Μια ιδιαίτερα κρίσιμη απόφαση για το καθεστώς απασχόλησης των νυχτοφυλάκων αλλά και για ευρύτερες κατηγορίες εργαζομένων που βρίσκονται σε καθεστώς «ετοιμότητας» εξέδωσε το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς, ανοίγοντας μια συζήτηση που αναμένεται να έχει συνέχεια τόσο σε νομικό όσο και σε εργασιακό επίπεδο.

Με την υπ’ αριθμ. 2541/2026 απόφασή του, το δικαστήριο έκρινε ότι νυχτοφύλακας εργοταξίου δεν δικαιούται προσαυξήσεις για νυχτερινή εργασία, υπερεργασία, υπερωρίες, ούτε επιπλέον αποζημίωση για εργασία κατά τις Κυριακές και αργίες, καθώς δεν θεωρήθηκε ότι παρείχε πραγματική εργασία, αλλά ότι τελούσε σε κατάσταση απλής ετοιμότητας προς εργασία.

1

Πρόκειται για μια κρίση που διαφοροποιείται από την κλασική αντίληψη περί νυχτερινής απασχόλησης και έρχεται να θέσει στο επίκεντρο τον βαθμό δέσμευσης του εργαζομένου και όχι απλώς την παρουσία του στον χώρο εργασίας.

Η «ετοιμότητα» που αλλάζει το παιχνίδι

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, ο συγκεκριμένος εργαζόμενος παρέμενε σε γραφείο εντός του εργοταξίου με περιορισμένα καθήκοντα, τα οποία αφορούσαν κυρίως τον έλεγχο της εισόδου και την ειδοποίηση της αστυνομίας σε περίπτωση περιστατικού. Το δικαστήριο έλαβε υπόψη ότι κατά τη διάρκεια της βάρδιας του είχε τη δυνατότητα να αναπαύεται ή να ασχολείται με άλλες δραστηριότητες, ενώ δεν απαιτείτο συνεχής επιτήρηση του χώρου. Καθοριστικό στοιχείο ήταν επίσης η ύπαρξη συστημάτων συναγερμού και άλλων μέσων φύλαξης, όπως εκπαιδευμένοι σκύλοι, που περιόριζαν την ανάγκη διαρκούς ανθρώπινης εγρήγορσης.

Με βάση αυτά τα δεδομένα, το δικαστήριο κατέληξε ότι ο εργαζόμενος δεν τελούσε σε κατάσταση συνεχούς απασχόλησης αλλά σε καθεστώς απλής ετοιμότητας, δηλαδή σε μια μορφή εργασιακής σχέσης όπου ο εργαζόμενος δεν υποχρεούται να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση ούτε να παρέχει ενεργά εργασία καθ’ όλη τη διάρκεια του ωραρίου του. Η διάκριση αυτή έχει καθοριστική σημασία, καθώς στην περίπτωση της απλής ετοιμότητας δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας για τα ελάχιστα όρια αμοιβής και τις προσαυξήσεις που συνδέονται με νυχτερινή εργασία, υπερωρίες ή εργασία σε Κυριακές και αργίες.

Η απόφαση επαναφέρει στο προσκήνιο τη θεμελιώδη διάκριση μεταξύ γνήσιας και μη γνήσιας ετοιμότητας. Στην πρώτη περίπτωση, ο εργαζόμενος δεσμεύει πλήρως τον χρόνο και τις δυνάμεις του και οφείλει να βρίσκεται σε συνεχή ετοιμότητα για παροχή εργασίας, γεγονός που εξομοιώνει την κατάσταση αυτή με κανονική εργασία και ενεργοποιεί πλήρως την προστασία της εργατικής νομοθεσίας. Αντίθετα, στην απλή ετοιμότητα, ο εργαζόμενος μπορεί να αναπαύεται και να μην βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση, γεγονός που οδηγεί σε διαφορετική αντιμετώπιση ως προς την αμοιβή και τα δικαιώματά του.

Καρούζος: «Κρίσιμος ο βαθμός δέσμευσης – όχι η παρουσία»

Όπως επισημαίνει στο “Mononews.gr” ο δικηγόρος-εργατολόγος Γιάννης Καρούζος, ο οποίος χειρίστηκε την υπόθεση, «το κρίσιμο στοιχείο για τον χαρακτηρισμό της εργασίας δεν είναι η απλή παρουσία στον χώρο, αλλά ο βαθμός δέσμευσης των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων του εργαζομένου». Όπως τονίζει, η διάκριση αυτή «δεν αποτελεί μια θεωρητική κατασκευή, αλλά μια ουσιαστική νομική διαφοροποίηση που επηρεάζει άμεσα το ύψος της αμοιβής και το σύνολο των εργασιακών δικαιωμάτων».

Η σημασία της συγκεκριμένης απόφασης υπερβαίνει την περίπτωση των νυχτοφυλάκων, καθώς δημιουργεί ένα ερμηνευτικό προηγούμενο που μπορεί να αξιοποιηθεί και σε άλλους κλάδους όπου συναντώνται μορφές εργασίας με χαρακτηριστικά ετοιμότητας, όπως η φύλαξη, η τεχνική υποστήριξη, οι υπηρεσίες ασφαλείας ή ακόμη και ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων στον τομέα της υγείας ή των μεταφορών. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο ο εργαζόμενος δεσμεύει ουσιαστικά τον χρόνο και τις δυνάμεις του ή αν βρίσκεται σε μια πιο χαλαρή μορφή επιφυλακής.

Σύμφωνα με τον κ. Καρούζο, η εφαρμογή της συγκεκριμένης νομολογιακής προσέγγισης δεν είναι αυτοματοποιημένη, αλλά εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης. Δηλαδή, ακόμη και σε παρόμοιες επαγγελματικές κατηγορίες, η κρίση μπορεί να διαφοροποιηθεί ανάλογα με το αν ο εργαζόμενος υποχρεούται σε συνεχή επιτήρηση, αν έχει τη δυνατότητα ανάπαυσης ή αν η παρουσία του είναι ουσιαστικά απαραίτητη για την ασφάλεια του χώρου.

Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς έρχεται σε μια περίοδο όπου η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και νέες μορφές απασχόλησης, που κινούνται μεταξύ πλήρους εργασίας και ετοιμότητας, αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Το πώς θα αξιοποιηθεί στην πράξη αυτή η ερμηνεία, αλλά και το αν θα υπάρξουν αντίστοιχες κρίσεις σε ανώτερα δικαστήρια, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το τοπίο των εργασιακών σχέσεων τα επόμενα χρόνια.

Διαβάστε επίσης:

Νέα σύμβαση στον επισιτισμό: Αυξήσεις έως 20% σε ειδικότητες – Το Mononews αποκαλύπτει τον πίνακα των νέων μισθών

Αναδρομικά voucher τροφίμων από τον Μάρτιο του 2024 – Ποιοι θα λάβουν την ενίσχυση το φθινόπωρο

Επικουρικές συντάξεις: Νομοθετική ρύθμιση για απονομή από το τελευταίο ταμείο – Στόχος να ξεμπλοκάρουν 31.000 εκκρεμότητες