Γιαγιόι Κουσάμα: Η καλλιτέχνις των διάσημων πουά έφυγε από τη ζωή στα 97 της

Οι τεράστιες κολοκύθες της, τα ανεπανάληπτα πουά και τα καθηλωτικά δωμάτια με τους καθρέφτες την έκαναν διάσημη σ΄όλο τον κόσμο. Οι καινοτόμες εγκαταστάσεις της, οι πίνακες ζωγραφικής και τα γλυπτά της αποθεώθηκαν από κοινό και καλλιτέχνες, με τις εκθέσεις της να προσελκύουν χιλιάδες επισκέπτες.

Δεν ήταν παιχνίδι, ήταν υψηλή τέχνη, και είναι η παρακαταθήκη της σπουδαίας γιαπωνέζας καλλιτέχνιδας Γιαγιόι Κουσάμα, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών πριν από αρκετές ημέρες, στις 14 Αυγούστου. Η ενημέρωση ωστόσο έγινε σήμερα από Ίδρυμα Yayoi Kusama, που όμως ανακοίνωσε, απεβίωσε σε νοσοκομείο στο Τόκιο από πολλαπλή οργανική ανεπάρκεια. Με την προσθήκη ότι η Κουσάμα «συνέχισε να ζωγραφίζει μέχρι λίγο πριν τον θάνατό της, χωρίς ποτέ να αφήνει στην άκρη το πινέλο της» και ότι «παρέμεινε ακλόνητη στην πεποίθησή της ότι η αγάπη μπορεί να σώσει τον κόσμο». Ήδη άλλωστε έχει τελεστεί ιδιωτικά η μια κηδεία για τα στενά μέλη της οικογένειας, με δημόσια συγκέντρωση μνήμης να έχει προγραμματιστεί για αργότερα.

Η ευρύτερη κληρονομιά της Κουσάμα έγκειται όμως, στην ικανότητά της να μετατρέπει πτυχές της ταυτότητάς της και τις συνθήκες που την είχαν οδηγήσει στην περιθωριοποίηση σε πηγές δύναμης. Ως γυναίκα, Ιάπωνας και Ασιάτισσα καλλιτέχνιδα, και ως άνθρωπος που αντιμετώπιζε ανοιχτά τους ψυχικούς της αγώνες, η Κουσάμα κατόρθωσε να τα μετατρέψει όλα αυτά, που θεωρούνταν αρνητικά σε θετικές αξίες. Μια πορεία ζωής και τέχνης, που δικαιώθηκε στο έπακρο
Τα προκλητικά δρώμενα

Γεννημένη στο Ματσουμότο, στην επαρχία Ναγκάνο, το 1929, η Κουσάμα άρχισε να σχεδιάζει από παιδί, βιώνοντας οράματα και παραισθήσεις που διαμόρφωναν τα επαναλαμβανόμενα δίχτυα, τις κουκκίδες και τις οργανικές μορφές, τα οποία θα επαναλαμβάνονταν σε όλη την καριέρα της. Έφυγε από την Ιαπωνία για τις Ηνωμένες Πολιτείες το 1957 και εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη όπου άρχισε να δημιουργεί πίνακες Infinity Net, απαλά γλυπτά και εγκαταστάσεις, χρησιμοποιώντας καθρέφτες και φώτα που την καθιέρωσαν στην πρωτοπορία της πόλης, που εκείνη την εποχή έσφυζε από καλλιτεχνική έμπνευση.

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, η Κουσάμα είχε επεκτείνει την πρακτική της σε προκλητικά δρώμενα, συχνά με γυμνούς συμμετέχοντες, ζωγραφισμένους με πουά και συνδυάζοντας τη σεξουαλική απελευθέρωση με αντιπολεμικά μηνύματα. Το 1966, εμφανίστηκε απρόσκλητη στην Μπιενάλε της Βενετίας με τον «Κήπο του Νάρκισσου», εγκαθιστώντας 1.500 ανακλαστικές ασημένιες σφαίρες έξω από το ιταλικό περίπτερο και προσφέροντάς τες στους επισκέπτες προς 2 δολάρια την καθεμία κάτω από μια πινακίδα που έγραφε «Ο Ναρκισσισμός σας προς Πώληση». Αν και οι διοργανωτές της Μπιενάλε τελικά σταμάτησαν την πώληση…

«Ποτέ δεν ξεμένω από ιδέες»

Η Κουσάμα επέστρεψε μόνιμα στην Ιαπωνία το 1973, όπου συνέχισε να δημιουργεί εικαστικές τέχνες, ενώ παράλληλα στράφηκε στη λογοτεχνία γράφοντας μυθιστορήματα και ποίηση. Το 1977, έγινε εθελόντρια κάτοικος σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο στο Τόκιο, μόνιμη στέγη της μέχρι το τέλος της ζωής της, παρ΄ότι φυσικά ταξίδεψε και δούλεψε παράλληλα σε όλο τον κόσμο.

Η εκτόξευση της διεθνούς φήμης της ήταν στις επόμενες δεκαετίες και το 1993 -27 χρόνια μετά την μη εξουσιοδοτημένη παρέμβασή της στη Βενετία – εκπροσώπησε επίσημα την Ιαπωνία στην Μπιενάλε. Η παραγωγικότητά της συνέχισε να αυξάνεται, η μαζική δημοτικότητά της επίσης. Το 2009 ξεκίνησε τη σειρά έργων «Η Αιώνια Ψυχή μου» που περιλαμβάνει μεγάλης κλίμακας ζωντανούς, αφηρημένους πίνακες, δημιουργώντας τελικά ως το 2021, που την ολοκλήρωσε, περί τα 900 έργα. Για να μην επαναπαυθεί όμως ξεκινώντας αμέσως , την επόμενη, βαθιά προσωπική σειρά με τίτλο «Κάθε Μέρα Προσεύχομαι για Αγάπη», που περιλάμβανε επίσης, ποιητική συλλογή της και εκθέσεις ως ανάγκη επικοινωνίας, πνευματικότητας και υπέρβασης του ανθρώπου μέσα από την τέχνη.

«Ποτέ δεν ξεμένω από ιδέες», όπως είχε πει άλλωστε, η ίδια σε μια συνέντευξη της.

Η διασημότερη εν ζωή καλλιτέχνις

Στο μεταξύ οι εντυπωσιακές εγκαταστάσεις της προσέλκυσαν κοινό σε κλίμακα, που σπάνια μπορεί να δει ένας εν ζωή καλλιτέχνης. Μια αναδρομική της έκθεση 2024-25 στην Εθνική Πινακοθήκη της Βικτώριας στη Μελβούρνη είχε 570.537 επισκέπτες, καθιστώντας την, ως την μεγαλύτερη σε επισκεψιμότητα στην ιστορία του μουσείου. Μια ακόμη, μεγάλη αναδρομική, που κάλυψε περισσότερες από επτά δεκαετίες του έργου της Κουσάμα άνοιξε στο Fondation Beyeler στην Ελβετία πέρυσι πριν ταξιδέψει στο Μουσείο Ludwig στην Κολωνία, όπου έκλεισε αυτόν τον μήνα αφού προσέλκυσε 480.335 επισκέπτες και έγινε η πιο επιτυχημένη έκθεση και για την ιστορία αυτού του μουσείου.

Δεν είναι υπερβολή λοιπόν η σημερινή αναφορά στην Γιαγιόι Κουσάμα από μέσα ενημέρωσης και ειδικούς της τέχνης, ότι κατά τη στιγμή του θανάτου της ήταν χωρίς αμφιβολία, η διασημότερη εν ζωή καλλιτέχνης στον κόσμο. Παράλληλα ωστόσο, τονίζεται, ότι άξιζε ακόμη μεγαλύτερη αναγνώριση ως βασικός συντελεστής στην ιστορία της μεταπολεμικής αμερικανικής τέχνης και του διεθνούς μοντερνισμού. Και όπως αναφέρουν οι άνθρωποι που ήταν γύρω της και συνεργάστηκαν μαζί της, διέθετε μια σχεδόν «τρελή» ενέργεια, εργαζόταν εξαιρετικά σκληρά ενώ ήταν εξαιρετικά δυνατό, σοβαρό και ευθύ άτομο, που διαμορφώθηκε σε έναν καθοριστικό βαθμό από τα χρόνια της εφηβείας της κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Στην κηδεία της μεγάλης καλλιτέχνιδας, που έγινε ιδιωτικά, κατόπιν δικής της βούλησης παρευρέθηκαν μόνον 25 άτομα, κυρίως συγγενείς από το Ματσουμότο και εκπρόσωποι του ιδρύματος και των γκαλερί. Στις 11 Σεπτεμβρίου όμως εγκαινιάζεται στο Μουσείο Stedelijk του Άμστερνταμ μία ακόμη μεγάλη έκθεσή της, που εκ των συνθηκών θα είναι ένας μεταθανάτιος φόρος τιμής στην καλλιτέχνιδα.

Διαβάστε επίσης:

Όταν η Ντόλι συνάντησε τον Άντι – Ο θρύλος της μουσικής και ο πρωτοπόρος της τέχνης σ΄ ένα πορτρέτο

Γουίλιαμ Κέντριτζ «Το Μεγάλο Ναι, Το Μεγάλο Όχι» – Η μεγάλη έκθεση στην Αθήνα

Χελώνες από πέτρα και πουλιά από χαυλιόδοντες – Εκπληκτικά ευρήματα