Πλοία χωρίς πραγματική ταυτότητα: Η σκοτεινή πλευρά της νέας παγκόσμιας ναυτιλίας

Υπάρχουν πλοία που ταξιδεύουν μεταφέροντας πετρέλαιο. Και υπάρχουν πλέον πλοία που, μαζί με το φορτίο τους, μεταφέρουν αβεβαιότητα για το ποιος πραγματικά βρίσκεται πίσω από αυτά.

Ποιος είναι ο πραγματικός ιδιοκτήτης; Ποιος τα διαχειρίζεται; Ποιος εγγυάται την αξιοπλοΐα τους; Ποιος τα ασφαλίζει και, κυρίως, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη εάν αύριο ένα από αυτά προκαλέσει σύγκρουση, ρύπανση ή ένα μεγάλο ναυτικό ατύχημα;

Αυτή είναι η πραγματική διάσταση του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» (shadow fleet). Και θα ήταν σοβαρό λάθος να θεωρήσουμε ότι πρόκειται αποκλειστικά για ένα εργαλείο παράκαμψης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Το ζήτημα έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια της οικονομικής αντιπαράθεσης. Αγγίζει τον ίδιο τον μηχανισμό πάνω στον οποίο οικοδομήθηκε επί δεκαετίες η ασφάλεια της παγκόσμιας ναυτιλίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη εντάξει περισσότερα από 670 πλοία στα σχετικά περιοριστικά μέτρα, ενώ τον Ιούλιο διεύρυνε ακόμη περισσότερο το πλαίσιο, ώστε να περιλαμβάνει και πλοία και φορείς που παρέχουν υποστήριξη στον σκιώδη στόλο.

Όμως οι αριθμοί δεν είναι το σημαντικότερο στοιχείο.

Το ανησυχητικό είναι το μοντέλο που δημιουργείται.

Η διεθνής ναυτιλία στηρίζεται σε μία αλυσίδα ευθύνης: κράτος σημαίας, πλοιοκτησία και διαχείριση, νηογνώμονας, ασφαλιστική κάλυψη, τεχνική συντήρηση, έλεγχος από τα κράτη λιμένα και, τελικά, σαφής δυνατότητα απόδοσης ευθυνών.

Όταν όμως εμφανίζονται σύνθετες εταιρικές δομές, συχνές αλλαγές σημαίας, αμφιλεγόμενες ασφαλιστικές καλύψεις, μεγάλης ηλικίας δεξαμενόπλοια και πρακτικές που δυσχεραίνουν την παρακολούθηση της πραγματικής επιχειρησιακής δραστηριότητας ενός πλοίου, τότε δημιουργείται ένα επικίνδυνο κενό.

Ο ίδιος ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει επισημάνει τους κινδύνους που συνδέονται με τον λεγόμενο dark ή shadow fleet: ασαφής ιδιοκτησία, ανεπαρκής ασφαλιστική κάλυψη, προβλήματα συντήρησης, απενεργοποίηση ή χειραγώγηση του AIS και υψηλού κινδύνου μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο (ship-to-ship transfers). Έχει επίσης προειδοποιήσει για τις συνέπειες που μπορεί να έχουν τέτοιες πρακτικές στα διεθνή συστήματα ευθύνης και αποζημίωσης σε περίπτωση ρύπανσης.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται, κατά την άποψή μου, το πραγματικό πρόβλημα:

Δεν δημιουργείται απλώς ένας σκιώδης στόλος. Δημιουργείται σταδιακά μία σκιώδης ναυτιλία.

Ένα παράλληλο σύστημα μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων που επιχειρεί στα όρια —και ορισμένες φορές έξω από το πνεύμα— των μηχανισμών διαφάνειας, εποπτείας και λογοδοσίας πάνω στους οποίους στηρίχθηκε η σύγχρονη εμπορική ναυτιλία.

Και η θάλασσα δεν συγχωρεί θεσμικά κενά.

Ένα δεξαμενόπλοιο δεν παύει να αποτελεί πιθανό περιβαλλοντικό κίνδυνο επειδή άλλαξε σημαία. Η ηλικία του δεν μηδενίζεται επειδή άλλαξε εταιρεία. Η ανάγκη τεχνικής συντήρησης δεν εξαφανίζεται επειδή μεταβιβάστηκε σε νέο ιδιοκτήτη. Και εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι πετρελαίου δεν γίνονται λιγότερο επικίνδυνοι επειδή το πραγματικό πλέγμα συμφερόντων πίσω από το πλοίο είναι δύσκολο να εντοπιστεί.

Για μία χώρα όπως η Ελλάδα, το θέμα δεν είναι μακρινό. Η Ελλάδα είναι παγκόσμια ναυτιλιακή δύναμη και βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, δίπλα σε μερικές από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη. Ένα σοβαρό περιστατικό στη Μεσόγειο δεν θα ρωτήσει ποιος επέβαλε τις κυρώσεις και ποιος τις παρέκαμψε. Θα απαιτήσει άμεση έρευνα και διάσωση, αντιμετώπιση ρύπανσης, κινητοποίηση λιμενικών και κρατικών μηχανισμών και, στη συνέχεια, κάποιον που θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη και το κόστος.

Γι’ αυτό και το επόμενο μεγάλο στοίχημα της διεθνούς ναυτιλίας δεν είναι απλώς να εντοπίζει τα «ύποπτα» πλοία.

Είναι να μην επιτρέψει να παγιωθεί μία δεύτερη ναυτιλιακή πραγματικότητα, με χαμηλότερη διαφάνεια και ασθενέστερη λογοδοσία.

Γιατί στη θάλασσα η πραγματική ταυτότητα ενός πλοίου δεν είναι μόνο το όνομα που γράφει στην πρύμνη του ούτε η σημαία που κυματίζει στον ιστό του.

Είναι η απάντηση σε ένα πολύ πιο κρίσιμο ερώτημα:

Όταν κάτι πάει στραβά, γνωρίζουμε ποιος πραγματικά ευθύνεται;

Η διεθνής ναυτιλία δεν μπορεί να επιτρέψει στις «σκιές» να γίνουν κανονικότητα. Γιατί όταν η διαφάνεια υποχωρεί, δεν κινδυνεύουν μόνο οι κανόνες· κινδυνεύουν άνθρωποι, θάλασσες και κράτη. Και τότε το τίμημα της αδιαφάνειας δεν πληρώνεται στα χαρτιά. Πληρώνεται στη θάλασσα.

Διαβάστε επίσης 

Μαρίνα Χατζημανώλη: Πρωτοβουλίες για ανθεκτική, βιώσιμη ανταγωνιστική ευρωπαϊκή ναυτιλία

HAFNIA LIMITED: Απόκτηση επιπλέον 4,5 εκατομμυρίων μετοχών της TORM

Πέτρος Παππάς (Star Bulk): Είμαι αισιόδοξος ότι δημιουργούμε ένα ναυτιλιακό οικοσύστημα στο Χρηματιστήριο Αθηνών