Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης: Κατασχέσεις παράνομων αρχαιοτήτων 95 εκατ. δολαρίων – Και ελληνικές

Σημαντικές αρχαιότητες προερχόμενες από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Τουρκία περιλαμβάνονται στα αρχαία έργα, που κατασχέθηκαν από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Νέας Υόρκης μέσα στον Ιούνιο από την Εισαγγελία του Μανχάταν.

Πρόκειται για την μεγάλη επιχείρηση έρευνας παράνομων αρχαιοτήτων που βρίσκονται στο διάσημο αμερικανικό μουσείο, το οποίο πάντως, δηλώνει την αμέριστη διάθεση συνεργασίας του με τις αρχές.

Όπως αναφέρουν σε δημοσίευμά τους οι New York Times μεταξύ των κατασχεθέντων αντικειμένων είναι ένα ραμφόστομο αγγείο 3.700 ετών και μία μαρμάρινη κεφαλή και τα δύο από την Ελλάδα, ένα χάλκινο αγαλματίδιο του Ερμή 2.000 ετών από την Τουρκία και ένα χρυσό διάδημα από την Αίγυπτο. Αξίας, όπως αναφέρουν ανεξάρτητοι εκτιμητές, που εργάζονται για τους ερευνητές της Εισαγγελίας, από 80.000 δολάρια για το αγγείο έως 500.000 δολάρια για το αγαλματίδιο.

Γενικότερα όμως η αξία των κατασχεθέντων αντικειμένων από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που ήταν δάνεια στο μουσείο, αλλά πάντα παράνομα, ξεπερνά σύμφωνα με την Εισαγγελία του Μανχάταν, τα 95 εκατομμύρια δολάρια.

Όπως δηλώνουν μάλιστα οι ερευνητές ο ρυθμός του έργου τους στον εντοπισμό κλεμμένων αρχαιοτήτων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια χάρις στις γνώσεις τους πλέον για τον τρόπο λειτουργίας των δικτύων λεηλασίας παρακολουθώντας τις υπόγειες διαδρομές των διεθνών κυκλωμάτων εμπορίας, που κυριαρχούσαν στην προμήθεια αρχαιοτήτων σε μουσεία και συλλέκτες στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μόνον τον Ιούνιο εξάλλου κατασχέθηκαν δεκάδες αρχαία αντικείμενα από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης σε μια προσπάθεια επιστροφής τους στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Τουρκία, την Αίγυπτο και άλλες χώρες, από όπου πιστεύεται ότι είχαν λεηλατηθεί.

Με τα αντικείμενα που αφαιρέθηκαν τον Ιούνιο, οι ερευνητές έχουν κατασχέσει από το 2017 περισσότερα από 120 αντικείμενα από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, καθώς και εκατοντάδες μικρότερα αντικείμενα, όπως σπάνια θραύσματα κεραμικής, πόρπες, πελέκεις, περόνες και ειδώλια θεοτήτων, σύμφωνα με απογραφή του γραφείου του εισαγγελέα του Μανχάταν, Άλβιν Λ. Μπραγκ.

Ο ελληνικής καταγωγής ερευνητής

Το Μητροπολιτικό Μουσείο από τη μεριά του πάντως, όπως αναφέρει το δημοσίευμα, χαρακτηρίζει με ανακοίνωσή του τις επιστροφές ως μέρος μιας συλλογικής προσπάθειας στο πλαίσιο της οποίας αντάλλαξε πληροφορίες με τους ερευνητές και συμφώνησε να αποδεσμεύσει τα αντικείμενα μετά από έλεγχο από τους επικεφαλής του μουσείου.

Επισημαίνει μάλιστα, ότι κατέβαλε πολλές προσπάθειες για την έρευνα αντικειμένων που βρίσκονται υπό την φροντίδα του μέσω 12μελούς ομάδας εμπειρογνωμόνων.

«Το Μητροπολιτικό Μουσείο δεν θέλει κανένα κλεμμένο έργο τέχνης στη συλλογή του», δήλωσε ο Λούσιαν Σίμονς, επικεφαλής της έρευνας προέλευσης του Μητροπολιτικού Μουσείου, προσθέτοντας, ότι το γραφείο του εισαγγελέα «ήταν ένας ανεκτίμητος συνεργάτης μας σε αυτό το έργο και ιδιαίτερα η ικανότητά τους να ξεκλειδώνουν πληροφορίες που διαφορετικά θα ήταν απρόσιτες.»

Από την Εισαγγελία ωστόσο, δεν είναι ευχαριστημένοι από τον ρυθμό της έρευνας από την πλευρά του μουσείου. Όπως δηλώνει ο ελληνικής καταγωγής Μάθιου Μπογδάνος, ο οποίος ηγείται της Μονάδας Εμπορίας Αρχαιοτήτων στο γραφείο του εισαγγελέα, οι επαναλαμβανόμενες κατασχέσεις στο Μητροπολιτικό Μουσείο «μιλούσαν από μόνες τους».

Προσθέτοντας πως «Το ερώτημα, που πρέπει να τεθεί είναι “Γιατί είμαστε εμείς αυτοί, που το κάνουμε αυτό;”», όπως είπε.

Ασυμφωνία για τον αριθμό των έργων

Η ένταση μεταξύ του Μητροπολιτικού Μουσείου και του γραφείου του εισαγγελέα είναι εμφανής εξάλλου, και στις διαφορετικές μεθόδους καταμέτρησης, που χρησιμοποιεί η κάθε πλευρά, προκειμένου υπολογίσει τον αριθμό των παράνομων αντικειμένων. Το Μητροπολιτικό Μουσείο έτσι, αναφέρει ότι οι ερευνητές έχουν κατασχέσει 198 αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων αυτών που ήταν δάνεια, από το 2017 ενώ οι ερευνητές υπολογίζουν τον αριθμό σε 348.

Μέρος της ασυμφωνίας πηγάζει πάντως, από το γεγονός, ότι για παράδειγμα, το Μητροπολιτικό Μουσείο αντιμετωπίζει 20 θραύσματα κεραμικής από μια αρχαία ελληνική κύλικα ως ένα αντικείμενο ενώ οι ερευνητές τα θεωρούν ως 20, επειδή το καθένα έχει τον δικό του, ξεχωριστό αριθμό μουσειακού αποθέματος.
Υπεραμυνόμενος εξάλλου, την καθυστέρησης εντοπισμού προέλευσης των αντικειμένων ο Λούσιαν Σίμονς παραθέτει σε δήλωσή του ως δικαιολογία το επιχείρημα, ότι «Ο προσδιορισμός της αντίστοιχης σημερινής χώρας από την οποία προέρχεται ένα έργο και έτσι η ιδιοκτησία του δεν είναι πάντα απλός, γι’ αυτό και απαιτείται χρόνος, ώσπου κάθε αντικείμενο να μελετηθεί και να αξιολογηθεί».

Τα αρχεία μίλησαν

Ορισμένα από τα αντικείμενα που πρόσφατα τέθηκαν υπό έλεγχο εκτίθενται όμως, στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης εδώ και χρόνια, όπως αναφέρει το δημοσίευμα. Τα αντικείμενα προέρχονταν από διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, της Συρίας, του Πακιστάν, της Τουρκίας και της Αιγύπτου έχοντας φθάσει στο Μητροπολιτικό Μουσείο ήδη από το 1971 έως και το 2001.

Σύμφωνα με τους ερευνητές μάλιστα, αρχεία του Μητροπολιτικού Μουσείου δείχνουν, ότι υπήρχαν δεσμοί με δίκτυα εμπόρων που ήταν από καιρό ύποπτοι ως έχοντες με έργα τέχνης αμφισβητούμενης προέλευσης. Επιπλέον υπήρχαν στοιχεία από τα αρχεία των εμπόρων, καθώς και καταθέσεις γνωστών αρχαιοκαπήλων. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξάλλου, όπως ανέφεραν οι ερευνητές, τα αρχεία επιμέλειας του μουσείου παρείχαν σημαντικά στοιχεία, όπως σημειώσεις, ότι ορισμένα αντικείμενα είχαν φτάσει καλυμμένα με χώμα, μια ένδειξη, ότι θα μπορούσε να είχαν ανασκαφεί παράνομα.

Από την άλλη πλευρά το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης δηλώνει πάντως, ότι κανένα από τα αντικείμενα δεν είχε στην πραγματικότητα αφαιρεθεί φυσικά από τους ερευνητές από τις γκαλερί του κι ότι αντίθετα, το ίδιο συσκεύασε και παρέδωσε τα αντικείμενα στο γραφείο του εισαγγελέα. Επίσης αναφέρει ότι έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στη διαφάνεια, ενημερώνοντας τον ιστότοπό του και για τα αντικείμενα, που έχουν επαναπατριστεί. Συγκεκριμένα το μουσείο δημοσιεύει δύο καταλόγους, έναν για αρχαιότητες που έχει αποσύρει και τον δεύτερο για έργα τέχνης που επιστράφηκαν αφού διαπιστώθηκε ότι πιθανότατα λεηλατήθηκαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Το μουσείο δικαιολογείται

Όπως είναι γνωστό, το 2023 και υπό το βάρος αποκαλύψεων για μεγάλο αριθμό αρχαιοτήτων του, που είναι προϊόντα λεηλασίας, το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης είχε ανακοινώσει, ότι θα επανεξετάσει τις συλλογές του με σκοπό να επιστρέψει τυχόν αντικείμενα, που θα ανακάλυπτε με προβληματικό ιστορικό. Ένα χρόνο αργότερα, διόρισε τον Σίμονς, πρώην στέλεχος του Sotheby’s, για να ηγηθεί της ομάδας εμπειρογνωμόνων προέλευσης των αντικειμένων.

Έκτοτε το Μητροπολιτικό Μουσείο καταβάλλει προσπάθειες, με διάφορες ενέργειές του, αντιστροφής της αρνητικής εικόνας που έχει σχηματισθεί γι΄αυτό διεθνώς ως αποδέκτη προϊόντων αρχαιοκαπηλίας. Δηλώνει έτσι, ότι από το 2017 έχει ξεκινήσει μόνο του την επιστροφή 18 αρχαιοτήτων στις χώρες προέλευσής τους ενώ βοήθησε στη μεταβίβαση της κυριότητας κυκλαδικών μαρμάρινων αντικειμένων από την ιδιωτική συλλογή του επιχειρηματία και φιλάνθρωπου Λέοναρντ Στέρν στην Ελλάδα. Ακόμη, ότι οι προβληματικές εξαγορές δεν είχαν βλάψει τις σχέσεις του με τις χώρες προέλευσης από τις οποίες προέρχονταν. Και ότι σε εννέα περιπτώσεις, ορισμένες χώρες συμφώνησαν να αφήσουν αντικείμενα με παράνομη προέλευση, δανεισμένα στο Μητροπολιτικό Ινστιτούτο αντί να επιμείνουν στην άμεση επιστροφή τους. Επιπλέον, αξιωματούχοι του Μητροπολιτικού Ινστιτούτου επισημαίνουν τη συνέχιση των προγραμμάτων δανεισμού με ιδρύματα σε χώρες όπως η Ιταλία ή η Ελλάδα.

Μεταξύ των ατόμων πάντως, που σχετίζονται με τις παράνομες αρχαιότητες στις τελευταίες κατασχέσεις είναι ο Ρόμπερτ Χεχτ, ένας αμερικανός έμπορος αρχαιοτήτων, που συμμετείχε σε μια από τις πιο διάσημες επιστροφές, αυτή ενός ελληνικού αγγείου 2.500 ετών, του γνωστού Κρατήρα του Ευφρονίου. Ο Χεχτ είχε πουλήσει το αγγείο στο Μητροπολιτικό Μουσείο για περισσότερο από 1 εκατομμύριο δολάρια το 1972 αλλά τελικά και μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων το αγγείο επιστράφηκε στην Ιταλία το 2008. Ο Χεχτ, ο ​​οποίος πέθανε το 2012, κατηγορήθηκε αρκετές φορές από τις αρχές για εμπορία αρχαιοτήτων αλλά δεν καταδικάστηκε ποτέ. Πριν από ένα χρόνο πάντως, το Μητροπολιτικό Μουσείο είχε δηλώσει, ότι η συλλογή του περιείχε 56 έργα που σχετίζονταν με τον Χεχτ, τις γκαλερί του ή μέλη της οικογένειάς του. Όπως αναφέρει τώρα, ο αριθμός είχε μειωθεί σε 43, διότι μερικά από αυτά ήταν απλώς μικρά θραύσματα.

Διαβάστε επίσης:

Ο κλεμμένος γρύπας της Ολυμπίας επαναπατρίζεται από την Νέα Υόρκη μετά έναν αιώνα

Μια θεά γεννιέται –Σπάνιο ειδώλιο Αφροδίτης στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Ένας Τυραννόσαυρος δικός σας για 30 εκατ. δολάρια