Αφροδίτη Λίτη: Η κολυμβήτρια και το δελφίνι σε μια γλυπτική εμπειρία «ανάδυσης»

Η θάλασσα, η μνήμη και ο μύθος. Πώς σχετίζονται και πώς αλληλεπιδρούν.  Και πώς το όνειρο εισβάλλει στην εικόνα επιτυγχάνοντας τη μετάβαση από το πραγματικό στο φαντασιακό. Σ’ ένα παιχνίδι «ανάδυσης» όπου το φως, το μέταλλο, οι  ψηφίδες, συγκροτούν  μια ποιητική τοπογραφία στην οποία η ύλη, η μνήμη και η φαντασία αλληλο-αντανακλώνται. Αυτό είναι το «Παιχνίδι της Ανάδυσης», που επιδιώκει  η γλυπτική της Αφροδίτης Λίτη μέσα από την τελευταία της δουλειά που παρουσιάζεται από  τις 13 Ιουνίου στη CITRONNE Gallery στον Πόρο σε επιμέλεια της Τατιάνας Σπινάρη – Πολλάλη.

Μια σύνθεση έργων σε δύο εγκαταστάσεις –στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο της γκαλερί-, που αναδεικνύουν το ανοιχτό πεδίο σχέσεων και ανταλλαγών  ανάμεσα στα γλυπτά και το χώρο, την ύλη και το φως, το φυσικό και το τεχνητό, το οικείο και το υπερπραγματικό. «Κλειδιά» της ανάγνωσης, στοιχεία από το εικαστικό της λεξιλόγιο:  Η κολυμβήτρια, το δελφίνι, το όστρακο, η βάρκα, το δαχτυλίδι, η σαύρα. Που όμως, δεν είναι μεμονωμένα σύμβολα, αλλά μορφές σε διαρκή συσχέτιση.

 Ο τίτλος της έκθεσης άλλωστε, εμπεριέχει και την ερμηνεία της. Η «ανάδυση»  δεν αφορά μόνον το υδάτινο στοιχείο αλλά υποδηλώνει τη στιγμή κατά την οποία κάτι αθέατο έρχεται στην επιφάνεια και αποκτά μορφή: Μνήμες, εικόνες, επιθυμίες, φόβοι, προσδοκίες, εσωτερικές καταστάσεις. Το «παιχνίδι», αντιστοίχως, συνδέεται με ελευθερία χειρισμού. Έτσι η καλλιτέχνης παίζει με την κλίμακα,  τις σχέσεις, τη λάμψη και την αντανάκλαση, ώστε τίποτε να μην μένει απολύτως σταθερό, με αποτέλεσμα οι μορφές να μετατοπίζονται, οι αντανακλάσεις να πολλαπλασιάζονται και ο χώρος εν τέλει να μεταμορφώνεται.

Η γκαλερί ως θαλάσσιο πέρασμα

  Σε ένα εσωτερικό θαλάσσιο πέρασμα  μετατρέπεται ως εκ τούτου ο κύριος χώρος της γκαλερί, με τις κολυμβήτριες, το δελφίνι, τα όστρακα και τη βάρκα να λειτουργούν υπαινικτικά. Όσο για την ίδια τη θάλασσα εμφανίζεται μέσα από την κίνηση, την λάμψη, την αλλαγή κλίμακας και τις απρόβλεπτες σχέσεις ανάμεσα στις μορφές. Όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης, η Λίτη «δεν περιγράφει αλλά δημιουργεί ένα βιοτικό περιβάλλον». Όσο για τον επισκέπτη  «καλείται να κινηθεί μέσα σε μια γλυπτική ατμόσφαιρα με ρυθμό και αίσθηση».

 Καθοριστικό ρόλο έχει το φως, το οποίο αντανακλούν και διαχέουν οι ψηφίδες Murano και οι μεταλλικές λάμψεις. Οι λάμψεις επεκτείνονται στον περιβάλλοντα χώρο, στους τοίχους, στο δάπεδο της γκαλερί, μεταβάλλοντας διαρκώς την οπτική εμπειρία. Έτσι το  έργο δεν τελειώνει στα φυσικά του όρια, αντίθετα επεκτείνεται οπτικά και φαντασιακά.

Όπως λέει η ίδια η καλλιτέχνης για την κολυμβήτρια και το δελφίνι, η κάλυψη της γυαλιστερής μεταλλικής τους επιφάνειας έχει γίνει από ψηφίδες καθρέφτη σε χρώμα μπλε και γαλάζιο. Παράλληλα τέσσερεις κεφαλές κολυμβητριών παρακολουθούν τα τεκταινόμενα του «Παιχνιδιού της Ανάδυσης» των δύο γλυπτών ενώ δύο κοχύλια μεταλλικά χοροστατούν στη συγκεκριμένη γιορτινή δράση.

Από το θαλάσσιο στο γήινο περιβάλλον

«Η κεντρική θέση των δύο έργων στο χώρο τονίζει έντονα τη συνομιλία τους μέσω της εξ απεναντίας στάσης τους και της εκτίναξης-ανάδυσής τους προς τα πάνω», σημειώνει η Αφροδίτη Λίτη. «Αυτή τη μεταφορική «ανάδυση» από τα κρυφά σημεία του εαυτού μας προς τα πάνω, όπου μας περιμένει η λάμψη σαν ένα δώρο, είναι αυτό που με απασχολεί στη συγκεκριμένη παρουσίαση. Πολλοί μελετητές, όπως ο ζωολόγος Α. Βαντέλ εστιάζουν στη διαδοχή των επιπέδων οργάνωσης που υπεισέρχονται σε ανώτερες μορφές συνείδησης, καθώς και ο φιλόσοφος της εξέλιξης Α. Ν. Χουάιτχεντ μας μεταφέρει στη φιλοσοφία της προόδου, η οποία είναι μια φιλοσοφία ανάδυσης και προσωπικής γνώσης. Έτσι, εγκαταλείποντας τις σκοτεινές του πλευρές, ο άνθρωπος μεταφέρεται σε ένα μοναδικό θάμβος, το οποίο δεν μπορεί να πηγάζει παρά μόνο από την ίδια τη φύση».

  Η δεύτερη εγκατάσταση εξάλλου, στην εσωτερική αυλή της γκαλερί μεταφέρει την ανάδυση σε ένα φυτικό γήινο περιβάλλον. Το υπερμέγεθες δαχτυλίδι με τις δύο σαύρες εγκαθίσταται μέσα στον υπάρχοντα χώρο και τον ενεργοποιεί. Τα φυτά της αυλής συνιστούν το περιβάλλον μέσα στο οποίο το έργο τοποθετείται και αποκτά νέα ένταση. Και η αυλή μετατρέπεται έτσι, σε έναν ενδιάμεσο τόπο, όπου το φυσικό, το τεχνητό και το συμβολικό συναντώνται. Το δαχτυλίδι, αποσπασμένο από την οικεία του κλίμακα αποκτά γλυπτική και σχεδόν αρχιτεκτονική παρουσία ενώ  οι σαύρες εισάγουν μια αίσθηση χθόνιας ζωτικότητας.

Η ανατροπή της πραγματικότητας

«Η Λίτη διευρύνει τα όρια της γλυπτικής προς την εγκατάσταση, την εμπειρία και την ποιητική ανατροπή της πραγματικότητας», όπως αναφέρει η επιμελήτρια. «Η γλυπτική της οργανώνει σχέσεις. Ενεργοποιεί τόπους. Μετατρέπει το φως, την κλίμακα, το υλικό και το περιβάλλον σε ισότιμους παράγοντες της καλλιτεχνικής πράξης. Εκεί αναδεικνύεται η σύγχρονη και εννοιολογική διάσταση της δουλειάς της: Η μορφή δεν είναι ποτέ κλειστή,  παραμένει ανοιχτή σε μετατοπίσεις, αντανακλάσεις και νέες σημασίες».

Η έκθεση στον Πόρο παραπέμπει εξάλλου, σε προγενέστερες παρουσιάσεις της Λίτη στην CITRONNE Gallery. Όπως στην ατομική της έκθεση στον αθηναϊκό χώρο της γκαλερί με τίτλο «Το Ονειρικό και το όνειρο: Οι Επικονιαστές της Ζωής», το 2024, όταν  η καλλιτέχνης ανέπτυξε έναν κόσμο με γνώμονα το ονειρικό στοιχείο, την μνήμη και την μεταμόρφωση.  Όσο για την τελευταία της έκθεση «Προηρόσια» (2025) παρουσιάστηκε στην Ελευσίνα, έναν τόπο ιστορικά και μυθολογικά φορτισμένο, με καθοριστικά στοιχεία την γη, την τελετουργία και την αρχαϊκή μνήμη.

 Στον Πόρο, αυτή η διαδρομή μετατοπίζεται προς το υδάτινο, το θαλάσσιο και την ανάκλαση. Ο νησιωτικός τόπος δεν λειτουργεί ως απλό σκηνικό, αλλά ως υπόρρητο έδαφος ανάγνωσης. Στο έργο της Λίτη, η φύση ανασυντίθεται εσωτερικά ως μνήμη, ως επιθυμία, ως όνειρο και ο μύθος προσεγγίζεται ως ζων υλικό μεταμόρφωσης. Αντλεί από αρχέτυπες εικόνες τις οποίες μεταφέρει σε ένα τεχνητό, αστραφτερό, σχεδόν υπερπραγματικό περιβάλλον. Η δημιουργία της, ταυτοχρόνως αισθητηριακή και εννοιολογική, ξεκινά από την ύλη αλλά καταλήγει στην εμπειρία.

Πληροφορίες

CITRONNE Gallery, Πόρος

Έκθεση: Αφροδίτη Λίτη, Το παιχνίδι της ανάδυσης

Διάρκεια: 13 Ιουνίου-13 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε επίσης:

Αρχαία Ελλάδα: Τα μαλλιά δεν ήταν ποτέ μια επιπόλαιη υπόθεση

Αλεξάντρα Βαλισέφσκα: Μια ζωγραφική «εισβολή» στην ελληνική αρχαιότητα

«Έπρεπε να συνθέσω μερικά νέα μέρη»: Μοναδική χειρόγραφη παρτιτούρα του Μπετόβεν σε δημοπρασία