Η έκδοση NAVTEX με χρονικό ορίζοντα «επ’ αόριστον» δεν αποτελεί μια αθώα διοικητική επιλογή. Δεν είναι απλή ναυτιλιακή ειδοποίηση. Είναι πράξη με θεσμικό βάρος και στρατηγικό αποτύπωμα, ικανή να μεταβάλει την επιχειρησιακή κανονικότητα στη θάλασσα και να δοκιμάσει τα όρια του διεθνούς δικαίου και της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

1. Τι είναι – και τι δεν είναι – η NAVTEX

1

Το σύστημα NAVTEX αποτελεί υποσύστημα του Global Maritime Distress and Safety System (GMDSS) και λειτουργεί υπό το ρυθμιστικό πλαίσιο του International Maritime Organization. Σκοπός του είναι η μετάδοση πληροφοριών ναυτικής ασφάλειας: προειδοποιήσεις για κινδύνους, μετεωρολογικά δελτία, αγγελίες για ασκήσεις ή δραστηριότητες που επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα.

Η NAVTEX, από τη φύση της, είναι εργαλείο ασφάλειας της ναυσιπλοΐας.
Δεν είναι εργαλείο άσκησης κυριαρχίας.
Δεν είναι μηχανισμός νομικής κατοχύρωσης θαλάσσιων ζωνών.
Δεν παράγει δικαιώματα. Δεν δημιουργεί τίτλους.
Όταν, όμως, η χρήση της υπερβαίνει τον προσωρινό και λειτουργικό χαρακτήρα της και αποκτά χρονική αοριστία («until further notice», «indefinite»), τότε μετατρέπεται από τεχνικό μέσο σε εργαλείο πολιτικής σημειολογίας.

2. Η έννοια του «επ’ αόριστον» και το πρόβλημα κανονικοποίησης

Η ναυτιλιακή πρακτική είναι σαφής:

Οι αγγελίες NAVTEX έχουν συγκεκριμένο χρονικό και γεωγραφικό ορίζοντα. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας προϋποθέτει σαφήνεια, αναλογικότητα και προβλεψιμότητα.

Όταν μια δέσμευση θαλάσσιας περιοχής επεκτείνεται χρονικά χωρίς προσδιορισμό λήξης:

• αλλοιώνεται ο χαρακτήρας της προειδοποίησης,
• δημιουργείται διαρκής επιχειρησιακή «σκίαση» περιοχής,
• και επιχειρείται σταδιακή κανονικοποίηση μιας παρουσίας.
Στο πεδίο της θάλασσας, η επανάληψη δημιουργεί εντύπωση καθεστώτος.
Και η εντύπωση, όταν δεν αμφισβητείται, τείνει να μετατρέπεται σε πρακτικό δεδομένο.

3. Το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και η θεσμική ισορροπία

Το πλαίσιο ερμηνείας είναι σαφές: η United Nations Convention on the Law of the Sea καθορίζει τις θαλάσσιες ζώνες, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών.

Καμία αγγελία NAVTEX δεν μπορεί να τροποποιήσει:

• το καθεστώς της υφαλοκρηπίδας,
• το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης,
• τα δικαιώματα στην ΑΟΖ,
• ή την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Ωστόσο, η συστηματική και χρονικά αόριστη δέσμευση περιοχών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πολιτικής πίεσης και ως εργαλείο αμφισβήτησης στην πράξη. Και η πράξη στη θάλασσα έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι διαμορφώνει επιχειρησιακή πραγματικότητα.
4. Η ευρωπαϊκή διάσταση: εξωτερικά θαλάσσια σύνορα
Η Ελλάδα δεν λειτουργεί μόνο ως παράκτιο κράτος.
Λειτουργεί ως κράτος-μέλος που φέρει ευθύνη για την ασφάλεια των εξωτερικών θαλάσσιων συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όταν εκδίδονται NAVTEX «επ’ αόριστον» σε περιοχές που αφορούν:
• ζωτικής σημασίας θαλάσσιους διαύλους,
• ενεργειακές ή ερευνητικές δραστηριότητες,
• ή περιοχές αυξημένης γεωπολιτικής ευαισθησίας,
τότε το ζήτημα δεν είναι διμερές. Είναι ευρωπαϊκό.

Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, η ελευθερία των θαλασσών και η σταθερότητα στη Μεσόγειο αποτελούν στοιχεία συλλογικής ασφάλειας.

5. Η αναγκαία ελληνική απάντηση

Η ελληνική αντίδραση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική ή ρητορική. Οφείλει να είναι:

1. Νομικά τεκμηριωμένη
Με άμεση αντίκρουση, επίκληση διεθνούς δικαίου, καταγραφή και θεσμική διαμαρτυρία όπου απαιτείται.
2. Θεσμικά συνεπής
Χωρίς αντιφατικά μηνύματα. Χωρίς παλινωδίες. Με ενιαία γραμμή πολιτικής και στρατηγικής.
3. Επιχειρησιακά σταθερή
Με παρουσία. Με επιτήρηση. Με αποτρεπτική αξιοπιστία.
Διότι στη θάλασσα η απουσία δημιουργεί κενό – και το κενό καλύπτεται.

6. Το ουσιαστικό διακύβευμα

Οι NAVTEX «επ’ αόριστον» δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια.
Είναι δοκιμή ορίων.
Δοκιμή θεσμικής αντοχής.
Δοκιμή επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Δοκιμή στρατηγικής συνέπειας.
Στη θάλασσα, η ασφάλεια στηρίζεται στους κανόνες.
Και οι κανόνες, όταν δεν εφαρμόζονται, δεν μένουν ουδέτεροι.
Υποκαθίστανται από τετελεσμένα.
Και τα τετελεσμένα, όταν παγιωθούν, απαιτούν πολλαπλάσιο κόστος για να ανατραπούν.

Διαβάστε επίσης:

Βαγγέλης Νομικός (ABN AMRO): Η ναυτιλία μπορεί να μετατρέψει την αβεβαιότητα σε ευκαιρία

Ιωάννα Προκοπίου: Υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να μειωθούν οι εκπομπές του θερμοκηπίου

Το ναυπηγείο Fincantieri θα χρησιμοποιήσει ανθρωποειδή ρομπότ για συγκολλητές