Άγνωστος Γκρέκο στο Βατικανό – Κρυμμένος από έναν πλαστογράφο

Επί 59 χρόνια το έργο ενός άγνωστου καλλιτέχνη κοσμούσε την Αίθουσα των Πρέσβεων, μέσα στα διαμερίσματα του Πάπα στον τελευταίο όροφο του Αποστολικού Μεγάρου, έναν χώρο όπου οι ποντίφικες υποδέχονται επίσημες αντιπροσωπείες και υψηλούς επισκέπτες. Ώσπου η απόφαση για την συντήρησή του αποκάλυψε το κρυμμένο μυστικό του: Ένα έργο του Ελ Γκρέκο κάτω από την μεταγενέστερη πλαστογραφία, προσθέτοντας έτσι, έναν ακόμη πίνακα του κρητικού ζωγράφου στο corpus των μεγάλων δημιουργιών του.

Πρόκειται για τον Χριστό Λυτρωτή, που η επιστημονική ανάλυση επιβεβαίωσε, ότι χρονολογείται στη δεκαετία του 1590, ένα έργο που παρουσιάστηκε μόλις πριν από λίγες ημέρες στο κοινό στο πλαίσιο μιας έκθεσης του Βατικανού στο Παπικό Μέγαρο του Καστέλ Γκαντόλφο.

Ελαιογραφία σε ξύλο, με διαστάσεις 45 επί 29 εκατοστά, ο «Λυτρωτής» έφθασε στην Αγία Έδρα χάρις στην ευγενική δωρεά του Χοσέ Μαρία Σάντσεθ ντε Μουνιάιν Χιλ, ενός iσπανού αξιωματούχου, καθηγητή αισθητικής και συγγραφέα, που δώρισε το έργο στον Πάπα Παύλο ΣΤ΄ το 1967.

«Από την άφιξή του στο Βατικανό, το έργο δεν είχε υποβληθεί ποτέ σε αποκατάσταση ή επιστημονικές μελέτες», όπως λέει όμως, η συντηρήτρια Αλεσάντρα Ζαρέλι. Η ίδια είχε παρατηρήσει, κατά τη διάρκεια του τακτικού ελέγχου ορισμένα προβλήματα στον πίνακα, που έχριζαν συντήρησης, έτσι αποφασίστηκε να πραγματοποιηθεί μια πλήρης αποκατάσταση για να επαληθευτεί η γενική κατάσταση της διατήρησής του αλλά και για να μελετηθεί η τεχνική της εκτέλεσής του».

Απολύτως αυθεντικό

Μετά από προσεκτικότερη εξέταση έτσι, η Ζαρέλι και ο συνάδελφός της Πάολο Βιολίνι συνειδητοποίησαν, ότι ένας άγνωστος πλαστογράφος είχε κρύψει την αρχική μορφή του Χριστού στον πίνακα με τη δική του απόδοση. Μόλις αφαιρέθηκε η επικάλυψη επομένως, οι συντηρητές μπόρεσαν να ανακτήσουν τα αρχικά στρώματα του Ελ Γκρέκο. «Όλα τα δεδομένα, σε σύγκριση με αυτά άλλων πινάκων του καλλιτέχνη επιβεβαίωσαν, ότι το έργο ήταν απολύτως αυθεντικό», ανέφεραν κατόπιν αυτού η Ζαρέλι και ο διευθυντής της ομάδας Φάμπιο Μορέζι.

Λαμβάνοντας υπ΄όψιν όλα τα δεδομένα, η ομάδα πιστεύει, ότι ο Ελ Γκρέκο ζωγράφισε τον «Λυτρωτή» μεταξύ 1590 και 1595, περισσότερο δηλαδή, από μια δεκαετία αφ’ ότου έφυγε από την Ιταλία για την Ισπανία. Τέσσερεις μικρές τρύπες εξάλλου, που βρίσκονται κατά μήκος των άνω και κάτω άκρων του πίνακα υποδηλώνουν, ότι χρησίμευε ως ένα είδος φορητού βωμού.

Πέραν αυτών απαιτείται περαιτέρω έρευνα, κατά τον επιμελητή του Βατικανού Φαμπρίτσιο Μπιφεράλι, έτσι ώστε ο «Λυτρωτής» να εξετασθεί σε σχέση με τρεις άλλες εκδοχές του θέματος, που εκπόνησε ο Ελ Γκρέκο στα τέλη του 16ου αιώνα. Έργα, που βρίσκονται σήμερα στην Πινακοθήκη Νάροντνι στην Πράγα, στο Ινστιτούτο Τέχνης ΜακΝέι στο Σαν Αντόνιο του Τέξας και στο Μουσείο Σαν Τέλμο στο Σαν Σεμπαστιάν της Ισπανίας.

Δύο ακόμη συνθέσεις

Αλλά οι εκπλήξεις συνεχίσθηκαν. Χρησιμοποιώντας απεικόνιση υψηλής ανάλυσης, οι ειδικοί βρήκαν δύο ακόμη κρυμμένες συνθέσεις κάτω από τον Λυτρωτή, που ο ίδιος ο Γκρέκο είχε απορρίψει: Μία που αντηχεί την Εμφάνιση της Παναγίας στον Άγιο Λαυρέντιο (περίπου 1580) και άλλη μία, που θυμίζει τον Άγιο Δομίνικο στην Προσκύνηση του Εσταυρωμένου (περίπου 1590). Έτσι ο «Λυτρωτής» προσφέρει ένα παράθυρο γνώσης στη διαδικασία εργασίας του Ελ Γκρέκο.

Τώρα εξάλλου, ο πρόσφατα αποκατεστημένος Ελ Γκρέκο εκτίθεται μαζί με ένα ακόμη έργο του ζωγράφου, μια τέμπερα που απεικονίζει τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, στο πλαίσιο της έκθεσης «Ο Ελ Γκρέκο στον καθρέφτη: Δύο πίνακες σε διάλογο». Μαζί, τιμούν τόσο τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ όσο και τον Άγιο Φραγκίσκο – στην 800ή επέτειο από τον θάνατό του – ενώ παράλληλα καταδεικνύουν την στυλιστική εξέλιξη του Ελ Γκρέκο, που άνοιξε το δρόμο για τη μοντέρνα ζωγραφική.

Ο «Άγιος Φραγκίσκος» που απεικονίζεται με τον μοναχό Φρα Λεόνε σε στάση περισυλλογής χρονολογείται γύρω στο 1570 και θεωρείται έργο της νεανικής του περιόδου, λίγο μετά την άφιξή του στη Ρώμη. Η σύνθεση αντανακλά την επιρροή που άσκησαν στον Ελ Γκρέκο οι μεγάλοι δάσκαλοι της Βενετίας, ιδιαίτερα ο Τιτσιάνο και ο Τιντορέτο, με τους οποίους είχε έρθει σε επαφή κατά την παραμονή του στην Ιταλία. Ενώ η παρουσία του μοναχού, ένα στοιχείο που αργότερα εγκαταλείπει, όταν εγκαθίσταται στην Ισπανία και διαμορφώνει το πιο επιμηκυμένο και μυστικιστικό ύφος του, αποτελεί χαρακτηριστικό των πρώιμων έργων του.

Η αντιπαραβολή έτσι, των δύο πινάκων επιτρέπει στους επισκέπτες να παρακολουθήσουν την καλλιτεχνική εξέλιξη του δημιουργού από τα πρώτα του βήματα στην Ιταλία έως την ώριμη περίοδό του στην Ισπανία. Όταν ο Ελ Γκρέκο διαμόρφωσε το προσωπικό του ύφος, αυτό που τον καθιέρωσε στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής ζωγραφικής.

Διαβάστε επίσης:

Έρχονται αφρικανική σκόνη και λασποβροχές – Ποιες περιοχές επηρεάζονται περισσότερο

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: Στην Αυστραλία για την διμερή συμφωνία ελεύθερου εμπορίου

Χρυσός: Κινήσεις πέριξ των 5.000 δολ. με το βλέμμα στη Fed – Κέρδη 16% από τις αρχές του έτους