Ράτκο Μλάντιτς: Ο θάνατος του «χασάπη της Σρεμπρένιτσα» και η σκοτεινή κληρονομιά του

Ο θάνατος του Ράτκο Μλάντιτς, πρώην διοικητή των σερβοβοσνιακών δυνάμεων που καταδικάστηκε για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα και ορισμένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα του πολέμου της Βοσνίας, επανέφερε τραγικές μνήμες από την πιο ταραγμένη περίοδο στα Βαλκάνια και συγκεκριμένα στην πρώην Γιουγκοσλαβία.

Ο Μλάντιτς απεβίωσε υπό κράτηση των Ηνωμένων Εθνών στη Χάγη, όπου εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης. Ο δικηγόρος του δεν ανακοίνωσε την αιτία θανάτου, δήλωσε, όμως, ότι τους τελευταίους μήνες νοσηλευόταν στην ιατρική πτέρυγα του κέντρου κράτησης, καθώς η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί σημαντικά.

Ο θάνατός του κλείνει τη ζωή μιας από τις πλέον διαβόητες μορφές των πολέμων που ακολούθησαν τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Δεν κλείνει, ωστόσο, το κεφάλαιο των συνεπειών της δράσης του. Για τις οικογένειες των θυμάτων, ο Μλάντιτς παραμένει συνώνυμο της γενοκτονίας και της εθνοκάθαρσης.

Για μέρος της σερβικής και σερβοβοσνιακής κοινωνίας, εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως στρατιωτικός ήρωας και υπερασπιστής του σερβικού πληθυσμού.

Από τον γιουγκοσλαβικό στρατό στην ηγεσία των Σερβοβοσνίων

Γιος Γιουγκοσλάβου παρτιζάνου που σκοτώθηκε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Μλάντιτς ακολούθησε στρατιωτική σταδιοδρομία στον Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό. Καθώς η Γιουγκοσλαβία άρχισε να διαλύεται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο αξιωματικός του κομμουνιστικού στρατού εξελίχθηκε σε κεντρικό παράγοντα του σερβικού εθνικιστικού σχεδίου στη Βοσνία.

Στις 12 Μαΐου 1992 διορίστηκε διοικητής του Γενικού Επιτελείου του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, της μετέπειτα Republika Srpska. Παρέμεινε επικεφαλής των σερβοβοσνιακών δυνάμεων έως τον Νοέμβριο του 1996. Πολιτικός ηγέτης των Σερβοβοσνίων ήταν ο Ράντοβαν Κάρατζιτς· ο Μλάντιτς ήταν ο στρατιωτικός διοικητής που ανέλαβε την εφαρμογή των σχεδίων της ηγεσίας.

Kεντρικός στόχος των επιχειρήσεων ήταν η μόνιμη απομάκρυνση Βόσνιων μουσουλμάνων και Βόσνιων Κροατών από περιοχές που διεκδικούσαν οι Σερβοβόσνιοι, σύμφωνα με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία,. Η εκστρατεία περιλάμβανε δολοφονίες, εκτοπίσεις, βασανιστήρια, βιασμούς και κράτηση αμάχων υπό απάνθρωπες συνθήκες.

Η πολιορκία του Σαράγεβο

Μία από τις βασικές κατηγορίες εναντίον του Μλάντιτς αφορούσε την πολιορκία του Σεράγεβο, μία από τις μακροβιότερες πολιορκίες πρωτεύουσας στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία.

Από τις γύρω βουνοπλαγιές, οι σερβοβοσνιακές δυνάμεις βομβάρδιζαν την πόλη με πυροβολικό και όλμους, ενώ ελεύθεροι σκοπευτές στόχευαν αμάχους. Περίπου 10.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, σύμφωνα με το Reuters.

Το δικαστήριο του ΟΗΕ έκρινε ότι οι βομβαρδισμοί και οι επιθέσεις ελεύθερων σκοπευτών αποσκοπούσαν στην τρομοκράτηση του άμαχου πληθυσμού. Ο Μλάντιτς καταδικάστηκε για δολοφονίες, τρομοκράτηση και παράνομες επιθέσεις εναντίον αμάχων.

Σρεμπρένιτσα: Η γενοκτονία στην «ασφαλή περιοχή» του ΟΗΕ

Το όνομα του Μλάντιτς συνδέθηκε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο γεγονός με τη Σρεμπρένιτσα.

Η πόλη της ανατολικής Βοσνίας είχε κηρυχθεί «ασφαλής περιοχή» από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ το 1993. Χιλιάδες Βόσνιοι μουσουλμάνοι είχαν καταφύγει εκεί, ελπίζοντας ότι η παρουσία των κυανόκρανων θα τους προστάτευε.

Τον Ιούλιο του 1995, οι δυνάμεις του Μλάντιτς εξαπέλυσαν την επιχείρηση «Krivaja 95» και κατέλαβαν την πόλη στις 11 Ιουλίου. Μετά την πτώση της Σρεμπρένιτσα, έως και 8.000 μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν ή αγνοήθηκαν, ενώ περίπου 30.000 γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι εκτοπίστηκαν βίαια.

260827183546_un-Serbenica-Genocide

Οι άνδρες και τα αγόρια χωρίστηκαν συστηματικά από τις οικογένειές τους, μεταφέρθηκαν σε διαφορετικά σημεία κράτησης και εκτελέστηκαν. Τα πτώματά τους θάφτηκαν σε μαζικούς τάφους, ενώ αρκετά μετακινήθηκαν αργότερα σε απομακρυσμένες περιοχές, σε μια προσπάθεια απόκρυψης των αποδεικτικών στοιχείων.

Στις επιχειρήσεις γύρω από τη Σρεμπρένιτσα συμμετείχαν και ξένοι μαχητές, μεταξύ άλλων Ιταλοί που είχαν ενταχθεί σε σερβικές παραστρατιωτικές μονάδες. Έχουν επίσης αναφερθεί επαφές ή συμμετοχή Ελλήνων ακροδεξιών σε σερβικές παραστρατιωτικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων προσώπων που συνδέονταν με τη Χρυσή Αυγή. Ορισμένοι από τους ξένους μαχητές αντιμετωπίζουν σήμερα δικαστικές διαδικασίες ή καταδίκες στις χώρες τους για τη συμμετοχή τους στις θηριωδίες του πολέμου. Η εμπλοκή τους, ωστόσο, δεν αναιρεί την κύρια ευθύνη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας των Βόσνιων Σέρβων, η οποία έχει τεκμηριωθεί από τη διεθνή δικαιοσύνη.

Η είσοδος του Μλάντιτς στη Σρεμπρένιτσα καταγράφηκε σε βίντεο. «Δίνουμε αυτή την πόλη στον σερβικό λαό ως δώρο», δεν δίστασε να δηλώσει μπροστά στην κάμερα. Την επόμενη ημέρα, οι δυνάμεις του μοίραζαν γλυκά σε παιδιά και διαβεβαίωναν τους αμάχους ότι θα αποχωρούσαν με ασφάλεια, ενώ παράλληλα οργανώνονταν οι μαζικές εκτελέσεις.

Η σφαγή αναγνωρίστηκε από τη διεθνή δικαιοσύνη ως γενοκτονία και θεωρείται η χειρότερη μαζική θηριωδία στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι κυανόκρανοι ως ανθρώπινες ασπίδες

Ο Μλάντιτς καταδικάστηκε επίσης για την ομηρεία στελεχών του ΟΗΕ. Όταν το ΝΑΤΟ απείλησε πως θα παρέμβει με αεροπορικές επιδρομές εναντίον στρατιωτικών στόχων των Σερβοβοσνίων το 1995, οι δυνάμεις του συνέλαβαν κυανόκρανους και στρατιωτικούς παρατηρητές.

Ορισμένοι κρατούμενοι τοποθετήθηκαν κοντά σε πιθανούς στρατιωτικούς στόχους, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως ανθρώπινες ασπίδες και να αποτραπούν οι επιδρομές του ΝΑΤΟ. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο Μλάντιτς είχε ηγετικό ρόλο και σε αυτή την επιχείρηση.

Δεκαέξι χρόνια φυγάς

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία άσκησε την πρώτη δίωξη εναντίον του στις 24 Ιουλίου 1995. Μετά το τέλος του πολέμου, ωστόσο, ο Μλάντιτς παρέμεινε ελεύθερος για σχεδόν 16 χρόνια.

Για μεγάλο διάστημα ζούσε στη Σερβία, προστατευόμενος από δίκτυα υποστηρικτών και πρώην στελεχών των υπηρεσιών ασφαλείας. Μετά την πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς το 2000, η πολιτική πίεση για τη σύλληψή του αυξήθηκε, όμως χρειάστηκε περισσότερο από μία δεκαετία για να εντοπιστεί.

Συνελήφθη στις 26 Μαΐου 2011 στο χωριό Λαζάρεβο της Σερβίας και μεταφέρθηκε στη Χάγη πέντε ημέρες αργότερα. Δεν προέβαλε αντίσταση. Η εικόνα του ηλικιωμένου άνδρα που συνελήφθη απείχε αισθητά από εκείνη του σωματώδους στρατηγού με τη στρατιωτική στολή, όπως είχε αποτυπωθεί στη δεκαετία του 1990.

Η ισόβια καταδίκη

Η δίκη του άρχισε τον Μάιο του 2012 και ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2017. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και παραβιάσεις των νόμων και των εθίμων του πολέμου.

Στα αδικήματα περιλαμβάνονταν οι διώξεις, η εξόντωση, οι δολοφονίες, οι εκτοπίσεις, οι αναγκαστικές μετακινήσεις, η τρομοκράτηση αμάχων και η ομηρεία προσωπικού του ΟΗΕ. Καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη.

Το δικαστήριο τον αθώωσε από ξεχωριστή κατηγορία γενοκτονίας που αφορούσε εγκλήματα σε άλλους δήμους της Βοσνίας το 1992. Η διάκριση αυτή έχει σημασία: η καταδίκη για γενοκτονία αφορά ειδικά τη Σρεμπρένιτσα, χωρίς να αναιρεί τις καταδίκες για τα υπόλοιπα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου.

Η έφεσή του απορρίφθηκε τον Ιούνιο του 2021 και τόσο οι καταδικαστικές αποφάσεις όσο και η ποινή των ισοβίων επικυρώθηκαν.

https://shorturl.at/ZLIvr

Ο Μλάντιτς δεν εξέφρασε μεταμέλεια. Αμφισβήτησε επανειλημμένα τη νομιμότητα του δικαστηρίου και, μετά την ανακοίνωση της καταδίκης του, χαρακτήρισε τις κατηγορίες και την απόφαση ψευδείς.

Μια κληρονομιά που εξακολουθεί να διχάζει

Για τα θύματα και τις οικογένειές τους, ο Ράτκο Μλάντιτς υπήρξε το πρόσωπο μιας οργανωμένης εκστρατείας βίας, εκτοπισμών και μαζικών δολοφονιών. Για τμήματα της σερβικής και σερβοβοσνιακής κοινωνίας, ωστόσο, συνέχισε να αντιμετωπίζεται ως ήρωας ακόμη και μετά την καταδίκη του.

Αυτή η αντίθεση δείχνει πόσο βαθιά παραμένουν τα τραύματα του πολέμου της Βοσνίας και πόσο δύσκολη είναι η διαμόρφωση μιας κοινής ιστορικής μνήμης στα Δυτικά Βαλκάνια.

Ο θάνατος του Μλάντιτς δεν μεταβάλλει τις δικαστικές αποφάσεις ούτε τερματίζει τη συζήτηση για την ευθύνη, τη δικαιοσύνη και τη συμφιλίωση. Το όνομά του θα παραμείνει συνδεδεμένο όχι με τις στρατιωτικές επιτυχίες που ο ίδιος επικαλούνταν, αλλά με τη Σρεμπρένιτσα, το πολιορκημένο Σαράγεβο και μία από τις σκοτεινότερες περιόδους που έχουν καταγραφεί στην σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία.

Διαβάστε επίσης 

Morgan Stanley: Γιατί υποβαθμίζει τις ευρωπαϊκές ενεργειακές μετοχές μετά το Ορμούζ – Το νέο στοίχημα στις τράπεζες

Νταγκ Μπέργκαμ (Υπ. Εσωτερικών ΗΠΑ): Ο «ενεργειακός τσάρος» πίσω από τα αμερικανικά deals – Ποιος είναι ο ισχυρός φίλος της Ελλάδας

Μάικ Γουέρθ: Ο CEO της Chevron που δικαιώνεται για τις προβλέψεις του και αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη