Οι ελπίδες για μια διπλωματική διέξοδο στον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν κατέρρευσαν το Σάββατο 25 Απριλίου, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε την προγραμματισμένη αποστολή των απεσταλμένων του στο Πακιστάν. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε ήδη αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω του ένα κλίμα αμοιβαίας δυσπιστίας. Την ίδια ώρα, τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα πλέουν στην περιοχή και ο αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ συνεχίζεται.

Το χρονικό ενός αναμενόμενου ναυαγίου

Η ακύρωση ήρθε μόλις μία ημέρα μετά την ανακοίνωση του ταξιδιού και περίπου μία ώρα μετά την αναχώρηση του Αραγτσί από το Ισλαμαμπάντ. Ο Τραμπ, μιλώντας στο Fox News και στο Axios, αιτιολόγησε την απόφασή του επικαλούμενος πρακτικά αλλά και πολιτικά κριτήρια. «Πάρα πολύς χρόνος χάνεται στα ταξίδια, πάρα πολλή δουλειά!» έγραψε στην πλατφόρμα Truth Social, παρατηρώντας ότι μία πτήση 18 ωρών δεν δικαιολογείται από τις περιορισμένες πιθανότητες προόδου. Ωστόσο, βαθύτερη αιτία φαίνεται να είναι η εκτίμηση της Ουάσινγκτον ότι η Τεχεράνη δεν είναι σε θέση να διαμορφώσει μία ενιαία διαπραγματευτική γραμμή. «Υπάρχουν έντονες εσωτερικές διαμάχες και σύγχυση στην ηγεσία τους. Κανείς δεν ξέρει ποιος είναι υπεύθυνος, ούτε οι ίδιοι», δήλωσε χαρακτηριστικά.

1

Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέμεναν από την Τεχεράνη δύο βασικά στοιχεία τις δύο εβδομάδες που μεσολάβησαν από τον προηγούμενο μαραθώνιο των συνομιλιών: μία πρόταση που να ανταποκρίνεται στις «κόκκινες γραμμές» για το πυρηνικό πρόγραμμα και μία πιο ξεκάθαρη εικόνα για το ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις. Η πρόοδος που είχε σημειωθεί κρίθηκε ανεπαρκής.

Από την πλευρά του, ο Αραγτσί, ο οποίος είχε φτάσει στο Πακιστάν το βράδυ της Παρασκευής, παρουσίασε στους Πακιστανούς αξιωματούχους ένα «βιώσιμο πλαίσιο για να τεθεί τέλος μόνιμα στον πόλεμο», προειδοποιώντας ότι η Τεχεράνη δεν θα δεχθεί «μαξιμαλιστικές απαιτήσεις».

Η απάντηση της Τεχεράνης και το κλίμα δυσπιστίας

Η πρώτη αντίδραση του Ιρανού υπουργού μετά την ακύρωση ήταν άμεση. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, δήλωσε ότι το Ιράν «μοιράστηκε ένα βιώσιμο πλαίσιο για να τεθεί μόνιμο τέλος στον πόλεμο», αλλά «δεν γνωρίζει ακόμη εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πράγματι σοβαρές στη διπλωματία», χαρακτηρίζοντας πάντως την επίσκεψή του «πολύ παραγωγική». Είναι ενδεικτικό ότι ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ είχε ήδη ξεκαθαρίσει ότι καμία συνάντηση δεν είχε προγραμματιστεί ανάμεσα στις δύο αντιπροσωπείες, και ότι οι όποιες συνομιλίες θα ήταν αποκλειστικά έμμεσες, με τους Πακιστανούς να λειτουργούν ως διαμεσολαβητές. Μετά το Πακιστάν, ο Αραγτσί μετέβη στη Μουσκάτ, πρωτεύουσα του Ομάν, χωρίς να έχει διευκρινιστεί αν θα ακολουθήσουν νέες επαφές.

Η κίνηση Τραμπ ερμηνεύτηκε και ως μήνυμα προς την Τεχεράνη ότι ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της. «Εμείς έχουμε όλα τα χαρτιά, εκείνοι κανένα! Αν θέλουν να μιλήσουν, το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να μας καλέσουν!!!» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικών διαπραγματεύσεων, αλλά με όρους Ουάσινγκτον.

Αποκλεισμός, απειλές και στρατιωτική ενίσχυση

Η διπλωματική οδός δεν έχει κλείσει εντελώς, αλλά το παρασκήνιο είναι εξαιρετικά εκρηκτικό. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κλειστά από το Ιράν, ενώ και οι ΗΠΑ επιβάλλουν ναυτικό αποκλεισμό, δηλώνοντας ότι έχουν ανακατευθυνθεί 34 πλοία με προορισμό ή προέλευση το Ιράν. Η Τεχεράνη διαμηνύει ότι οι Αμερικανοί δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν αποτελεσματικό αποκλεισμό, με τα ιρανικά μέσα να αναφέρουν ότι ένα δεξαμενόπλοιο που περιλαμβάνεται στη λίστα κυρώσεων κατάφερε να περάσει.

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ πραγματοποιούν τη μεγαλύτερη ναυτική ανάπτυξη στην περιοχή από το 2003. Τρία αεροπλανοφόρα —τα USS Lincoln, USS Ford και USS Bush— πλέουν ταυτόχρονα στη Μέση Ανατολή, συνοδευόμενα από τουλάχιστον εννέα αντιτορπιλικά, μεταφέροντας συνολικά περισσότερα από 200 μαχητικά αεροσκάφη και 15.000 άτομα προσωπικό.

Τι έπεται: Οι αντιδράσεις και η γεωπολιτική διάσταση

Ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ και οι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της χώρας —η οποία έχει αναλάβει ρόλο μεσολαβητή— δήλωσαν ότι παραμένουν αισιόδοξοι, αλλά πακιστανικές πηγές αναφέρουν ότι υπάρχει «απαισιοδοξία» για την πορεία των ειρηνευτικών προσπαθειών. Παράλληλα, οι εχθροπραξίες δεν έχουν σταματήσει: ο ισραηλινός στρατός και η Χεζμπολάχ συνεχίζουν επιχειρήσεις στο πεδίο, με τρεις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές να πλήττουν την πόλη Κουνίν του Λιβάνου.

Στην Ουάσινγκτον, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είχε δηλώσει νωρίτερα ότι το Ιράν έχει ακόμη «ανοιχτό παράθυρο» για μία «καλή συμφωνία», αρκεί να εγκαταλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα «με ουσιαστικούς και επαληθεύσιμους τρόπους». Ο Τραμπ, από την πλευρά του, διευκρίνισε στο Axios ότι η ακύρωση δεν σημαίνει επανέναρξη του πολέμου. «Δεν το έχουμε σκεφτεί ακόμα αυτό», δήλωσε, αφήνοντας ωστόσο να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον διατηρεί όλες τις επιλογές ανοιχτές.

Τα Αμερικανικά Μέσα: Η Οπτική της Ουάσινγκτον

Τα αμερικανικά μέσα, όπως το Fox News, η WSJ, το CNN και το New York Times, μετέδωσαν την είδηση εστιάζοντας στην κίνηση Τραμπ και τις αμερικανικές απαιτήσεις.

Το Fox News, ως το κατ’ εξοχήν φιλοπροεδρικό δίκτυο, έδωσε τον λόγο στον ίδιο τον Πρόεδρο. Σε δηλώσεις του στο κανάλι, ο Τραμπ ανακοίνωσε μονομερώς την ακύρωση, αποδίδοντάς την στην εσωτερική αναταραχή στο Ιράν: “Δεν υπάρχει καμία ένδειξη από τους Ιρανούς ότι είναι τίποτα άλλο εκτός από μπερδεμένοι και φοβισμένοι. Υπάρχει σύγχυση στην ηγεσία. Κανείς δεν ξέρει τι συμβαίνει.” Ο Αμερικανός Πρόεδρος υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ δεν θα χάσουν χρόνο, αφήνοντας πάντως ανοιχτή την πόρτα: “Οι πόρτες μας είναι ανοιχτές, αλλά δεν θα κάτσουμε να περιμένουμε.”

Η Wall Street Journal, από την πλευρά της, εστίασε στην ουσία των διαφορών. Σύμφωνα με το δημοσίευμά της, το βασικό αγκάθι ήταν το πυρηνικό πρόγραμμα: η αμερικανική πλευρά ζήτησε 20ετή παύση του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ το Ιράν πρότεινε μόλις πέντε χρόνια. Η άρνηση του Ιράν να αποδεχθεί τους όρους της Ουάσινγκτον παρουσιάστηκε ως η κύρια αιτία της κατάρρευσης.

Το κλίμα ήταν πιο κριτικό στο CNN, όπου αποκαλύφθηκε ότι οι ίδιοι σύμβουλοι του Τραμπ παραδέχονταν πως οι δημόσιες παρεμβάσεις του προέδρου (αναρτήσεις, συνεντεύξεις) κατέστρεφαν τις προσπάθειες. Το δίκτυο ανέδειξε ότι η λεκτική διαρροή των συνομιλιών δημόσια ενίσχυσε τη βαθιά δυσπιστία της Τεχεράνης απέναντι στην Ουάσινγκτον.

Τέλος, οι New York Times, επικαλούμενοι αξιωματούχους, ανέφεραν ότι η αναστολή της αποστολής ήταν μια κίνηση που δεν σήμαινε οριστικό τέλος, αλλά λειτουργούσε ως μήνυμα για να επισπευσθεί η λήψη αποφάσεων από ιρανικής πλευράς.

Τα Ιρανικά Μέσα: Η Οπτική της Τεχεράνης

Τα ιρανικά κρατικά και ημι-κρατικά ΜΜΕ παρουσίασαν ένα ριζικά διαφορετικό αφήγημα. Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA ήταν κατηγορηματικό: οι διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ δεν είναι αυτή τη στιγμή στην ατζέντα της Τεχεράνης. Το πρακτορείο Tasnim έριξε το βάρος στο κατηγορώ κατά της Ουάσινγκτον, κάνοντας λόγο για “υπερβολικές απαιτήσεις” που εμπόδισαν οποιαδήποτε πρόοδο στις συνομιλίες.

Παρόμοια ήταν η γραμμή και στο Press TV, το οποίο χαρακτήρισε τις απαιτήσεις των ΗΠΑ “μαξιμαλιστικές”, τονίζοντας ότι διαρκώς μεταβάλλονται. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στα δύο σημεία-κλειδιά της ιρανικής άρνησης: το απαραβίαστο δικαίωμα της χώρας σε ένα εγχώριο πυρηνικό πρόγραμμα (για ειρηνικούς σκοπούς) και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ.

Η συνολική γραμμή που κυριάρχησε στην Τεχεράνη διατυπώθηκε μέσα από μια φράση: η αποτυχία προήλθε αποκλειστικά από την έλλειψη σοβαρότητας και ρεαλισμού της αμερικανικής κυβέρνησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ακύρωση του ταξιδιού από τον Τραμπ παρουσιάστηκε είτε ως προσπάθεια να σωθούν τα προσχήματα ύστερα από την άρνηση του Ιράν να υποχωρήσει στα μη πυρηνικά ζητήματα (όπως οι πύραυλοι), είτε ως επακόλουθο των “παράλογων” απαιτήσεων της Ουάσινγκτον.

Διαβάστε επίσης:

Υπό πίεση το LNG: Στενά Ορμούζ και Παναμάς δοκιμάζουν την αγορά

ΝΑΤΟ και ΕΕ: Μάχες χαρακωμάτων και εκβιασμοί «χαμηλής έντασης»

Το παιχνίδι του Ορμούζ: Παιχνίδι υποχώρησης με την παγκόσμια οικονομία να πληρώνει το λογαριασμό