Επαγγελματικές ασθένειες: Το μεγάλο κενό στην Ελλάδα και η πρόταση για νέο ασφαλιστικό φορέα

Σημαντικό κενό στο σύστημα προστασίας των εργαζομένων αναδεικνύεται στην Ελλάδα, καθώς η χώρα εξακολουθεί να μη διαθέτει έναν ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό μηχανισμό καταγραφής, αναγνώρισης και πιστοποίησης των επαγγελματικών ασθενειών.

Την ώρα που χιλιάδες εργαζόμενοι εκτίθενται καθημερινά σε κινδύνους για την υγεία τους, δεν υπάρχει αξιόπιστη εικόνα για το πόσοι εμφανίζουν ασθένειες που συνδέονται άμεσα με την εργασία τους, ενώ σημαντικές δυσκολίες εντοπίζονται και στη διαδικασία αναγνώρισης αυτών των παθήσεων ως επαγγελματικών.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην έλλειψη στατιστικών στοιχείων. Αφορά κυρίως τη διαδικασία με την οποία μια ασθένεια μπορεί να αναγνωριστεί ως επαγγελματική, να πιστοποιηθεί η σύνδεσή της με την εργασία και να ενεργοποιηθεί η αντίστοιχη ασφαλιστική προστασία.

Την ανάγκη ουσιαστικής αναμόρφωσης του συστήματος ανέδειξε η πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ), Ρένα Μπαρδάνη, σε συνάντηση με εκπροσώπους του Τύπου, θέτοντας στο επίκεντρο την ανάπτυξη ξεχωριστού συστήματος ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου.

Η κατεύθυνση αυτή ανοίγει τη συζήτηση για τη σύσταση Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου, ο οποίος θα μπορούσε να συνδέσει την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών με την ασφαλιστική κάλυψη, την καταγραφή και την πρόληψη.

Επαγγελματικές ασθένειες χωρίς ουσιαστική αναγνώριση

Στην Ελλάδα, παρά την ύπαρξη θεσμικών αναφορών στις επαγγελματικές νόσους, δεν λειτουργεί αποτελεσματικά ένας ενιαίος μηχανισμός που να εξασφαλίζει τη συστηματική πιστοποίηση και καταγραφή τους.

Στην πράξη, ένας εργαζόμενος μπορεί να εμφανίσει σοβαρό πρόβλημα υγείας λόγω της μακροχρόνιας έκθεσής του σε επιβαρυντικές συνθήκες, χωρίς η ασθένειά του να αναγνωριστεί και να καταγραφεί ως επαγγελματική.

Η έκθεση σε χημικές ουσίες, η εισπνοή επιβλαβών σωματιδίων, η επαναλαμβανόμενη σωματική καταπόνηση και ο θόρυβος αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα κινδύνων που συνδέονται με την εμφάνιση επαγγελματικών παθήσεων.

Ωστόσο, η αναγνώρισή τους απαιτεί συγκεκριμένη διαδικασία ιατρικής τεκμηρίωσης και πιστοποίησης της σύνδεσης με την εργασία. Η απουσία ενός αποτελεσματικού μηχανισμού δυσχεραίνει τόσο την προστασία των εργαζομένων όσο και τη συγκέντρωση αξιόπιστων στοιχείων για τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος.

Η πρόταση για νέο ασφαλιστικό φορέα

Σύμφωνα με την παρουσίαση του ΕΛΙΝΥΑΕ, η Ελλάδα χρειάζεται ξεχωριστό σύστημα ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου, αντίστοιχο με αυτά που λειτουργούν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σήμερα, η ασφαλιστική κάλυψη παρέχεται μέσω του γενικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, χωρίς αυτοτελή φορέα ειδικά για τον επαγγελματικό κίνδυνο.

Το προτεινόμενο πλαίσιο στηρίζεται σε τρεις βασικές προϋποθέσεις: καθολική εισφορά, αναγνώριση επαγγελματικών ασθενειών και αξιόπιστη καταγραφή των περιστατικών.

Ένας ειδικός ασφαλιστικός φορέας θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για συστηματική παρακολούθηση των επαγγελματικών κινδύνων, αποτελεσματικότερη ασφαλιστική προστασία και καλύτερο σχεδιασμό προληπτικών παρεμβάσεων.

Το ζητούμενο είναι να αντιμετωπίζεται η επαγγελματική ασθένεια όχι αποκλειστικά ως ατομικό πρόβλημα υγείας, αλλά ως ζήτημα που συνδέεται με τις συνθήκες εργασίας και τις υποχρεώσεις του συστήματος κοινωνικής προστασίας.

Χάσμα χιλιάδων περιστατικών στα εργατικά ατυχήματα

Τις αδυναμίες του σημερινού συστήματος αποτυπώνουν και οι μεγάλες αποκλίσεις στα στοιχεία για τα εργατικά ατυχήματα.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσίασε το ΕΛΙΝΥΑΕ για το 2024, η Επιθεώρηση Εργασίας κατέγραψε 14.388 εργατικά ατυχήματα, έναντι 5.693 του ΕΦΚΑ, 4.999 της ΕΛΣΤΑΤ και 4.824 της Eurostat.

Η απόκλιση μεταξύ Επιθεώρησης Εργασίας και Eurostat φτάνει τα 9.564 περιστατικά, με την πρώτη να εμφανίζει σχεδόν τριπλάσιο αριθμό.

Οι διαφορές δεν αποδεικνύουν αυτομάτως απόκρυψη ατυχημάτων, καθώς οι φορείς μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικά κριτήρια και μεθοδολογίες.

Αναδεικνύουν, ωστόσο, την ανάγκη εναρμόνισης των διαδικασιών και δημιουργίας μιας αξιόπιστης εικόνας για την έκταση των εργατικών ατυχημάτων. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο στις επαγγελματικές ασθένειες, όπου απουσιάζει η αντίστοιχη συστηματική καταγραφή.
Burnout, εργασιακό στρες και νέες απειλές

Η ανάγκη αλλαγών συνδέεται και με τον μετασχηματισμό της αγοράς εργασίας. Οι παραδοσιακοί επαγγελματικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά προστίθενται νέες απειλές, όπως το εργασιακό στρες, η επαγγελματική εξουθένωση, η βία και η παρενόχληση.

Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή, η γήρανση του εργατικού δυναμικού και οι τεχνολογικές εξελίξεις δημιουργούν πρόσθετες προκλήσεις.

Όπως επισήμανε η Ρένα Μπαρδάνη: «Η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία βρίσκεται σήμερα σε ένα σημείο καμπής. Οι παραδοσιακοί επαγγελματικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να υπάρχουν, ενώ ταυτόχρονα αναδύονται νέες προκλήσεις, όπως οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι συνεχείς μεταβολές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους απαιτεί έγκαιρη πρόληψη, αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας επιχειρήσεων και εργαζομένων».

Νέο μοντέλο ελέγχων και εκπαίδευσης

Η υβριδική εργασία, οι εργολαβίες, η κινητικότητα προσωπικού και τα σύνθετα επιχειρηματικά δίκτυα απαιτούν διαφορετική προσέγγιση στην πρόληψη. Το ΕΛΙΝΥΑΕ προτείνει μεγαλύτερη αξιοποίηση ψηφιακών δεδομένων, συνεχή παρακολούθηση των κινδύνων και άμεση επικοινωνία μεταξύ επιχειρήσεων και αρμόδιων αρχών.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην εκπαίδευση εργαζομένων και εργοδοτών, με στοχευμένα προγράμματα, ψηφιακά εργαλεία και πιστοποίηση γνώσεων, όπως το προτεινόμενο «Safety Pass».

Στην έρευνα του Ινστιτούτου για το 2026, η εκπαίδευση και η καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών αναδείχθηκαν ως κορυφαίοι παράγοντες βελτίωσης της υγείας και ασφάλειας στην εργασία.

«Η εκπαίδευση αποτελεί τον ισχυρότερο μηχανισμό πρόληψης. Οι εργαζόμενοι πρέπει να διαθέτουν τις βασικές γνώσεις που απαιτούνται για να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να συμβάλλουν ενεργά στη δημιουργία ασφαλών χώρων εργασίας. Η δια βίου μάθηση και η αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων εκπαίδευσης είναι απαραίτητα στοιχεία της νέας εποχής για την ΥΑΕ», τόνισε η πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ.

Οι προτάσεις για την αναμόρφωση του συστήματος θα βρεθούν στο επίκεντρο του 5ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία, στις 23 και 24 Νοεμβρίου 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Δείτε το πρόγραμμα του συνεδρίου εδώ.

Διαβάστε επίσης:

Στην Βουλή σήμερα το νομοσχέδιο για την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος

Επίδομα θέρμανσης: Ξεπέρασαν τις 350.000 οι αιτήσεις – Πότε πληρώνονται οι δικαιούχοι

Πάνω από τους μισούς φορολογουμένους με εισόδημα έως 10.000 ευρώ τον χρόνο