Motor Oil, ΔΕΠΑ Εμπορίας, Gastrade, TAP: Tι αλλαγές ζητούν από το ΔΕΣΦΑ με άξονα τα γεωπολιτικά και το κόστος

Αλλαγές ζητούν  από το ΔΕΣΦΑ οι σημαντικότεροι παίκτες της ελληνικής αγοράς φυσικού αερίου (Motor Oil, ΔΕΠΑ Εμπορίας, Gastrade, TAP) με τις παρεμβάσεις τους στη δημόσια διαβούλευση για τις δημοπρασίες μεταφορικής ικανότητας του Έτους Αερίου 2026-2027.
Συγκλίνουν στην ανάγκη αναθεώρησης του προτεινόμενου μοντέλου κατανομής δυναμικότητας και ζητούν να λάβει υπόψιν ο ΔΕΣΦΑ τις μεγάλες γεωπολιτικές ανατροπές, τη σταδιακή έξοδο  της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο, την αυξανόμενη σημασία του LNG και τη λειτουργία νέων ενεργειακών υποδομών που απαιτούν μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση του Εθνικού Συστήματος Μεταφοράς Φυσικού Αερίου.

Περιορισμός της διάρκειας των δημοπρασιών: Οχι για 15 χρόνια

Το ισχυρότερο σημείο σύγκλισης των εταιρειών αφορά τη διάρκεια των προϊόντων μεταφορικής ικανότητας που προτείνει ο ΔΕΣΦΑ. Σήμερα προβλέπεται ότι σημαντικό μέρος της δυναμικότητας θα δημοπρατείται ακόμη και για δεκαπέντε έτη, κάτι που οι περισσότεροι συμμετέχοντες θεωρούν υπερβολικά δεσμευτικό σε μια αγορά που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα.

Η ΔΕΠΑ Εμπορίας υποστηρίζει ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα που επικρατεί λόγω των εξελίξεων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή δεν επιτρέπει στους χρήστες του συστήματος να αναλαμβάνουν εμπορικές δεσμεύσεις τόσο μεγάλης διάρκειας. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η μακροχρόνια δέσμευση δυναμικότητας ενδέχεται να οδηγήσει σε υψηλότερα τιμήματα στις δημοπρασίες, τα οποία τελικά θα μετακυλιστούν στο κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου και, κατ’ επέκταση, στους τελικούς καταναλωτές. Για τον λόγο αυτό εισηγείται η διάρκεια των δημοπρασιών στην Αμφιτρίτη να περιοριστεί στα πέντε χρόνια.

Ακόμη πιο αυστηρή είναι η προσέγγιση της Motor Oil, η οποία θεωρεί ότι η διάρκεια των προϊόντων δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα τρία έτη. Όπως σημειώνει, μέχρι το 2027 θα έχει τεθεί πλήρως σε εφαρμογή ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2026/261 για την οριστική κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, γεγονός που αναμένεται να μεταβάλει ριζικά τις εμπορικές ροές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Υπό αυτές τις συνθήκες, εκτιμά ότι είναι αδύνατο να προβλεφθούν οι πραγματικές ανάγκες της αγοράς για δεκαπέντε χρόνια.

Αντίστοιχα, η Gastrade, χωρίς να προτείνει συγκεκριμένο χρονικό όριο, υποστηρίζει ότι η αγορά χρειάζεται ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο διάθεσης δυναμικότητας, το οποίο θα μπορεί να προσαρμόζεται στις νέες εμπορικές συνθήκες που δημιουργούνται από την αυξανόμενη χρήση του LNG και τις μεταβολές στις διασυνοριακές ροές φυσικού αερίου.

Η Αμφιτρίτη μετατρέπεται σε στρατηγική πύλη εισόδου LNG

Κοινή θέση όλων σχεδόν των εταιρειών αποτελεί και η ιδιαίτερη σημασία που έχει αποκτήσει πλέον το σημείο εισόδου της Αμφιτρίτης, μέσω του οποίου το φυσικό αέριο που φθάνει στο FSRU Αλεξανδρούπολης εισέρχεται στο ελληνικό σύστημα μεταφοράς.

Η Gastrade υπογραμμίζει ότι η Αμφιτρίτη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη διασυνοριακό σημείο εισόδου, καθώς ουσιαστικά αποτελεί την πύλη μέσω της οποίας εισάγονται φορτία LNG από ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό, σύμφωνα με την εταιρεία, ενισχύει σημαντικά τη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας της χώρας και μειώνει την εξάρτηση από τους αγωγούς φυσικού αερίου και ιδιαίτερα από τις διαδρομές μέσω Τουρκίας. Για τον λόγο αυτό ζητά να αυξηθεί η διαθέσιμη αδιάλειπτη δυναμικότητα από την Αμφιτρίτη προς το ΕΣΜΦΑ, θεωρώντας ότι η πρόταση του ΔΕΣΦΑ δεν αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητες του τερματικού σταθμού της Αλεξανδρούπολης. Στο πλαίσιο αυτό, η Gastrade ζητά να αυξηθεί σημαντικά η αδιάλειπτη δυναμικότητα που προσφέρεται από την Αμφιτρίτη προς το ελληνικό σύστημα μεταφοράς. Υποστηρίζει ότι η δυναμικότητα των περίπου 29 εκατ. kWh/ημέρα που προτείνεται δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές δυνατότητες του συστήματος, ιδιαίτερα μετά την ολοκλήρωση του νέου σταθμού συμπίεσης στην Αμπελιά, ο οποίος αυξάνει τη δυνατότητα μεταφοράς φυσικού αερίου από τις βόρειες εισόδους προς το Εθνικό Σύστημα. Για τον λόγο αυτό προτείνει να διατεθούν επιπλέον τουλάχιστον 10 εκατ. kWh/ημέρα αδιάλειπτης δυναμικότητας ή, εναλλακτικά, επιπλέον 15 εκατ. kWh/ημέρα ως ανταγωνιστική δυναμικότητα μεταξύ Αμφιτρίτης και Νέας Μεσημβρίας.

Από την πλευρά της, η ΔΕΠΑ συμφωνεί ως προς τη στρατηγική σημασία της συγκεκριμένης εισόδου, ωστόσο εστιάζει κυρίως στο γεγονός ότι η πολύχρονη δέσμευση της δυναμικότητας περιορίζει την εμπορική ευελιξία της αγοράς και μπορεί να αυξήσει το συνολικό κόστος χρήσης του συστήματος.

Η Motor Oil, αντίστοιχα, προτείνει η δυναμικότητα της Αμφιτρίτης να προσφέρεται σε ετήσια βάση, ώστε να μπορεί να επαναξιολογείται κάθε χρόνο ανάλογα με την πρόοδο νέων ενεργειακών έργων, όπως οι νέες διασυνδέσεις και τα νέα σημεία εισόδου φυσικού αερίου.

Η Νέα Μεσημβρία και ο νέος ρόλος του TAP

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παρεμβάσεις σχετικά με το σημείο διασύνδεσης Νέας Μεσημβρίας, καθώς από τον Οκτώβριο του 2026 ο TAP αποκτά πλήρως αμφίδρομη λειτουργία.

Η ίδια η TAP επισημαίνει ότι από την ημερομηνία αυτή η Νέα Μεσημβρία θα λειτουργεί τόσο ως σημείο εισόδου όσο και ως σημείο εξόδου φυσικού αερίου, επιτρέποντας τη μεταφορά ποσοτήτων τόσο προς την Ελλάδα όσο και προς τον αγωγό TAP. Αυτό σημαίνει ότι θα διατίθενται όλα τα τυποποιημένα ευρωπαϊκά προϊόντα δυναμικότητας – ετήσια, τριμηνιαία, μηνιαία, ημερήσια και ενδοημερήσια – όπως προβλέπει ο Κώδικας του TAP.

Με βάση αυτή την εξέλιξη, η εταιρεία ζητά να μην ισχύσει πλέον η εξαίρεση από το άρθρο 19 του ευρωπαϊκού Κανονισμού (ΕΕ) 2017/459, γνωστού ως Κανονισμού CAM (Capacity Allocation Mechanisms). Ο συγκεκριμένος κανονισμός αποτελεί το ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την κατανομή δυναμικότητας στα σημεία διασύνδεσης μεταξύ κρατών-μελών και προβλέπει ότι η δυναμικότητα πρέπει να προσφέρεται μέσω κοινών, διαφανών και ανταγωνιστικών δημοπρασιών με τυποποιημένα προϊόντα. Μέχρι σήμερα είχαν δοθεί ειδικές παρεκκλίσεις λόγω της μη αμφίδρομης λειτουργίας της Νέας Μεσημβρίας. Η TAP υποστηρίζει ότι από τη στιγμή που η υποδομή καθίσταται πλήρως αμφίδρομη, δεν υπάρχει πλέον τεχνικός λόγος να διατηρηθούν αυτές οι εξαιρέσεις και η κατανομή δυναμικότητας πρέπει να ακολουθεί πλήρως το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Παράλληλα, τόσο η Gastrade όσο και η Motor Oil θεωρούν ότι η νέα λειτουργία της Νέας Μεσημβρίας δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για μεγαλύτερη ευελιξία στις εμπορικές ροές και καλύτερη αξιοποίηση του ελληνικού συστήματος μεταφοράς, στοιχείο που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στον σχεδιασμό των δημοπρασιών.

Αναδιάταξη όλων των σημείων εισόδου

Πέρα από την Αμφιτρίτη και τη Νέα Μεσημβρία, οι εταιρείες ζητούν συνολικά έναν νέο σχεδιασμό του χάρτη εισόδου φυσικού αερίου στη χώρα.

Η Motor Oil εισηγείται να ενισχυθεί η αξιοποίηση της Κομοτηνής με δυνατότητα απευθείας αντίστροφης ροής προς το ελληνικό σύστημα, να επανέλθει αδιάλειπτη δυναμικότητα στους Κήπους, να δημιουργηθεί νέα διασύνδεση με τη Βόρεια Μακεδονία και παράλληλα , ώστε να αυξηθούν οι διαθέσιμες εναλλακτικές διαδρομές τροφοδοσίας της χώρας.

Από την πλευρά της, η Gastrade ζητά πιο ισορροπημένη κατανομή της διαθέσιμης δυναμικότητας μεταξύ Αμφιτρίτης, Σιδηροκάστρου, Κήπων και Νέας Μεσημβρίας, ενώ προτείνει επίσης ο ΔΕΣΦΑ να δημοσιοποιεί τις υδραυλικές μελέτες προσομοίωσης του συστήματος. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζει, οι χρήστες θα μπορούν να αξιολογούν με διαφάνεια τους τεχνικούς περιορισμούς και τα κριτήρια με τα οποία αποφασίζεται η κατανομή της μεταφορικής ικανότητας.

Κοινός παρονομαστής: ασφάλεια εφοδιασμού και ανταγωνιστική αγορά

Παρά τις διαφορετικές εμπορικές επιδιώξεις κάθε εταιρείας, όλες οι παρεμβάσεις συγκλίνουν σε δύο βασικούς στρατηγικούς στόχους. Ο πρώτος είναι η ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού της χώρας μέσα από μεγαλύτερη αξιοποίηση του LNG, περισσότερες εναλλακτικές πύλες εισόδου και μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των διασυνοριακών ροών φυσικού αερίου. Ο δεύτερος είναι η διατήρηση μιας πραγματικά ανταγωνιστικής αγοράς μεταφοράς φυσικού αερίου, όπου η δυναμικότητα δεν θα δεσμεύεται για υπερβολικά μεγάλα χρονικά διαστήματα αλλά θα επαναξιολογείται με βάση τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς και τις νέες υποδομές που τίθενται σταδιακά σε λειτουργία. Σύμφωνα με τις εταιρείες, μόνο έτσι το ελληνικό σύστημα μεταφοράς θα μπορέσει να προσαρμοστεί στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα της μεταρωσικής εποχής, όπου η ευελιξία, η διαφοροποίηση των πηγών και ο ανταγωνισμός αποκτούν καθοριστική σημασία.