Θυμόμαστε την εικόνα. Τρεις χαμογελαστοί άνδρες, τρία σώματα που ακουμπούν, μια χειραψία. Και πίσω τους, η προσδοκία ενός κόσμου που διψούσε να πιστέψει ότι η Ιστορία μπορεί όντως να αλλάξει πορεία, αν υπάρχει θέληση, αμοιβαίος σεβασμός και βαθιά αναγνώριση.

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1993, στον κήπο του Λευκού Οίκου, ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ Γιτζάκ Ράμπιν, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον και ο Πρόεδρος της PLO Γιάσερ Αραφάτ σφράγιζαν με μια χειραψία αυτό που ονομάστηκε «Συμφωνίες του Όσλο». Εκείνη τη στιγμή έμοιαζε να έκλεινε η εποχή των λουτρών αίματος και να ανοίγει εκείνη της συνεννόησης. Αναμενόμενα, θεωρήθηκε, ακόμη και από πολλούς επικριτές, ως σημαντική, αν και εύθραυστη, νίκη της διπλωματίας.

Τόσο, που το 1994, η Επιτροπή Νόμπελ θα απένειμε το Βραβείο Ειρήνης στους Γιάσερ Αραφάτ, Γιτζάκ Ράμπιν και Σιμόν Πέρες. Η διεθνής κοινότητα χειροκροτούσε. Η διπλωματία είχε βρει τη μεγάλη της αφήγηση.

Και όμως, κάτω από το φως των καμερών, η πραγματικότητα ήδη μετακινούνταν. Τότε θα γεννιόταν η Χαμάς, ενώ η Φατάχ θα έχανε την πολιτική της συνοχή και αξιοπιστία. Η ανατροπή της φωτογραφίας, του Νόμπελ και όσων χιλιάδες άνθρωποι διαπλανητικά ονειρεύονταν δεν ήρθε με μια θεαματική έκρηξη. Ήρθε βήμα βήμα.

Η δολοφονία του Γιτζάκ Ράμπιν στις 4 Νοεμβρίου 1995 από τον Ισραηλινό εξτρεμιστή Γιγκάλ Αμίρ αποτέλεσε σημείο καμπής. Ο πρώτος Πρωθυπουργός του Ισραήλ που είχε γεννηθεί στην Παλαιστίνη έπεφτε από σφαίρες συμπατριώτη του, εξαιτίας των Συμφωνιών του Όσλο. Η εσωτερική ρήξη αποδείχθηκε πιο ισχυρή από την εξωτερική διαπραγμάτευση.

Μέχρι τον θάνατο του Γιάσερ Αραφάτ το 2004, το όραμα του Όσλο είχε ήδη εξαϋλωθεί. Η Δεύτερη Ιντιφάντα είχε ανατρέψει τα δεδομένα και η εμπιστοσύνη είχε καταρρεύσει. Η εικόνα του 1993 παρέμενε εμβληματική, αλλά η πολιτική της ουσία είχε διαβρωθεί.

Αν όμως μετακινηθούμε μήνες πριν από εκείνο το φωτογραφικό κλικ, θα βρούμε μια διαφορετική σκηνή. Μακριά από τον Λευκό Οίκο, σε σαλόνια και αγροικίες της Νορβηγίας, πίσω από κλειστές πόρτες. Εκεί, όπου μια σειρά μυστικών και ανεπίσημων συναντήσεων μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων διαπραγματευτών οργανώθηκαν μεθοδικά και με όση μυστικότητα απαιτούνταν αρχικά. Με επιμονή, διακριτικότητα και τεράστιο πολιτικό ρίσκο.

Βλέπετε, η χειραψία στον Λευκό Οίκο δεν ήταν παρά η επιφάνεια μιας διαδικασίας που είχε εξελιχθεί επί μήνες σε διάφορες, λιγότερο ορατές αίθουσες διαπραγματεύσεων. Εκεί, στόχος ήταν να διαμορφωθούν οι βάσεις ενός πλαισίου που θα μπορούσε να καταγράψει ρητά κοινές θέσεις σε θέματα κρατικής αναγνώρισης, αυτοδιοίκησης, ασφάλειας, προσφύγων και εδαφικής διοίκησης. Σαφέστατα, οι διαπραγματεύσεις ήταν χειρισμός λεπτών ισορροπιών και ανθρώπινων ψυχολογιών, όχι άκαμπτων δογμάτων. Κεντρικό στοιχείο αυτών των πρώτων σταδίων ήταν η προσπάθεια να δημιουργηθεί χώρος για αμοιβαία αναγνώριση και εμπιστοσύνη σε επίπεδο θεσμικών συνομιλητών.

Στο επίκεντρο αυτής της διακριτικής διπλωματίας βρισκόταν ένα νορβηγικό ζεύγος. Εκείνοι που δεν εμφανίζονται στη φωτογραφία, αλλά χωρίς τους οποίους η φωτογραφία δεν θα υπήρχε.

Και τριάντα χρόνια μετά, τα ίδια πρόσωπα βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα διαφορετικό, σκοτεινό αφήγημα. Οι αποκαλύψεις για διασυνδέσεις με το δίκτυο του Τζέφρι Έπσταιν έχουν προκαλέσει σοκ στη διεθνή διπλωματική κοινότητα. Η ειρήνη που κάποτε συμβόλιζαν μοιάζει σήμερα εκτεθειμένη και υπονομευμένη, όχι μόνο πολιτικά, αλλά και ηθικά.

Από τον κήπο του Λευκού Οίκου μέχρι τις λίστες ενός παγκόσμιου σκανδάλου, η διαδρομή δεν είναι απλώς προσωπική. Είναι η υπενθύμιση ότι στα πλαίσια της διπλωματίας δεν υπάρχουν μόνο συμφωνίες, αλλά και σκιές.

Μόνα Γιουλ και Τεργέ Ρεντ-Λάρσεν: οι αθέατοι αρχιτέκτονες

Όταν η κάμερα έδειξε τους Ράμπιν, Κλίντον και Αραφάτ να απλώνουν τα χέρια, το κοινό δεν έβλεπε πίσω τους δύο από τα πρόσωπα που έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην ίδια τη διαμόρφωση των Συμφωνιών του Όσλο: τη Μόνα Γιουλ και τον Τεργέ Ρεντ-Λάρσεν. Αυτοί ήταν οι διπλωμάτες που δημιούργησαν το υπόβαθρο για να μετατραπεί η ένταση δεκαετιών σε ένα κείμενο που μπορούσε να υπογραφεί.

Η Γιουλ, εκπαιδευμένη στην πολιτική επιστήμη και με καριέρα στον νορβηγικό Υπουργείο Εξωτερικών από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, αναδείχθηκε σε μια από τις πιο εξέχουσες Νορβηγίδες διπλωμάτισσες, με υψηλές θέσεις στην Ιορδανία, το Ισραήλ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον ΟΗΕ πριν από την πρόσφατη κρίση.

Η εμπλοκή της στη διπλωματική διαδικασία του Όσλο ήταν καθοριστική στο να μετατραπεί μια σειρά από ιδέες και μεμονωμένες συζητήσεις σε μια συνεκτική στρατηγική διαπραγμάτευσης με συγκεκριμένα πολιτικά περιεχόμενα.

Ο Ρεντ-Λάρσεν, κοινωνιολόγος με υπόβαθρο στην πολιτική και διπλωματία, ανέπτυξε το ρόλο του ως μεσολαβητής που μπορούσε να φέρει τις δύο πλευρές σε θέσεις που ήταν λογικά συμβατές για συζήτηση. Μέσω των σχέσεών του με διεθνή think tanks όπως το International Peace Institute (IPI), έστησε ένα πλαίσιο που επέτρεπε στις συνομιλίες να εξελιχθούν χωρίς να καταλήξουν σε αδιέξοδο.

Στην ουσία, Γιουλ και Ρεντ-Λάρσεν ήταν ο «νωτιαίος μυελός» πίσω από το Oslo Agreement: όχι οι πολιτικοί ηγέτες που βλέπαμε στις δημόσιες εικόνες, αλλά οι αρχιτέκτονες ενός διπλωματικού μηχανισμού που επιχείρησε να γεφυρώσει δεκαετίες σύγκρουσης. Χωρίς αυτούς, η εικόνα από τον Λευκό Οίκο ίσως να είχε μείνει απλώς μια ακόμη προσπάθεια, όχι μια συμφωνία που καταγράφηκε στην ιστορία.

Η κρίση του 2026: Έπσταιν, τα έγγραφα και η κατάρρευση της φήμης

Τριάντα τρία χρόνια μετά τη χειραψία που έμοιαζε να αλλάζει τον κόσμο, μια νέα, σκοτεινή ιστορία αναδύεται από τα έγγραφα των δικαστηρίων και τις αμερικανικές και νορβηγικές έρευνες που σχετίζονται με τον Τζέφρι Έπσταιν, τον Αμερικανό χρηματοδότη καταδικασμένο για σοβαρά εγκλήματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

Τα έγγραφα που δόθηκαν στη δημοσιότητα από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ δείχνουν ότι ο Ρεντ-Λάρσεν ήταν «βαθιά ενσωματωμένος» στο δίκτυο επιρροής του Έπσταιν, με στοιχεία που μιλούν για δόσεις χρημάτων, υποστήριξη εκδοχής εργασιακών βίζων σε άτομα συνδεδεμένα με τον Έπσταιν και μια μεγάλη περίπτωση κληρονομιάς που εμφανίζεται στο τελικό του διαθήκη, τα οποία έχουν προκαλέσει σοκ στη διπλωματική κοινότητα.

Σύμφωνα με τις ίδιες αποκαλύψεις, ο Ρεντ-Λάρσεν φέρεται να χρησιμοποίησε τον ρόλο του ως πρόεδρος του IPI για να αβαντάρει άτομα στον κύκλο του Epstein, παρουσιάζοντάς τα σε αμερικανικές αρχές ως «επιστημονικά εξαιρετικά» για να λάβουν βίζες. Συγκεκριμένα, φέρεται να απέστειλε επίσημες επιστολές προς τις αμερικανικές αρχές, προκειμένου να εξασφαλίσει βίζες για νεαρές Ρωσίδες που βρίσκονταν στον κύκλο του Έπσταιν. Στις επιστολές αυτές, οι γυναίκες περιγράφονταν ως πρόσωπα με «εξαιρετικές ικανότητες», κατάλληλες για ερευνητικούς ρόλους.

Ωστόσο, όπως προκύπτει από τις ίδιες δημοσιογραφικές έρευνες, πολλές από αυτές τις γυναίκες ήταν μοντέλα χωρίς ακαδημαϊκό υπόβαθρο και φέρονται να είχαν υπάρξει θύματα διακίνησης και κακοποίησης από τον Έπσταιν. Μία από τις γυναίκες δήλωσε στο νορβηγικό δημόσιο δίκτυο NRK ότι πίστευε πως ο Έπσταιν την έστειλε στο ινστιτούτο του Ρεντ-Λάρσεν «για να τη χειραγωγήσει», ενώ άλλη κατέθεσε πως η βίζα της διευκολύνθηκε έπειτα από άμεσο αίτημα της βοηθού του Έπσταιν.

Η φύση της σχέσης, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα έγγραφα, δεν ήταν μονομερής ούτε αφηρημένη. Καταγράφεται ότι το 2013 ο Έπσταιν δάνεισε στον Rød-Λάρσεν το ποσό των 130.000 δολαρίων. Ακόμη πιο επιβαρυντικό θεωρείται το γεγονός ότι στη διαθήκη του Έπσταιν περιλαμβανόταν ρήτρα που προέβλεπε τη χορήγηση 5 εκατομμυρίων δολαρίων σε καθένα από τα δύο παιδιά του Ρεντ-Λάρσεν, συνολικά 10 εκατομμύρια. Η πρόβλεψη αυτή, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ενισχύει την εικόνα μιας σχέσης με οικονομικά χαρακτηριστικά που υπερβαίνουν τη θεσμική συνεργασία.

Αυτό έχει τροφοδοτήσει ευρύτερες αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ίδιοι παράγοντες που ίδρυσαν τις συμφωνίες του ‘93 αντιμετώπιζαν την πολιτική με αδιάβλητες προθέσεις ή υπό επηρεασμό από οικονομικές και προσωπικές δεσμεύσεις.

Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο για τη Γιουλ: στις αρχές του 2026 παραιτήθηκε από τη θέση της ως Νορβηγίδα Πρέσβης στην Ιορδανία και το Ιράκ, μετά από εσωτερική έρευνα που ξεκίνησε από το νορβηγικό Υπουργείο Εξωτερικών και η οποία κατέληξε στην ανάκληση της άδειας ασφαλείας της. Ο ίδιος ο Υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας δήλωσε ότι η επαφή με τον Έπσταιν «αποκάλυψε μια σοβαρή αποτυχία κρίσης που δυσχεραίνει την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης που απαιτεί η θέση».

Η παραίτηση αυτή δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός. Η ίδια εισαγγελική αρχή της Νορβηγίας (Økokrim) ξεκίνησε επίσημες κατηγορίες για σοβαρή διαφθορά, τόσο εναντίον της Juul όσο και εναντίον του Ρεντ-Λάρσεν, παράγοντας μια εικόνα που πλέον συνδέει άμεσα τα πρόσωπα που άλλοτε θεωρούνταν πρωταγωνιστές της ειρηνευτικής διαδικασίας με έναν από τους πιο αμφιλεγόμενους χρηματοδότες της παγκόσμιας πολιτικής και κοινωνικής ελίτ.

Σε διεθνές επίπεδο, η υπόθεση έχει επίσης πυροδοτήσει αντιπαραθέσεις για το κατά πόσο η ίδια η διαδικασία των Συμφωνιών του Όσλο ήταν απλώς μια «διπλωματική αυταπάτη», ή αν υπήρχαν δομές και δυνάμεις από την αρχή που επηρέασαν την κατεύθυνσή της με τρόπους που δεν είχαν αναδειχθεί μέχρι σήμερα.

Το ιστορικό βάρος και οι ερωτήσεις που ανοίγονται

Εάν το 1993 η εικόνα του Λευκού Οίκου συμβόλιζε μια στιγμή ιστορικής σύγκλισης, το 2026 η συζήτηση μετατοπίζεται στην ευθραυστότητα της θεσμικής εμπιστοσύνης. Όχι ως συναισθηματική απογοήτευση, αλλά ως ερώτημα για το πώς οι προσωπικές σχέσεις και τα οικονομικά δίκτυα μπορούν να διασταυρωθούν με τη διεθνή διπλωματία.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο προσωπικές επιλογές. Αγγίζει τη θεσμική αξιοπιστία ανθρώπων που συνδέθηκαν ιστορικά με μία από τις πιο εμβληματικές ειρηνευτικές διαδικασίες του 20ού αιώνα. Οι αποκαλύψεις δεν αναιρούν αυτομάτως το περιεχόμενο των Συμφωνιών του Όσλο, αλλά επηρεάζουν το πώς επανεξετάζεται η πολιτική και ηθική ακεραιότητα όσων τα διαμόρφωσαν.

Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο βασικά ερωτήματα: τι σημαίνει όταν η ίδια η διαδικασία που θεωρήθηκε μεγαλειώδης ειρηνευτική προσπάθεια αποδεικνύεται ότι μπορεί να έχει «τρύπες» ή δεσμούς με δίκτυα που σήμερα στιγματίζονται ως ανήθικα ή επικίνδυνα; Μπορεί μια ιστορική συμφωνία να διατηρεί την αξία της όταν οι κεντρικοί της παράγοντες βρίσκονται υπό έρευνα; Και τι ακριβώς αποκαλύπτουν οι σχέσεις που έρχονται τώρα στο φως για τις δομές εξουσίας στη διεθνή σκηνή;

Στα χρονικά ενός τόσο ιστορικού κεφαλαίου, η εικόνα στο Λευκό Οίκο παραμένει καθοριστική. Όμως οι φάσεις που την ακολούθησαν αποδεικνύουν ότι η πολιτική και η διπλωματία δεν είναι απλώς στιγμές γύρω από μια χειραψία, είναι η αφήγηση ενός συστήματος σχέσεων, συμφερόντων και ανθρώπινων αποφάσεων που, τριάντα χρόνια μετά, πρέπει να διαβαστούν με προσοχή και κριτική ματιά.

Διαβάστε επίσης:

Πίτερ Μάντελσον: Ελεύθερος μετά τη σύλληψή του στο Λονδίνο – Έδινε κυβερνητικές πληροφορίες στον Έπσταϊν

Όταν ο Άντριου μπαίνει στο Λούβρο

Ο Έπσταϊν θέλησε να συνοδεύεται από 3 αλλοδαπές γυναίκες κατά την επίσκεψή του στη SpaceX το 2013