«Πληρώνω όσο Πετάω»: Το νέο εργαλείο της ΡΑΑΕΥ για να αλλάξει το μοντέλο διαχείρισης αποβλήτων

Με την εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» επιχειρεί η ΡΑΑΕΥ να δώσει ένα από τα ισχυρότερα κίνητρα για τη μείωση των απορριμμάτων που οδηγούνται στην ταφή, φέρνοντας πιο κοντά την Ελλάδα στους φιλόδοξους στόχους της κυκλικής οικονομίας για το 2030. Ο Κλάδος Αποβλήτων της Αρχής επεξεργάζεται ειδική μεθοδολογία που θα εφαρμοστεί στους δήμους και στον κλάδο HORECA, με στόχο να συνδέεται πλέον το κόστος διαχείρισης με την πραγματική ποσότητα σύμμεικτων απορριμμάτων που παράγει κάθε πολίτης ή επιχείρηση.

Όπως ανέφερε ο Αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ και καθηγητής του ΕΜΠ Κωνσταντίνος Αραβώσης, το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει με διαφορετικά μοντέλα: είτε μέσω αγοράς ειδικών σακουλών, είτε με ατομικό κάδο και προσωπική κάρτα χρήσης, είτε με προσωπική κάρτα που θα επιτρέπει το άνοιγμα κοινόχρηστου κάδου. Κοινός παρονομαστής όλων των λύσεων είναι η δυνατότητα καταγραφής των ποσοτήτων αποβλήτων που οδηγούνται στα σύμμεικτα απορρίμματα, υπό την προϋπόθεση ότι λειτουργεί αποτελεσματικά το σύστημα ανακύκλωσης μέσω του μπλε και του καφέ κάδου.

Η εφαρμογή του μέτρου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο μετασχηματισμού της διαχείρισης αποβλήτων. Όπως εξήγησε ο κ. Αραβώσης, στόχος είναι έως το 2030 η ταφή των αποβλήτων να περιοριστεί από περίπου 80% σήμερα στο 10%, η ανακύκλωση να αυξηθεί από 18% στο 65%, ενώ το 25% των στερεών αποβλήτων να οδηγείται σε ενεργειακή αξιοποίηση. Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, η ΡΑΑΕΥ δεν περιορίζεται πλέον στην τυπική εποπτεία των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ), αλλά προχωρά στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος αξιολόγησης της πραγματικής τους απόδοσης, με αντικειμενικούς δείκτες και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Ο Κλάδος Αποβλήτων, που λειτουργεί στο πλαίσιο του νόμου 5037/2023, έχει ήδη αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο εποπτικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει την πιστοποίηση της διαχειριστικής επάρκειας των ΦοΔΣΑ, την παρακολούθηση της οικονομικής αποδοτικότητας των υπηρεσιών, την ανάπτυξη μεθοδολογιών κοστολόγησης και τιμολόγησης, αλλά και την ενίσχυση της διαφάνειας στις χρεώσεις προς τους πολίτες.

Μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια λειτουργίας, η ΡΑΑΕΥ πέτυχε να πιστοποιήσει και τους 14 ΦοΔΣΑ της χώρας για το 2026, έναντι 13 το προηγούμενο έτος, ενώ παράλληλα εξέδωσε συνολικές εκθέσεις διαχειριστικής επάρκειας και επικαιροποίησε τον Οδηγό Πιστοποίησης, ο οποίος καθορίζει ενιαίες διαδικασίες, προϋποθέσεις και χρονοδιαγράμματα για όλους τους φορείς. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε ο κ. Αραβώσης, η πιστοποίηση αποτελεί μόνο την αφετηρία. Το επόμενο βήμα είναι η μετάβαση σε ένα σύστημα όπου η απόδοση κάθε φορέα θα μετριέται με συγκεκριμένους δείκτες και θα συγκρίνεται με αντικειμενικά κριτήρια.

Στο πλαίσιο αυτό η Αρχή αναπτύσσει νέα εργαλεία, όπως σύγχρονη μεθοδολογία κοστολόγησης των υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων, μοντέλο χρηματοοικονομικών, τεχνικών και περιβαλλοντικών δεικτών, δείκτες παρακολούθησης της ανακύκλωσης και της εφαρμογής των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων, γεωπληροφοριακό χάρτη των υποδομών των ΦοΔΣΑ και πρακτικό οδηγό για τον υπολογισμό του βιογενούς κλάσματος των αποβλήτων. Παράλληλα, μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας myRAAEY, οι πολίτες μπορούν πλέον να υποβάλλουν ηλεκτρονικά παράπονα και καταγγελίες για ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων.

Η μέχρι σήμερα ανάλυση των στοιχείων ανέδειξε σημαντικές αδυναμίες του συστήματος, όπως η ανομοιογένεια των υποδομών και των λειτουργικών μοντέλων, οι διαφορετικές μέθοδοι υπολογισμού στοιχείων, η περιορισμένη διασύνδεση μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και η έλλειψη ενιαίων διαδικασιών αναφοράς δεδομένων. Σύμφωνα με τη ΡΑΑΕΥ, η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός αξιόπιστου και διαφανούς συστήματος παρακολούθησης, το οποίο θα επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων με βάση πραγματικά στοιχεία και όχι εκτιμήσεις.

Για τους πολίτες, το νέο μοντέλο αναμένεται να σημαίνει μεγαλύτερη διαφάνεια στο κόστος των υπηρεσιών, καλύτερη ποιότητα διαχείρισης, ενιαία κριτήρια αξιολόγησης των ΦοΔΣΑ και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Παράλληλα, η πρώτη έκθεση δεικτών διαχείρισης αποβλήτων, η επικαιροποίηση της δέσμης μέτρων για τη λειτουργία των ΦοΔΣΑ, η ολοκλήρωση της μεθοδολογίας για το «Πληρώνω όσο Πετάω» και η έκδοση οδηγού για τα βιοαπόβλητα συγκαταλέγονται στις βασικές πρωτοβουλίες που προγραμματίζει η ΡΑΑΕΥ έως το τέλος του έτους, φιλοδοξώντας να δημιουργήσει ένα σύστημα διαχείρισης αποβλήτων που θα βασίζεται στη μετρήσιμη αποτελεσματικότητα και θα επιταχύνει την επίτευξη των εθνικών στόχων για το 2030.