Βαφή χρώματος όσο ο μισθός ενός έτους – Το πανάκριβο αιγυπτιακό μπλε της αρχαιότητας

Πόσο κοστίζει σήμερα η βαφή ενός δωματίου; Σίγουρα όχι τόσο όσο ο ετήσιος μισθός ενός υπαλλήλου. Στην Πομπηία όμως, που όπως αποκαλύπτεται οι πλούσιοι δεν φείδονταν χρημάτων ενώ αποζητούσαν την πολυτέλεια αλλά και την επίδειξη, η βαφή του δωματίου μιας βίλας φαίνεται ότι κόστισε περί το 90% του ετήσιου μισθού ενός στρατιώτη της πανίσχυρής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ποσό τεράστιο, που έχει όμως την απάντησή του στο υλικό της βαφής: Το περίφημο αιγυπτιακό μπλε. Την πιο πολύτιμη, συνθετική χρωστική της αρχαιότητας.

Μόλις εννέα τετραγωνικά είναι αυτό το δωμάτιο, που ανασκάφηκε το 2024, με τοίχους βαμμένους σε ένα μπλε χρώμα, που θυμίζει τον μεσογειακό ουρανό. Πίσω όμως, από αυτή την φαινομενική απλότητα, το «Μπλε Δωμάτιο» -όπως ονομάσθηκε γρήγορα- στο οικοδομικό τετράγωνο 10 στην Regio IX της Πομπηίας κρυβόταν το μυστικό, που μόλις αποκάλυψε η συντονισμένη έρευνα μιας διεθνούς ομάδας υπό το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) και το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας. Κι αυτό δεν είναι άλλο από το γεγονός, ότι οι τοίχοι του είναι καλυμμένοι με τεράστια ποσότητα αιγυπτιακού μπλε. Όπως κρίνεται μάλιστα, δεν πρόκειται απλώς για μια αισθητική ιδιοτροπία αλλά για μια δήλωση προθέσεων, ένα σύμβολο κύρους, που προοριζόταν αποκλειστικά για την ελίτ.

Η πολύτιμη χρωστική

Η έρευνα όμως, προχώρησε και σε λεπτομέρειες. Συγκεκριμένα για την κατασκευή αυτού του δωματίου υπολογίσθηκε, ότι χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ 2,7 και 4,9 κιλά αυτής της πολύτιμης χρωστικής ουσίας με κόστος, που σύμφωνα με ιστορικές πηγές κυμαινόταν εκείνη την εποχή μεταξύ 93 και 168 δηναρίων. Την ίδια στιγμή, που ο ετήσιος μισθός ενός Ρωμαίου πεζού στρατιώτη ήταν περίπου 187 δηνάρια. Με άλλα λόγια, μόνο η μπλε βαφή στους τοίχους αυτού του μικρού δωματίου κόστισε το ισοδύναμο του 50% έως 90% του μισθού ενός λεγεωνάριου για ένα ολόκληρο έτος. Ή, αλλιώς την αγορά 744 έως και 1.344 καρβελιών ψωμιού στην Ρώμη.

«Στο ‘‘Μπλε Δωμάτιο’’ βλέπουμε μια απόχρωση γαλάζιου παρόμοια με αυτή που συναντάται αλλού στην Πομπηία, μόνο που σ΄αυτήν την περίπτωση η ποσότητα του αιγυπτιακού μπλε που χρησιμοποιήθηκε είναι αισθητά μεγαλύτερη από το συνηθισμένο», σημειώνουν οι ερευνητές στην μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό npj Heritage Science. «Κι αυτό, γιατί και οι τρεις τοίχοι είναι βαμμένοι με αιγυπτιακό μπλε, αντί να περιορίζεται η χρήση του σε ένα συγκεκριμένο διακοσμητικό στοιχείο, όπως γινόταν συνήθως».

Υλικό αντάξιο θεών και βασιλιάδων

Τι είναι όμως το αιγυπτιακό μπλε; Κατ ΄αρχάς θεωρείται το πρώτο συνθετικό χρωστικό στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η ιδιαιτερότητά του, μοναδική: Όταν φωτίζεται με ορατό φως εκπέμπει μια σχεδόν υπέρυθρη ακτινοβολία με εξαιρετική αντοχή. Όσο για την ένταση του χρώματός του κυμαίνεται από ανοιχτό έως σκούρο μπλε ανάλογα με την επεξεργασία. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος μάλιστα, στο έργο του «Φυσική Ιστορία» αναφέρει διάφορες ποικιλίες μπλε χρώματος με διαφορετικές τιμές. Μεταξύ αυτών αναφέρεται και στο caeruleum Vestorianum, που παραγόταν κοντά στον Κόλπο της Νάπολης με τιμή 11 δηνάρια ανά ρωμαϊκή λίβρα (περίπου 327 γραμμάρια). Υλικό, που δεδομένης της γεωγραφικής εγγύτητας και της περιόδου, οι επιστήμονες θεωρούν, ότι αυτή είναι η πιο πιθανή ποικιλία, που χρησιμοποιήθηκε για το «Μπλε Δωμάτιο».

Συγκριτικά εξάλλου, η ώχρα υψηλής ποιότητας κόστιζε την ίδια εποχή 2 δηνάρια ανά λίβρα και η κίτρινη σανδαράχη (θειούχο ορυκτό του αρσενικού) έως και 4 ενώ ακόμη πιο σπάνια χρωστικά, όπως το indicum (ινδικό) έφθαναν τα 17 δηνάρια ανά λίβρα. Ο Πλίνιος σημειώνει επίσης, ότι αυτές οι πολυτελείς χρωστικές πληρώνονταν συνήθως απ΄ ευθείας από τον πελάτη που ανέθετε το έργο και όχι από τον ζωγράφο.

Η πρώτη παρασκευή του αιγυπτιακού μπλε πάντως, έγινε στην Αίγυπτο γύρω στο 3300–3200 π.Χ. ως μια πιο προσιτή εναλλακτική λύση του λαζουρίτη, ενός ημιπολύτιμου λίθου που εισάγονταν από το Αφγανιστάν. Ωστόσο, αν και φθηνότερο από τον λαζουρίτη, η παραγωγή του ήταν πολύπλοκη αλλά το έντονο χρώμα του, το οποίο και συνδεόταν με τους βασιλείς και τους θεούς ενώ όπως πιστευόταν είχε και αποτροπαϊκές ιδιότητες το διατήρησε ως προϊόν κύρους για περισσότερο από τρεις χιλιετίες σε όλη τη Μεσόγειο και τη Δυτική Ασία.

Η ανώτερη τάξη

Το «Μπλε Δωμάτιο» ωστόσο, δεν ήταν ένας απλός χώρος, καθώς έχει ταυτοποιηθεί ως sacrarium, δηλαδή οικιακό ιερό. Η πρόσβαση σε αυτό γινόταν μέσω ενός διακοσμημένου προθαλάμου, που συνδέεται με μια κεντρική αυλή ενώ τη στιγμή της έκρηξης του ηφαιστείου, το 79 π.Χ. φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν ως αποθηκευτικός χώρος. Πράγματι, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν δεκαπέντε αμφορείς μεταφοράς ακουμπισμένους στον ανατολικό τοίχο του αλλά και τρεις σωρούς από δομικά υλικά, όπως επίσης και έναν σωρό από κελύφη στρειδιών (μυστήριο η χρήση τους).

Όσον αφορά την διακόσμηση, πάνω στο μπλε φόντο ξεχωρίζουν κόγχες βαμμένες με κόκκινο χρώμα, οι οποίες πιθανότατα χρησιμοποιούνταν για προσφορές, πλαισιωμένες από έξι γυναικείες μορφές που συμβολίζουν τις εποχές του έτους και αποτελούν αλληγορίες της γεωργίας και της ποιμενικής ζωής. Εμφανίζονται επίσης χρυσά περίπτερα, κηροπήγια αλλά και σφίγγες και φτερωτοί γρύπες. Εικόνες, που όπως εξηγούν οι αρχαιολόγοι παραπέμπουν σε μια εξιδανικευμένη αγροτική ζωή και ευημερία, κάτι που υποδηλώνει την αποξένωση της αριστοκρατίας από την εργατική τάξη. Υποτίθεται έτσι, ότι οι άνθρωποι που ζούσαν σε αυτή την οικία δεν ασκούσαν χειρωνακτική εργασία, αλλά πιθανότατα επωφελούνταν από τη δουλεία.

Το κτήριο πάντως, διέθετε και άλλα εντυπωσιακά δωμάτια, όπως η μεγάλη τραπεζαρία, το «Μαύρο Δωμάτιο» όπως ονομάσθηκε, λόγω του χρώματος των τοίχων του, με διαστάσεις τέτοιες ώστε να φιλοξενεί 20 ως 30 καλεσμένους αλλά και με επιγραφές που υποδηλώνουν, ότι οι ιδιοκτήτες του σπιτιού μπορούσαν να διαβάζουν και να γράφουν. Μία ακόμη πολυτέλεια σε μια κοινωνία με υψηλά ποσοστά αναλφαβητισμού. Στοιχεία όλα αυτά, που για τους ερευνητές, επίσης υποδηλώνουν την υψηλή κοινωνική θέση των ιδιοκτητών.

Διαβάστε επίσης:

Washington Post: Χρηματοδότηση-μαμούθ από το Πεντάγωνο για τον πόλεμο – Στο τραπέζι αίτημα άνω των 200 δισ. δολαρίων

«Εκτεθειμένες» οι τράπεζες του Κόλπου – Σενάρια για εκροές έως 307 δισ. δολάρια

Χρυσός: Προσπάθεια ανάκαμψης μετά την βουτιά σχεδόν 4%