής προέλευσης.

Καθοριστική στιγμή για την ανάπτυξη του ιρανικού κυβερνοπρογράμματος θεωρείται η επίθεση με τον κακόβουλο κώδικα Stuxnet, ο οποίος ανακαλύφθηκε το 2010.

Το Stuxnet, που αναπτύχθηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, είχε σχεδιαστεί για να διεισδύσει στα συστήματα ελέγχου των πυρηνικών φυγοκεντρητών του Ιράν και να προκαλέσει την καταστροφή τους.

Η συγκεκριμένη επιχείρηση θεωρείται ευρέως η πρώτη κυβερνοεπίθεση που προκάλεσε φυσική καταστροφή σε βιομηχανικό εξοπλισμό και αποτέλεσε σημαντικό σημείο καμπής στην εξέλιξη του κυβερνοπολέμου.

Έκτοτε, η Τεχεράνη επένδυσε περισσότερο στην ανάπτυξη των δικών της δυνατοτήτων, αν και για αρκετά χρόνια οι επιχειρήσεις που της αποδίδονταν παρέμεναν σχετικά περιορισμένες ως προς την τεχνική τους πολυπλοκότητα.

Μία από τις σημαντικότερες εξαιρέσεις ήταν η επίθεση Shamoon το 2012, η οποία κατέστρεψε δεδομένα σε δεκάδες χιλιάδες υπολογιστές της σαουδαραβικής πετρελαϊκής εταιρείας Aramco.

Άλλες επιχειρήσεις επικεντρώνονταν στην κλοπή και δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων, σε εκστρατείες επιρροής και σε επιθέσεις που αποσκοπούσαν στην υπονόμευση δημόσιων προσώπων και θεσμών.

Πιο πρόσφατα, ομάδες που συνδέονται με το Ιράν άρχισαν να στοχεύουν και κάμερες παρακολούθησης συνδεδεμένες στο διαδίκτυο.

Οι δύο τεχνικές που ανησυχούν περισσότερο τις αρχές

Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι τα τελευταία χρόνια το Ιράν έχει δώσει μεγαλύτερη έμφαση σε δύο κατηγορίες κυβερνοεπιθέσεων, οι οποίες μπορούν να συνδυαστούν για να προκαλέσουν σοβαρές λειτουργικές διαταραχές.

Η πρώτη αφορά την καταστροφή ή διαγραφή δεδομένων, με αποτέλεσμα να χάνονται αρχεία απαραίτητα για τη λειτουργία πληροφοριακών συστημάτων.

Η δεύτερη αφορά την παραβίαση των προγραμματιζόμενων λογικών ελεγκτών (PLC), δηλαδή των ηλεκτρονικών συσκευών που χρησιμοποιούνται για την αυτοματοποίηση βιομηχανικών και τεχνικών διαδικασιών.

Οι ελεγκτές αυτοί αποτελούν μέρος των συστημάτων επιχειρησιακής τεχνολογίας, γνωστών ως OT (Operational Technology), τα οποία συνδέουν τις ψηφιακές εντολές με τη λειτουργία φυσικού εξοπλισμού.

Τέτοιες συσκευές χρησιμοποιούνται σε εγκαταστάσεις ύδρευσης, αντλίες λυμάτων, δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, φωτεινούς σηματοδότες, βιομηχανικές μονάδες, μεταφορές και εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η παραβίασή τους μπορεί επομένως να επηρεάσει όχι μόνο την πρόσβαση σε πληροφορίες, αλλά και τη λειτουργία εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν βασικές ανάγκες.

Ο Νίκολας Άντερσεν, αναπληρωτής επικεφαλής της αμερικανικής Υπηρεσίας Κυβερνοασφάλειας και Ασφάλειας Υποδομών (CISA), χαρακτήρισε τους συγκεκριμένους ελεγκτές ως τμήμα των υποδομών που φαίνεται να απειλείται ιδιαίτερα από ιρανικούς κυβερνοπαράγοντες.

CyberAv3ngers: Η ομάδα που συνδέεται με τις επιθέσεις στα δίκτυα ύδρευσης

Σύμφωνα με τον Σεργκέι Σίκεβιτς, διευθυντή πληροφοριών κυβερνοαπειλών της ισραηλινής εταιρείας Check Point, αυτού του είδους οι επιθέσεις άρχισαν να εμφανίζονται συχνότερα πριν από μερικά χρόνια.

Ο ίδιος αποδίδει μεγάλο μέρος της συγκεκριμένης δραστηριότητας στην ομάδα CyberAv3ngers, η οποία είναι επίσης γνωστή ως Shahid Kaveh και συνδέεται με την κυβερνοδιοίκηση του Ιράν.

Στα τέλη του 2023, η CISA είχε ανακοινώσει ότι η CyberAv3ngers βρισκόταν πίσω από επίθεση σε συστήματα της ισραηλινής εταιρείας Unitronics, τα οποία χρησιμοποιούνται και σε εγκαταστάσεις διαχείρισης υδάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Νωρίτερα φέτος, η αμερικανική υπηρεσία εξέδωσε προειδοποίηση για τον κίνδυνο νέων ιρανικών επιθέσεων, την οποία επικαιροποίησε λίγες ημέρες πριν από την παραβίαση συστημάτων ύδρευσης σε τουλάχιστον επτά αμερικανικές πολιτείες.

Οι επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα χειριστές εγκαταστάσεων να χάσουν την πρόσβαση στους πίνακες ελέγχου τους, αναδεικνύοντας την ευπάθεια συστημάτων που χρησιμοποιούνται σε μικρότερες κοινότητες.

Τον Σεπτέμβριο, Αμερικανοί αξιωματούχοι ανακοίνωσαν επίσης ότι εξετάζουν πιθανή ιρανική εμπλοκή σε κυβερνοεπιθέσεις εναντίον δύο δεξαμενόπλοιων με προορισμό το Τέξας, τα οποία βρίσκονταν εν πλω στον Ατλαντικό.

Επιθέσεις στην Ευρώπη: Ψυγεία στους 47 βαθμούς, αλλοιωμένα τρόφιμα και πυρκαγιές

Η ανησυχία δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς αμερικανικές και γαλλικές αρχές διερευνούν την πιθανή εμπλοκή ιρανικών ομάδων σε επιθέσεις κατά εγκαταστάσεων ψύξης και αποθήκευσης τροφίμων στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, χάκερ κατάφεραν να επηρεάσουν εξ αποστάσεως τη λειτουργία συστημάτων ψύξης, προκαλώντας μεγάλη άνοδο των θερμοκρασιών κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι θερμοκρασίες έφτασαν έως τους 47 βαθμούς Κελσίου, με αποτέλεσμα να αλλοιωθούν τρόφιμα, ενώ καταγράφηκαν και πυρκαγιές.

Μεταξύ των στόχων βρίσκονταν σούπερ μάρκετ σε αγροτικές περιοχές της Γαλλίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια επισημαίνουν ότι οι εγκαταστάσεις μικρότερων πόλεων μπορεί να αποτελούν ευκολότερους στόχους σε σχέση με αντίστοιχες υποδομές μεγάλων αστικών κέντρων.

«Είναι ένα καλό παράδειγμα για τους ανθρώπους, ώστε να μπορέσουν να δουν ποιος θα μπορούσε να είναι ο αντίκτυπος στην καθημερινή τους ζωή», δήλωσε ο Άντερσεν στο περιθώριο του συνεδρίου Cyber Week στο Τελ Αβίβ.

Η Τεχεράνη αρνείται τις κατηγορίες

Το Ιράν, το οποίο έχει δεχθεί και το ίδιο επανειλημμένες κυβερνοεπιθέσεις, αρνείται ότι πραγματοποιεί αντίστοιχες επιχειρήσεις στο εξωτερικό.

Ο πρεσβευτής της χώρας στη Γαλλία, Μοχάμεντ Αμίν-Νετζάντ, δήλωσε στη Wall Street Journal ότι, ακόμη και αν η Τεχεράνη διέθετε τέτοιες δυνατότητες, δεν θα τις χρησιμοποιούσε εναντίον ευρωπαϊκών χωρών.

Αντίθετα, υποστήριξε ότι θα επέλεγε ως στόχους τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι πίσω από τις επιθέσεις στην Ευρώπη ενδέχεται να βρίσκεται κάποιος άλλος παράγοντας.

Οι ισχυρισμοί περί ιρανικής εμπλοκής παραμένουν επομένως αντικείμενο διερεύνησης, ενώ οι αρχές των εμπλεκόμενων χωρών συνεχίζουν να εξετάζουν τα τεχνικά δεδομένα των περιστατικών.

Πώς διαφέρουν οι κυβερνοεπιχειρήσεις Ιράν, Κίνας, Ρωσίας και Βόρειας Κορέας

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι τέσσερις χώρες που θεωρούνται βασικοί κρατικοί παράγοντες κυβερνοαπειλών —η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα— έχουν αναπτύξει διαφορετικές προσεγγίσεις.

Η Κίνα επικεντρώνεται κυρίως σε επιχειρήσεις κατασκοπείας, διατηρώντας συχνά κρυφή παρουσία σε κρίσιμα πληροφοριακά συστήματα, ώστε να μπορεί να αξιοποιήσει την πρόσβαση αυτή σε ενδεχόμενες μελλοντικές συγκρούσεις.

Η Ρωσία έχει συνδέσει τις κυβερνοεπιχειρήσεις της με την πρόκληση λειτουργικών διαταραχών και χάους, συμπληρώνοντας σε αρκετές περιπτώσεις τις συμβατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η Βόρεια Κορέα χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις κυβερνοδυνατότητές της για οικονομικό όφελος, μέσω κλοπών, εκβιασμών και άλλων επιθέσεων που αποσκοπούν στην εξασφάλιση χρηματοδότησης.

Το Ιράν, αντίθετα, φαίνεται να ακολουθεί μια λιγότερο ομοιογενή στρατηγική, συνδυάζοντας διαφορετικές μεθόδους ανάλογα με τους διαθέσιμους στόχους και τις τεχνικές δυνατότητές του.

«Το Ιράν είναι ένα πολύ παράξενο ον από αυτή την άποψη, επειδή κάνουν ό,τι μπορούν», δήλωσε ο Σάλεβ Χούλιο, διευθύνων σύμβουλος της ισραηλινής εταιρείας κυβερνοασφάλειας Dream.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις δυνατότητες των ιρανικών ομάδων

Ένας από τους παράγοντες που προβληματίζουν τους ειδικούς είναι η αυξανόμενη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από ομάδες που συνδέονται με την Τεχεράνη.

Σύμφωνα με τον Χούλιο, ενώ στο παρελθόν η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης περιοριζόταν κυρίως στη βελτίωση τεχνικών κοινωνικής μηχανικής, πλέον αξιοποιούνται και για την ανάλυση λογισμικού και τον εντοπισμό πιθανών αδυναμιών.

Οι νέες εφαρμογές περιλαμβάνουν την εξέταση κώδικα για ευπάθειες τύπου zero-day, δηλαδή αδυναμίες που δεν έχουν ακόμη αντιμετωπιστεί με διαθέσιμες διορθώσεις, καθώς και την ανάλυση ενημερώσεων ασφαλείας για την κατανόηση των προβλημάτων που αυτές επιδιορθώνουν.

Κατά τον επικεφαλής της Dream, η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει τα συγκεκριμένα εργαλεία ώστε να αυξήσει την ταχύτητα και την κλίμακα των κυβερνοεπιχειρήσεών της.

«Προσπαθούν να παρουσιάσουν τον εαυτό τους ως παγκόσμιο παράγοντα απειλής», ανέφερε.

Παρά τη βελτίωση των δυνατοτήτων τους, οι ειδικοί εξακολουθούν να θεωρούν ότι οι ιρανικές κυβερνοομάδες υστερούν τεχνολογικά σε σχέση με αντίστοιχες ομάδες της Κίνας και της Ρωσίας.

Ωστόσο, εκτιμούν ότι η μεγαλύτερη προθυμία τους να προκαλέσουν άμεσες διαταραχές σε υποδομές τις καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνες.

«Ένας κακόβουλος κώδικας μπορεί να έχει τις συνέπειες μιας εκρηκτικής συσκευής»

Ο Μαρκ Μοντγκόμερι, απόστρατος υποναύαρχος και ειδικός σε κυβερνοαπειλές στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, ένα think tank της Ουάσιγκτον που ασκεί εδώ και χρόνια κριτική στο Ιράν, προειδοποιεί ότι οι πρόσφατες επιθέσεις αναδεικνύουν μια νέα κατηγορία κινδύνων.

«Τώρα έχουμε μια άλλη χώρα για την οποία πρέπει να ανησυχούμε, μια άλλη απειλή-αντίπαλο», δήλωσε.

Όπως σημείωσε, οι συνέπειες των κυβερνοεπιθέσεων αποκτούν πλέον χαρακτηριστικά που δεν ήταν τόσο συνηθισμένα στο παρελθόν, καθώς η παραβίαση ψηφιακών συστημάτων μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές σε φυσικές υποδομές.

«Ένα κομμάτι κακόβουλου κυβερνοκώδικα μπορεί να έχει το ίδιο καταστροφικό αποτέλεσμα με μια εκρηκτική συσκευή», υποστήριξε.

Από την πλευρά του, ο Σεργκέι Σίκεβιτς της Check Point εκτιμά ότι το Ιράν ενδέχεται να μετατοπίζει σταδιακά το ενδιαφέρον του από το Ισραήλ προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, καθώς εκεί οι επιθέσεις μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερες επιπτώσεις και, σύμφωνα με την εκτίμησή του, να συναντήσουν ασθενέστερες άμυνες.

«Τεχνολογικά σίγουρα δεν βρίσκονται στο επίπεδο της Ρωσίας ή της Κίνας», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η διαφορά έγκειται στον τρόπο δράσης τους: «Απλώς είναι πιο επιθετικοί και απότομοι».

 

Διαβάστε επίσης 

Nvidia: Εσωτερική έρευνα στη Megaspeed μετά το σκάνδαλο με την Άλις Χουάνγκ – Τί αποκαλύπτει η εταιρεία

Data centers: Καπνός 4,2 τρισ. δολάρια από το ράλι της AI – Ποιες μετοχές έκαναν «βουτιά»

Επίδομα θέρμανσης: Πάνω από 600.000 έχουν ήδη υποβάλει αίτηση μέσα σε τρία 24ωρα – Ποιοι είναι οι δικαιούχοι