Την επόμενη εβδομάδα αναμένεται να επισκεφθούν την Αθήνα η υπουργός Ενέργειας  Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βορείου Μακεδονίας, Sanja Bozhinovska και η υπουργός  Μεταλλείων και Ενέργειας της Σερβίας Dubravka Đedović Handanović. Στο πλαίσιο της επίσκεψης τους θα πραγματοποιήσουν τριμερή συνάντηση με τον έλληνα υπουργό Ενέργειας κ. Σταύρος Παπασταύρου με θέμα την ενεργειακή συνεργασία των τριών χωρών και τις δυνατότητες επέκτασης του Κάθετου Διαδρόμου, προς τη Σερβία και από εκεί στα Δυτικά Βαλκάνια.

Ειδικότερα, στο επίκεντρο των συζητήσεων θα είναι ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος της Ελλάδας στην τροφοδοσία των δύο χωρών με αμερικάνικο LNG και τα δύο σημαντικά έργα διασύνδεσης που χρειάζονται: Ο αγωγός Σερβίας-Βόρειας Μακεδονίας, μήκους 144 χιλιομέτρων, που αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2027, καθώς και η διασύνδεση Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας.

1

Στόχος είναι ο συνδυασμός αγωγών Βορρά-Νότου να διευρυνθεί, συνδέοντας πολλαπλές χώρες και δημιουργώντας ένα συνεκτικό δίκτυο που θα μεταφέρει αέριο -δηλαδή φορτίων LNG που εισάγονται μέσω ελληνικών υποδομών- προς τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Στο πλαίσιο αυτό, η επέκταση προς τη Βόρεια Μακεδονία αποτελεί κρίσιμο πρώτο βήμα, με το ουσιασικό βήμα να γίνεται με τον ενδιάμεσο αγωγό που θα σνδέσει τη Βόρειο Μακεδονία με τη Σερβία. Το έργο αυτό αν και μικρό είναι σημαντικό για την Ελλάδα, γιατί θα βοηθήσει το φυσικό αέριο να βρεθεί στη Σερβία που είναι χώρα κλειδί, λόγω των διασυνδέσεών της με τα Δυτικά Βαλκάνια.

Έτσι σε συνδυασμό με τον υφιστάμενο αγωγό Σερβίας-Βουλγαρίας και τον ελληνοβουλγαρικό IGB, να δημιουργηθεί ένα πιο πυκνό δίκτυο που επιτρέπει τη ροή φυσικού αερίου από διαφορετικές πηγές.

H ενίσχυση των υποδομών και η αύξηση του αριθμού των χωρών που συνδέονται με τον Κάθετο Διάδρομο που μεταφέρει το αέριο από την Ελλάδα προς τη Ν.Α Ευρώπη, αποτελεί το σημερινό κρίσιμο στοίχημα για την ενίσχυση  της λειτουργικότητας του Κάθετου Διαδρόμου ως ενιαίας ενεργειακής διαδρομής , μετά την πρόσφατη συμφωνία της Κομισιόν με τους Διαχειριστές για τα νέα ετήσια προϊόντα για τον χειμώνα 2026-2027 του ΔΕΣΦΑ, που θα προσφέρονται με ένα ενιαίο και διαφανές σύστημα χρεώσεων, περιορίζοντας τις αποκλίσεις μεταξύ αγορών.

Οι στόχοι της Σερβίας και της Βόρειου Μακεδονίας

Η στροφή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας προς το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ενεργειακής διαφοροποίησης που επιταχύνθηκε μετά το 2022, με βασικό στόχο τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο και την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού. Αν και οι δύο χώρες ακολουθούν την ίδια γενική κατεύθυνση, η προσέγγισή τους διαφέρει ως προς τον ρυθμό και τον βαθμό απεξάρτησης.

Η Βόρεια Μακεδονία, η οποία μέχρι πρόσφατα εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά από ρωσικό αέριο μέσω Βουλγαρίας, κινείται πιο γρήγορα προς ένα μοντέλο πολλαπλών πηγών και διαδρομών. Κομβικό έργο σε αυτή τη μετάβαση αποτελεί ο διασυνδετήριος αγωγός με την Ελλάδα, που θα της επιτρέψει να αποκτήσει πρόσβαση σε LNG που εισάγεται μέσω των ελληνικών υποδομών, όπως η Ρεβυθούσα και το FSRU Αλεξανδρούπολης. Μέσω αυτών των σημείων εισόδου, η χώρα θα μπορεί να προμηθεύεται φορτία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και από άλλες διεθνείς αγορές, ενισχύοντας ουσιαστικά την ενεργειακή της αυτονομία.

Η Σερβία, από την άλλη πλευρά, ακολουθεί μια πιο ισορροπημένη στρατηγική. Παρά το γεγονός ότι συνεχίζει να διατηρεί ισχυρούς ενεργειακούς δεσμούς με τη Ρωσία και να προμηθεύεται φυσικό αέριο μέσω του TurkStream, επενδύει παράλληλα στη δημιουργία εναλλακτικών οδών εφοδιασμού. Η λειτουργία της διασύνδεσης με τη Βουλγαρία από το 2023 της δίνει πρόσβαση στο ελληνικό σύστημα μεταφοράς και κατ’ επέκταση σε LNG terminals της περιοχής. Αυτό επιτρέπει στη Σερβία να εισάγει αμερικανικό LNG, έστω και σε συμπληρωματική βάση, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική της θέση και μειώνοντας την ενεργειακή της ευαλωτότητα.

Ταυτόχρονα στη Σερβία είναι σε εξέλιξη η πώληση του μεριδίου 50% στη NIS, της μεγαλύτερης ενεργειακή εταιρεία της χώρας, η οποία ελέγχεται από τη ρωσική Gazprom Neft, στην ουγγρική MOL, σε μια διαδικασία που εξελίσσεται υπό τη σκιά των δυτικών κυρώσεων και των ευρύτερων γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Η NIS αποτελεί καθετοποιημένο ενεργειακό όμιλο με δραστηριότητες από την έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων έως τη διύλιση και την εμπορία καυσίμων, με κομβικό ρόλο για τον εφοδιασμό της σερβικής αγοράς, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε αλλαγή στο ιδιοκτησιακό της καθεστώς ζήτημα στρατηγικής σημασίας για το Βελιγράδι.

Σύμφωνα με χθεσινές δηλώσεις της υπουργού Ενέργειας Dubravka Đedović Handanović, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του ρωσικού μετόχου και της ουγγρικής MOL βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, με τις λεπτομέρειες της συμφωνίας να οριστικοποιούνται, ενώ παράλληλα η σερβική κυβέρνηση διατηρεί συνεχή επικοινωνία τόσο με τις εμπλεκόμενες εταιρείες όσο και με τις αμερικανικές αρχές.  Η είσοδος της MOL στο μετοχικό σχήμα της NIS ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια μεταφοράς του ελέγχου από ρωσικά σε ευρωπαϊκά χέρια, χωρίς να διαταραχθεί η ενεργειακή σταθερότητα της χώρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η εξέλιξη της υπόθεσης NIS συνδέεται άμεσα με τη συνολικότερη στρατηγική της Σερβίας για διαφοροποίηση των ενεργειακών της πηγών, την ενίσχυση της πρόσβασης σε εναλλακτικές ροές –συμπεριλαμβανομένου του LNG μέσω Ελλάδας και Βουλγαρίας– και την αναβάθμιση του ρόλου της στον νέο ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Για όλους τους παραπάνω λόγους τόσο για τη Βόρειο Μακεδονία όσο και για τη Σερβία είναι σημαντικό ο ρόλος της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μέσω των ελληνικών υποδομών LNG, ανοίγει η πρόσβαση σε παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποτελούν έναν από τους βασικούς προμηθευτές τα τελευταία χρόνια. Για την Ελλάδα η σύνδεση με τη Σερβία ανοίγει τη δυνατότητα εξαγωγών φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Ουγγαρία.

Ειδικότερα, για την Ελλάδα, η σύνδεση με τη Σερβία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα για την περαιτέρω προώθηση του αερίου προς την Κεντρική Ευρώπη, αλλά και προς άλλες αγορές των Δυτικών Βαλκανίων. Οι επεκτάσεις αυτές ενισχύουν τη στρατηγική διαφοροποίησης πηγών και διαδρομών, περιορίζοντας την εξάρτηση από παραδοσιακούς προμηθευτές.

Ουσιαστικά μπαίνουν οι βάσεις για να  διερευνηθεί η δυνατότητα περαιτέρω διεύρυνσης του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Ρουμανία, την Ουγγαρία και, σε επόμενο στάδιο, προς τη Μολδαβία και την Ουκρανία, δημιουργώντας έναν εκτεταμένο άξονα μεταφοράς φυσικού αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά. Το δίκτυο αυτό, με βασική αφετηρία την Ελλάδα και τις υποδομές της, φιλοδοξεί να αποτελέσει κομβικό μηχανισμό ενεργειακής ασφάλειας για ολόκληρη την περιοχή, ενώ μακροπρόθεσμα σχεδιάζεται να είναι συμβατό και με τη μεταφορά υδρογόνου, στηρίζοντας τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Όπως είπε εξάλλου πρόσφατα ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, είναι σημαντικό να γίνουν οι υποδομές, για να στηριχτεί ο Κάθετος Διάδρομος και γι’ αυτό θα πραγματοποιηθούν συναντήσεις με Βόρειο Μακεδονία και Σερβία το επόμενο διάστημα για να συζητηθεί το θέμα των διασυνδέσεων τους με τον Κάθετος Διάδρομο.

Σχετικά με τις συμφωνίες, που ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα η AKTOR για την προμήθεια αμερικάνικου LNG σε Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Αλβανία, σημείωσε ότι οι μακροχρόνιες συμφωνίες όπως αυτές που ανακοινώθηκαν με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την Αλβανία είναι μια πολύ θετική εξέλιξη. Ανοίγει ο δρόμος έτσι ώστε να μπορέσουν να υπάρχουν τα συμβόλαια αυτά που θα επιτρέψουν να γίνουν οι ανάλογες υποδομές. Η χώρα μας είναι ενεργειακός πρωταθλητής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Διαβάστε επίσης:

ΑΚΤΩΡ: Παραχωρήσεις και κατασκευή, σταθερή μηχανή κερδών έως το 2030

Σταύρος Παπασταύρου: Ναυαρχίδα για την ενεργειακή ασφάλεια της ΝΑ Ευρώπης οι συμφωνίες που υπογράφηκαν τον Νοέμβριο στην Αθήνα

Κάθετος Διάδρομος: Κρίσιμος άξονας ενεργειακής ασφάλειας και περιφερειακής συνεργασίας