Ουίλιαμ Κέντριντζ: «Μοναδικό προνόμιο για μένα η έκθεσή μου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο»

Μια έκθεση που συνδέει τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τη σύγχρονη δημιουργία, προσφέροντας «ένα πανόραμα τέχνης χιλιετιών και τεκμηριώνοντας τη διαχρονική έλξη του πανάρχαιου μύθου και των συνδηλώσεών του, στο σήμερα», όπως ανέφερε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινιάστηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο που υποδέχθηκε τον διάσημο καλλιτέχνη Ουίλιαμ Κέντριντζ και την έκθεσή το «Μιμήσου τον ύπνο των λίθων».

«Δεν υπάρχει άλλη πόλη στην οποία θα μπορούσε να συμβεί αυτό, και φυσικά, όπως γνωρίζουμε, οι ελληνικοί μύθοι, η ελληνική φιλοσοφία, οι τραγωδίες, οι κωμωδίες και πόσα άλλα, βρίσκονται βαθιά μέσα στην ψυχή μας, από τότε που τα μάθαμε, ως παιδιά. Συνεπώς, το να μπορώ να έχω αυτόν τον διάλογο μαζί τους, στην καρδιά της σύγχρονης Αθήνας, είναι ένα προνόμιο που εκτιμώ βαθύτατα», όπως είπε ο ίδιος.

Έχοντας ως βάση το Γιοχάνεσμπουργκ « δουλεύω πάνω στον αρχαίο ελληνικό μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, μέσα από την όπερα του Μοντεβέρντι. Το να μπορώ να φέρω αυτόν τον μύθο από το Γιοχάνεσμπουργκ σ’ αυτόν τον χώρο είναι κάτι το εξαιρετικό. Παράλληλα, το να έχω τα εκθέματα που δημιούργησα -τα σχέδια, τις προβολές, τις τοιχογραφίες- μαζί με ορισμένα από τα πιο υπέροχα έργα τέχνης του δυτικού κανόνα -τα αγγεία, τα γλυπτά- είναι μια μοναδική ευκαιρία για εμένα».

Επισημαίνοντας παράλληλα την «γενναιοδωρία της υπουργού Πολιτισμού» για την υλοποίηση αυτού του έργου, η οποία όπως είπε μπόρεσε να φανταστεί ότι «θα ήταν δυνατόν να συνυπάρξει το σύγχρονο έργο με τις αρχαιότητες του συγκεκριμένου μουσείου». Όπως είπε «Θα υπήρχαν πολλοί υπουργοί Πολιτισμού που θα έλεγαν “Όχι σύγχρονο έργο στην καρδιά της κλασικής Αθήνας”. Επομένως, είμαι βαθιά ευγνώμων στην υπουργό, καθώς μέσω της στάσης της, παρείχε την υποστήριξη γι’ αυτό το εγχείρημα».

«Μιμήσου τον ύπνο των λίθων»

Μια σειρά οπτικών, υλικών και εννοιολογικών ενοτήτων που κινούνται ανάμεσα στον λίθο και το χαρτί, την ανασκαφή και το σχέδιο, την ακινησία και την κίνηση, καθώς και την επιβίωση και την εξαφάνιση αναπτύσσει στον πυρήνα της εικαστικής διαδρομής, ο Κέντριντζ. Ατσάλινες μορφές βαμμένες στο χρώμα της σκουριάς από το έργο του Frieze (13 rusted figures) του 2026, οι οποίες συνθέτουν υβριδικές σιλουέτες όπου ανθρώπινες μορφές συναντούν δέντρα, ενδύματα και εργαλεία, όπως μεγάφωνα και γυλιούς, συνεχίζοντας την εικονογράφηση της πομπής και τις συνδηλώσεις της με τη μετακίνηση, τον εκτοπισμό και τη συλλογική ιστορία, ξεχωρίζουν ανάμεσα στα εκθέματα.

Παράλληλα, εμφανίζονται χάρτινες σιλουέτες δέντρων που παραπέμπουν στην ερμηνεία του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε, συνδέοντας τη μεταμόρφωση της Ευρυδίκης με τον λίθο, το χώμα και την ανασκαφή.

Κορωνίδα της έκθεσης είναι το διόραμα, το οποίο αξιοποιεί την οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, γνωστή ως «φάντασμα του Pepper», εισάγοντας ανακλώμενες κινούμενες εικόνες, σε ένα υλικό μοντέλο. Οι προβαλλόμενες μορφές εμφανίζονται στον κατασκευασμένο χώρο ως εφήμερες παρουσίες, ενώνοντας το σχέδιο, την επιτέλεση, τον κινηματογράφο και τη θεατρική ψευδαίσθηση σε ενιαίο έργο. Το διόραμα συγκροτεί ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, απηχώντας το ταξίδι του Ορφέα.

Η τολμηρή συνομιλία αρχαίου και σύγχρονου

Ενδιαφέρον είναι, ότι τα σύγχρονα έργα συνομιλούν απ’ ευθείας με εξαιρετικές αρχαιότητες από τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και επιλεγμένα δάνεια, οι οποίες αρθρώνουν τις συνδέσεις με τη μουσική, τον έρωτα και το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένας κορινθιακός ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας (περ. 400–375 π.Χ.) με παράσταση του Ορφέα να παίζει τη λύρα, ελεφαντοστέινη λύρα και σωζόμενα θραύσματά της από τον θολωτό τάφο του Μενιδίου (14ος-13ος αι. π.Χ.), καθώς και μια λευκή κύλικα του Ζωγράφου του Πιστόξενου (περ. 470 π.Χ.) με την επίθεση Θρακιώτισσας στον Ορφέα, η οποία αποτελεί δάνειο από το Μουσείο της Ακρόπολης.

«Η συγκεκριμένη έκθεση δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός που σχετίζεται με την παρουσία του καλλιτέχνη στην Αθήνα», όπως πρόσθεσε εξάλλου η υπουργός Πολιτισμού, καθώς είναι γνωστό ότι ο Ουίλιαμ Κέντρντιτζ σκηνοθετεί επίσης, το άνοιγμα της φετινής καλλιτεχνικής περιόδου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με τον «Ορφέα του Μοντεβέρντι, μια διεθνή συμπαραγωγή της Ελληνικής Λυρικής Σκηνής με το Glyndebourne Opera Festival και τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης, που υλοποιείται με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), με τα σχέδια και τις κινούμενες εικόνες της παραγωγής να αποτελούν αφετηρία για την έκθεση στο Μουσείο. Τον Ιούνιο εξάλλου, θα ακολουθήσει μια μεγάλης κλίμακας, ατομική του έκθεση με τίτλο «Το Μεγάλο ΝΑΙ, το Μεγάλο Όχι» στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

«Οι πολιτιστικοί οργανισμοί μας συμπορεύονται, δημιουργώντας συνεχώς νέες συνέργειες», επισήμανε η κυρία Μενδώνη. «Έτσι, εκφράζουν και τεκμηριώνουν την πολιτική μας προτεραιότητα: Την αδιάκοπη όσμωση και αλληλοτροφοδότηση του μοναδικού πολιτιστικού μας αποθέματος με τη σύγχρονη δημιουργία. Η έκθεση αυτή προσθέτει μία ακόμη σημαντική ψηφίδα στο πολύπλευρο αποτύπωμα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, προσελκύοντας ταυτόχρονα πολλούς και ανήσυχους επισκέπτες».

Η κεντρική έννοια της μεταμόρφωσης που διατρέχει την έκθεση αποκτά άλλωστε, ευρύτερη συμβολική διάσταση, καθώς συμπίπτει με τη φάση κατά την οποία το ίδιο το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο βρίσκεται στο κατώφλι μιας μεγάλης αρχιτεκτονικής μεταμόρφωσης, υπό τον σχεδιασμό των γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρος Ν. Τομπάζης και Συνεργάτες.

Την επιμέλεια της υπογράφει η Burcu Fikretoğlu, με βοηθό επιμελήτρια τη Δώρα Βασιλάκου, ενώ ο σχεδιασμός πραγματοποιήθηκε από τη Sabine Theunissen και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός από τη Δέσποινα Τσάφου.

Διαβάστε επίσης:

Το Παρίσι και η Μπελ Επόκ – Ο καθρέφτης μιας χρυσής εποχής

Μόδα και μοναρχία – Φορέματα από το Τατόι σε έκθεση στη Μαδρίτη

Ξεχάστε τα Μαθηματικά και τη Φιλοσοφία – Η Μουσική πληρώνει καλύτερα