Η Μούσα, ο Φιλόσοφος και μια ζωγραφισμένη πόλη – Εκπληκτικά ευρήματα στη Ρώμη ανοιχτά στο κοινό

Ποια ήταν αυτή η θαυμάσια πόλη με τα καλοχτισμένα αμυντικά τείχη της, τους ψηλούς πύργους, τις πύλες και τα δημόσια κτήρια, που απεικονίζεται σ΄αυτή τη μεγαλειώδη νωπογραφία;

Οι αρχαιολόγοι δεν είναι σε θέση να απαντήσουν, όμως αυτό δεν μειώνει σε τίποτε την ομορφιά και τη σημασία του εκπληκτικού ευρήματος που αποκαλύφθηκε κάτω από τις Θέρμες του Τραϊανού στη Ρώμη. Γνωστή ως η «Ζωγραφισμένη πόλη» η μνημειώδης τοιχογραφία είναι το ένα μόνον σκέλος του διάκοσμου των λουτρών που συμπληρώνεται από ένα εξ ίσου μοναδικό ψηφιδωτό τοίχου, με την «Μούσα και τον Φιλόσοφο», όπως έχει ονομαστεί.

Το σύνολο άρχισε να έρχεται διαδοχικά στο φως από τη δεκαετία του 1990 σε μια υπόγεια στοά κάτω από τις Θέρμες, το εκτενές αυτοκρατορικό συγκρότημα αναψυχής που περιλάμβανε βιβλιοθήκες και δεξαμενές λουτρών, αλλά μόλις πριν λίγο καιρό ολοκληρώθηκε, ένα μέρος τουλάχιστον, της συντήρησής του ώστε να δεχθεί τους πρώτους επισκέπτες το περασμένο Σαββατοκύριακο.

Ως το μεγαλύτερο ρωμαϊκό ψηφιδωτό τοίχου που έχει ανακαλυφθεί ποτέ θεωρείται «Η Μούσα και ο Φιλόσοφος», με ύψος περίπου 10 μέτρων και πλάτος 16 καταλαμβάνοντας έτσι, έκταση 160 τετραγωνικών. Η σύνθεση, η οποία χρονολογείται από τον 1ο αιώνα μ.Χ., απεικονίζει ένα περίτεχνο αρχιτεκτονικό σκηνικό που ερμηνεύεται ως θεατρικό φόντο δύο επιπέδων, γνωστό ως «scaenae frons» (πρόσοψη σκηνής), ένα χαρακτηριστικό στοιχείο στα ρωμαϊκά θέατρα. Η σκηνή περιλαμβάνει κίονες και αρχιτεκτονικές προσόψεις που θυμίζουν μαρμάρινη ένθετη διακόσμηση, καθώς επίσης αγάλματα και μορφές, ανάμεσα στις οποίες διακρίνονται Μούσες, ένας γενειοφόρος φιλόσοφος και ο θεός Απόλλωνας.

Ένα ρωμαϊκό λιμάνι

Το μεγαλύτερο μέρος της νωπογραφίας εξάλλου αποκαλύφθηκε μόλις το 2011, ενώ πιο πρόσφατες έρευνες έφεραν στο φως ένα επιπλέον τμήμα του που απεικονίζει παραθαλάσσιες επαύλεις γύρω από ένα ρωμαϊκό λιμάνι. Η σκηνή που ήρθε στο φως διατηρεί αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες κτηρίων με θέα στο παραλιακό μέτωπο, αν και οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει αν απεικονίζει ένα πραγματικό ρωμαϊκό λιμάνι ή ένα εξιδανικευμένο παραθαλάσσιο τοπίο.

Αποτυπωμένη πανοραμικά και από ψηλά, αυτή η οχυρωμένη πόλη περιλαμβάνει επίσης πυκνά διατεταγμένα κτίρια σε προοπτική απεικόνιση, καθώς και πύλες, ένα θέατρο και χρυσά (!) αγάλματα. Επιμέρους αρχιτεκτονικά στοιχεία διατηρούνται επίσης, με εντυπωσιακή λεπτομέρεια, όπως τα παράθυρα σε κτήρια κατοικιών. Η ταυτότητα του οικισμού παραμένει άγνωστη αλλά επίσης οι αρχαιολόγοι δεν είναι βέβαιοι αν η σύνθεση απεικονίζει μια πραγματική ρωμαϊκή πόλη ή ένα φανταστικό αστικό τοπίο.

«Αν υπήρξε ποτέ, ήταν εξαιρετικά σημαντική», όπως δηλώνει μάλιστα ο Κλαούντιο Παρίζι Πρεζίτσε, υπεύθυνος Πολιτισμικής Κληρονομιάς της Ρώμης.

Οι Θέρμες και το μουσείο

Οι Θέρμες του Τραϊανού κατασκευάστηκαν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα και εγκαινιάστηκαν το 109 μ.Χ. Το μνημειώδες συγκρότημα, που κάλυπτε έκταση περίπου 80.000 τετραγωνικών μέτρων, περιλάμβανε εκτός από τις εγκαταστάσεις λουτρών, χώρους για αθλητικές δραστηριότητες και εκτενείς υπαίθριους χώρους που λειτουργούσαν ως δημόσιο πάρκο. Τα λουτρά κατασκευάστηκαν εν μέρει πάνω στα ερείπια της Domus Aurea (Χρυσός Οίκος), του τεράστιου ανακτορικού συγκροτήματος που είχε χτίσει ο αυτοκράτορας Νέρωνας μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά της Ρώμης το 64 μ.Χ.

Αν και τα ψηφιδωτά προηγούνται πάντως, χρονικά των Θερμών του Τραϊανού, οι αρχαιολόγοι δεν συμφωνούν, ότι αποτελούσαν τμήμα του ανακτόρου του Νέρωνα. Μεγάλος αριθμός ψηφίδων εξάλλου, λείπει από τη σωζόμενη σύνθεση, πιθανότατα επειδή αφαιρέθηκαν και επαναχρησιμοποιήθηκαν κατά την κατασκευή του συγκροτήματος των Θερμών του Τραϊανού.
Σήμερα ένας υπερυψωμένος διάδρομος, που έχει τοποθετηθεί μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, επιτρέπει στους επισκέπτες να δουν τόσο το Μεγάλο Ψηφιδωτό όσο και τη «Ζωγραφισμένη Πόλη», προστατεύοντας παράλληλα τα σωζόμενα κατάλοιπα στο κάτω επίπεδο. Άλλωστε η ανασκαφή του ψηφιδωτού θα συνεχίζεται για καιρό ακόμη.

Ένα μουσείο αφιερωμένο στα Λουτρά του Τραϊανού άνοιξε στο μεταξύ, στον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο, νωρίτερα αυτόν τον μήνα –έργο ύψους 500 εκατομμυρίων ευρώ που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση – φιλοξενώντας μεταξύ άλλων τους μεγάλους, μολύβδινους αγωγούς νερού, γνωστούς ως «fistulae», οι οποίοι αποτελούσαν τμήμα του εξελιγμένου υδραυλικού συστήματος που τροφοδοτούσε τις Θέρμες του Τραϊανού.

Διαβάστε επίσης:

Αφάλες, τα λευκά βότσαλα που εμπνέουν τη Δανάη Στράτου – Η έκθεση στο Μέγαρο Μουσικής

Ένας «Ορφέας» στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – Μουσική, έρωτας και μεταμόρφωση από τον Ουίλιαμ Κέντριτζ

Γυναίκες στο επίκεντρο – Ο Τζεφ Κουνς, η ιστορικός τέχνης και η παγίδα της Αφροδίτης