Αρχαίος ψυχολογικός πόλεμος στο βλήμα μιας σφεντόνας – Σαρκαστικό μήνυμα στον εχθρό

Ένα μικροσκοπικό αντικείμενο με ένα ισχυρό μήνυμα. Αυτό είναι το στίγμα του ευρήματος, ηλικίας πλέον των 2000 ετών, από την περιοχή μιας ελληνιστικής πόλης κοντά στη Θάλασσα της Γαλιλαίας. Ένα βλήμα σφεντόνας για την ακρίβεια, που ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών στην αρχαία πόλη Ίππος, η οποία ήταν μέρος της ιστορικής Δεκάπολης. Πέρα από αυτά όμως, ένα εύρημα που αποκάλυψε πως ο ψυχολογικός πόλεμος στο πεδίο της μάχης είναι πολύ παλαιότερος από ό,τι θεωρείτο. Κι αυτό γιατί το σφαιρίδιο φέρει χαραγμένο ένα χλευαστικό μήνυμα προς τους στρατιώτες του εχθρού. «ΜΑΘΟΥ» είναι η λέξη που αναγράφεται πάνω του, στα ελληνικά βεβαίως, κάτι που σήμερα θα μπορούσε να μεταφερθεί ελεύθερα ως «Μάθε το Μάθημά σου». Ένας σαρκασμός δηλαδή, μία προστακτική από το ρήμα «μαθαίνω», που χλευάζει τους εχθρούς που επιτίθονταν στην πόλη.

Είναι η πρώτη φορά, όπως λένε οι αρχαιολόγοι, που μια τέτοια επιγραφή έχει βρεθεί ποτέ σε σφαίρα σφεντόνας ρίχνοντας έτσι, νέο φως στον τρόπο του πολέμου στον αρχαίο κόσμο. Γιατί ενώ οι επιγραφές στις αρχαίες σφαίρες σφεντόνας δεν είναι ανήκουστες, συνήθως περιέχουν το όνομα ενός διοικητή, μιας στρατιωτικής μονάδας ή φέρουν ένα σύμβολο όπως ένα σκορπιό ή ένα κεραυνό. Η πρόσφατα ανακαλυφθείσα επιγραφή όμως, είναι διαφορετική κι αυτό την καθιστά μοναδική: Απευθύνεται άμεσα στον αντίπαλο με μια ειρωνική εντολή.

Η ανασκαφή

Όπως αναφέρεται στην επιστημονική δημοσίευση που υπογράφουν οι αρχαιολόγοι Michael Eisenberg και Arleta Kowalewska του Πανεπιστημίου της Χάιφα και Gregor Staab του Πανεπιστημίου της Κολωνίας στο περιοδικό «Palestine Exploration Quarterly», το βλήμα έχει μήκος περίπου 3,2 εκατοστά και πλάτος 1,95 εκατοστά, ζυγίζει περίπου 38 γραμμάρια και ήταν κατασκευασμένο από χυτό μόλυβδο.

Ο εντοπισμός του έγινε κατά τη διάρκεια ανασκαφής στην περιοχή ενός αρχαίου δρόμου που κάποτε οδηγούσε προς την ανατολική πύλη της πόλης. Η θέση μάλιστα υποδηλώνει, ότι είχε εκτοξευθεί από αμυνόμενους που ήταν παραταγμένοι στις πλαγιές ή τα τείχη της πόλης εναντίον επιτιθέμενων, που έρχονταν από τον δρόμο στα πιο χαμηλά. Καθώς ανακαλύφθηκε εξάλλου, περίπου 260 μέτρα από τα τείχη της πόλης θεωρείται, ότι χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια μιας πραγματικής μάχης και όχι για εκπαίδευση. Η μία άκρη της σφαίρας άλλωστε, φέρει ένα αισθητό σημάδι πρόσκρουσης, υποδεικνύοντας είχε χτυπήσει σε σκληρή επιφάνεια μετά την εκτόξευσή της.

Ο πόλεμος στον αρχαίο κόσμο

Οι σφαίρες σφεντόνας ήταν ένα κοινό όπλο στην Ελληνιστική περίοδο, ιδιαίτερα μεταξύ του 3ου και του 1ου αιώνα π.Χ. Οι έμπειροι σφενδονήτες μπορούσαν να εκτοξεύσουν αυτά τα μικρά μολύβδινα βλήματα σε αξιοσημείωτες αποστάσεις, που όπως μάλιστα μαρτυρούν αρχαίες πηγές έφθαναν από 100 έως 300 μέτρα ή και περισσότερο για τους πιο ικανούς.

Αλλά η επιγραφή σε αυτή τη σφαίρα δείχνει, ότι ο πόλεμος στην αρχαιότητα δεν ήταν καθαρά σωματικός. Οι στρατιώτες χρησιμοποιούσαν και τη γλώσσα για να εκφοβίσουν και να χλευάσουν τους αντιπάλους τους, όπως ακριβώς τα σύγχρονα στρατεύματα γράφουν μερικές φορές μηνύματα σε βλήματα πυροβολικού. Κι άλλες γνωστές σφαίρες σφεντόνας από την αρχαιότητα περιέχουν σαρκαστικές φράσεις, όπως «Πάρε αυτό», «Πιάσε» ή «Δοκίμασέ το», μόνο που η συγκεκριμένη επιγραφή αντιπροσωπεύει μια νέα παραλλαγή. Λέγοντας στον εχθρό να «μάθει», οι υπερασπιστές της Ίππου μπορεί να υπονοούσαν, ότι οι επιτιθέμενοι επρόκειτο να λάβουν ένα οδυνηρό μάθημα.

Για τους αρχαιολόγους έτσι, το μικρό αυτό αντικείμενο προσφέρει μια σπάνια ματιά στη νοοτροπία των στρατιωτών που έζησαν πριν από περισσότερες από δύο χιλιετίες. Ο πόλεμος στον αρχαίο κόσμο μελετάται συχνά μέσα από μεγάλες κατασκευές, όπως οι οχυρώσεις και οι πολιορκητικές μηχανές αλλά και τα πεδία μαχών. Μικρά αντικείμενα όμως, όπως αυτή η σφαίρα σφεντόνας αποκαλύπτουν την ανθρώπινη πλευρά της σύγκρουσης. Τον σαρκασμό, την αλαζονεία και τις ψυχολογικές τακτικές που χρησιμοποιούσαν οι στρατιώτες εναντίον των εχθρών τους. Κατά κάποιο τρόπο, το μήνυμα που είναι χαραγμένο στο μολύβδινο βλήμα γεφυρώνει χιλιάδες χρόνια ιστορίας. Όπως ακριβώς οι σύγχρονοι στρατιώτες αφήνουν μερικές φορές σημειώσεις ή σημάδια σε όπλα, οι υπερασπιστές της Ίππου «πυροβόλησαν» κάποτε με ένα βλήμα που μετέφερε ένα άμεσο μήνυμα στους αντιπάλους τους.

Η πόλη των Σελευκιδών

Η πόλη ιδρύθηκε στα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. από τους Σελευκίδες, πιθανώς μετά τη Μάχη του Πανείου το 198 π.Χ. όταν επικράτησαν των εναντίον των Πτολεμαίων και απέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής. Υπήρξε στρατηγική πόλη της Δεκάπολης και η ονομασία της ήταν Αντιόχεια του Ίππου, προερχόμενη από την μορφή του οροπεδίου που θυμίζει αόριστα τον λαιμό και το κεφάλι αλόγου. Οι Αραμαίοι την ονόμασαν Σουσίτα, που σημαίνει επίσης άλογο ενώ οι Ρωμαίοι που ήρθαν αργότερα την εκλατίνισαν ως Antiochia ad Hippum.

Η Ίππος βρισκόταν στο ομώνυμο όρος περίπου 350 μέτρα πάνω από τη Θάλασσα της Γαλιλαίας και από αυτή την υπερυψωμένη της θέση μπορούσε να ελέγχει στρατηγικές διαδρομές στην περιοχή, καθιστώντας την τόσο πολύτιμο οχυρό όσο όμως, και συχνό στόχο κατά τη διάρκεια συγκρούσεων.

Οι ανασκαφές στην πόλη συνεχίζονται για περισσότερες από δύο δεκαετίες ενώ κατά το πρόσφατο διάστημα οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει 69 μολύβδινες σφαίρες από σφεντόνες μέσα και γύρω από την τοποθεσία. Πολλές από αυτές διαθέτουν διακοσμητικά σύμβολα, αλλά κανένα δεν περιέχει γραπτά μηνύματα.

Διαβάστε επίσης:

Warner Bros: «Χρυσό πακέτο» άνω των 667 εκατ. δολ. για τον CEO David Zaslav, μετά την πώληση στην Paramount

«Στο δρόμο» για 12,1 εκατομμύρια δολάρια – Εκπληκτικό ρεκόρ για το έργο του Τζακ Κέρουακ

Στις 23 Μαρτίου η γενική συνέλευση της Y/KNOT Invest