Νικόπολη: Η μεγαλύτερη αρχαία πόλη της Ελλάδας μνημείο διεθνούς εμβέλειας

Ήταν στις 2 Σεπτεμβρίου του 31 π.Χ. όταν δύο στόλοι παρατάχθηκαν στο Άκτιο σε μια ναυμαχία που έκρινε το μέλλον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Από τη μια μεριά ήταν ο Οκταβιανός, που θα γινόταν μερικά χρόνια αργότερα ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας. Και από την άλλη ο Μάρκος Αντώνιος, επίδοξος κι αυτός διεκδικητής της εξουσίας του απέραντου ρωμαϊκού κράτους μετά την δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα.

Η ιστορία είναι γνωστή για την εξέλιξη της μάχης κατά την οποία ο Μάρκος Αντώνιος συνετρίβη, έχοντας υποστεί και την απογοήτευση από την εγκατάλειψη της αγαπημένης του Κλεοπάτρας, που όταν είδε την νίκη να ξεγλιστρά οριστικά, έσπευσε να απομακρύνει το στόλο της για να φθάσει μια ώρα αρχύτερα στην Αίγυπτο, πριν από τον νικητή. Ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός είχε εξελιχθεί εκείνη την ημέρα, καθώς σήμαινε το τέλος της ρωμαϊκής ολιγαρχικής δημοκρατίας και την εγκαθίδρυση της μοναρχίας με την καθιέρωση και της Pax Romana.

Ο Οκταβιανός άλλωστε, μετά τη νίκη του έκανε ό,τι και οι άλλοι, μεγάλοι ηγεμόνες στην αρχαία ιστορία πριν από αυτόν. Ίδρυσε μια πόλη σε ανάμνηση της μεγαλειώδους νίκης του, την Νικόπολη -Nicopolis romana colonia και civitas libera Nicopolitana όπως αναφέρεται στις λατινικές πηγές (Πλίνιος και Τάκαιτος)- , που θα υπήρχε έκτοτε για περισσότερο από μία χιλιετία, καθώς μάλιστα αποσκοπούσε και στον στρατιωτικό έλεγχο όλης της δυτικής Ελλάδας.

Πρόκειται για έναν τεράστιο αρχαιολογικό χώρο σήμερα, με πολυπληθή μνημεία από τη Ρωμαϊκή και την Παλαιοχριστιανική εποχή, η αποκατάσταση των οποίων, όπως και το σύνολο των παρεμβάσεων που επιχειρούνται από το υπουργείο Πολιτισμού αποσκοπεί ασφαλώς στην προστασία τους ενώ ταυτόχρονα όμως, αποτελεί ένα βήμα προς την προετοιμασία της υποψηφιότητας της πόλης για την ένταξή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Τα έμβολα των πλοίων της Κλεοπάτρας

Κτισμένη στην πεδινή λωρίδα μεταξύ Ιονίου και Αμβρακικού, η Νικόπολη είχε τη λάμψη που ταίριαζε στο γεγονός και στο κύρος του Οκταβιανού, με την εύνοιά του να μεταφράζεται στην κατασκευή μεγάλων δημόσιων έργων, στην ανέγερση περικαλλών οικοδομημάτων αλλά και σε παροχές φορολογικών ατελειών στους πολίτες. Ακολουθώντας το ορθογώνιο πολεοδομικό σύστημα των Ρωμαίων, η πόλη διέθετε οχύρωση με μνημειακές πύλες, υδραγωγείο για να μεταφέρει νερό από τον ποταμό Λούρο, προάστια, νεκροταφεία και λιμάνια.

Το Στάδιο, το Θέατρο και το Γυμνάσιο όπου τελούνταν οι αθλητικοί αγώνες «΄Ακτια» δίπλα στο ναό του Ακτίου Απόλλωνα κάθε δύο χρόνια, οι Βόρειες Θέρμες στο «εν άλσει Προάστειον» της πόλης, το Ωδείο, το Πρυτανείο, η ρωμαϊκή βασιλική των «Αγίων Αποστόλων», τα Λουτρά της Κλεοπάτρας, οι Κεντρικές Θέρμες, το Παλάτι και η ΄Επαυλη του Μάνιου Αντωνίνου με τα περίτεχνα ψηφιδωτά είναι τα σημαντικότερα μνημεία της. Και μαζί το μεγαλειώδες Μνημείο του Αυγούστου, στο οποίο είχαν ενσωματωθεί 36 χάλκινα έμβολα από τα ηττημένα πλοία της Κλεοπάτρας.

Στο δρόμο για την UNESCO

Με καθεστώς και χαρακτήρα ελληνικής πόλης εξάλλου, και όχι αποικίας, η πόλη κατοικήθηκε από ανθρώπους των γύρω περιοχών, κυρίως της Αιτωλίας και της Λευκάδας, οι οποίοι σύμφωνα με τις πηγές υποχρεώθηκαν να το πράξουν. Τα προνόμια όμως, που τους παραχώρησε ο Οκταβιανός βελτίωσαν τη ζωή τους και συνετέλεσαν στην αλματώδη ανάπτυξή της. «Πόλις ευανδρούσα, λαμβάνουσα καθ΄ ημέραν επίδοσιν», όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Στράβων αναφερόμενος στην Νικόπολη. Θρησκευτικό της κέντρο ήταν το παλιό ιερό του Απόλλωνα στο Άκτιο, ο οποίος λατρευόταν με τα επίθετα Λευκάδιος ή Λευκαδιακός αλλά και Αγυιεύς (προστάτης των αγυιών – θυρών).

Με έκταση 13.500 στρεμμάτων, η Νικόπολη αποτελεί τη μεγαλύτερη αρχαία πόλη της Ελλάδας με μνημεία εξαιρετικά διατηρημένα και σε ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. «Η πολιτιστική κληρονομιά της Νικόπολης είναι διεθνούς εμβέλειας», όπως είπε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πριν λίγες μέρες στην παρουσίαση των έργων που έχουν περατωθεί στο Μεγάλο Θέατρο, στο Παλάτι και στα ψηφιδωτά των παλαιοχριστιανικών βασιλικών της Νικόπολης. Όλα ενταγμένα στο ευρύτερο πρόγραμμα προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου από το υπουργείο Πολιτισμού.

Παράλληλα όμως, σε εξέλιξη βρίσκεται ο σχεδιασμός δράσεων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, μέσω παρεμβάσεων που θα εξασφαλίσουν την μακροχρόνια διατήρησή του, καθώς και αυτό συνιστά παράμετρο της διαδικασίας για την υποψηφιότητα στην UNESCO. Ενώ σημαντικό ρόλο έχει η παράκαμψη ήδη, της Εθνικής Οδού, η οποία διερχόμενη μέσα από τον αρχαιολογικό χώρο διέκοπτε και αλλοίωνε την ενότητά του.

Ο δρόμος προς την ένταξη είναι μακρύς ακόμη, ωστόσο η προετοιμασία του φακέλου έχει ήδη ξεκινήσει και ο προκαταρκτικός φάκελος έχει υποβληθεί, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας απαιτητικής και μακράς διαδικασίας, όπως δηλώνει η υπουργός Πολιτισμού. Πρόκειται άλλωστε για ένα μνημειακό σύνολο εξαιρετικής σημασίας, μοναδικό στην Ελλάδα –αν και παραγνωρισμένο από το κοινό -που αποτυπώνει έναν κόσμο σε μετάβαση: από την Ελληνιστική εποχή στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και στη συνέχεια, τη μετάβαση στη Χριστιανική εποχή. Διατηρώντας στοιχεία από το καθένα, καθεμία, που αναδεικνύουν την ιστορία, τον πολιτισμό, τον άνθρωπο.

Διαβάστε επίσης:

Ένας Βαν Γκογκ για 180 εκατομμύρια δολάρια και μια συλλογή για 450 – Μια δημοπρασία που ζαλίζει

«Βλάσης Φρυσίρας – Διπλό Πορτρέτο: Ο Συλλέκτης, ο Ζωγράφος»

Μενδώνη: Στόχος εθνικής σημασίας η ένταξη της Νικόπολης στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO