Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ανταποκρινόμενη στη ραγδαία επιδείνωση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος και στην ανάγκη ενίσχυσης της αμυντικής της βιομηχανίας, υιοθέτησε τον Κανονισμό (ΕΕ) 2025/1106 για τη Δράση για την Ασφάλεια και Άμυνα στην Ευρώπη (SAFE). Το νέο αυτό εργαλείο συνιστά ένα συμπληρωματικό πρόγραμμα στρατηγικής σημασίας, το οποίο λειτουργεί ως καταλύτης για την ενδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Τεχνολογικής και Βιομηχανικής Βάσης, προσφέροντας στα κράτη-μέλη ουσιαστικά μέσα προκειμένου να αυξήσουν με ταχύτητα και ασφάλεια τις παραγωγικές και επιχειρησιακές τους δυνατότητες.

Ο SAFE βασίζεται σε ένα πρωτοφανές χρηματοδοτικό πλαίσιο συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ ενώ αναμένεται να αναμοχλεύσει κεφάλαια άνω τους έννους (1) τρις εκατομμυρίου ευρώ. Το οποίο είναι σχεδιασμένο έτσι, ώστε να διευκολύνει μεγάλες δημόσιες επενδύσεις σε κρίσιμες αμυντικές ικανότητες χωρίς να ασκεί υπερβολική βραχυπρόθεσμη πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Η διάρκεια αποπληρωμής των δανείων μπορεί να φτάσει έως και τα σαράντα πέντε έτη, ενώ προβλέπεται περίοδος χάριτος δέκα ετών για την αποπληρωμή του κεφαλαίου, ώστε τα κράτη να έχουν τον χρόνο να αναπτύξουν τις αναγκαίες υποδομές και παραγωγικές δυνατότητες πριν αρχίσει η δημοσιονομική επιβάρυνση.

Παράλληλα, παρέχεται προχρηματοδότηση ύψους 15% για την άμεση εκκίνηση έργων, ενώ για λόγους χρηματοοικονομικής σταθερότητας προβλέπεται ότι τα τρία κράτη-μέλη που θα λάβουν τα μεγαλύτερα μερίδια δανείων δεν μπορούν να ξεπερνούν αθροιστικά το 60% της συνολικής χρηματοδότησης. Το επιτόκιο δανεισμού είναι χαμηλότερο από τα επίπεδα της αγοράς, αξιοποιώντας την υψηλή πιστοληπτική ικανότητα της Ένωσης, μειώνοντας έτσι το συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και δημιουργώντας μακροπρόθεσμο όφελος για τις οικονομίες των κρατών-μελών.

Παράλληλα με τη χρηματοδοτική στήριξη, ο SAFE εισάγει ένα σύνολο κανόνων για τις κοινές προμήθειες, ώστε η ευρωπαϊκή αμυντική αγορά να λειτουργήσει με περισσότερο συντονισμό και λιγότερη εξάρτηση από εξωευρωπαϊκούς προμηθευτές.

Κάθε προμήθεια πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο χώρες από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο/ΕΖΕΣ ή την Ουκρανία. Μονομερείς προμήθειες επιτρέπονται μόνον υπό την προϋπόθεση ότι έως τις 30 Μαΐου 2026 θα επεκταθούν σε άλλες χώρες, ενισχύοντας έτσι τον συνεργατικό χαρακτήρα του προγράμματος.

Προβλέπεται επίσης ότι το κόστος εξαρτημάτων που προέρχονται εκτός ΕΕ, ΕΟΧ/ΕΖΕΣ και Ουκρανίας δεν πρέπει να υπερβαίνει το 35% του τελικού προϊόντος, ενώ οι υποδομές και οι πόροι των αναδόχων πρέπει να βρίσκονται εντός των προαναφερθέντων εδαφών, με εξαιρέσεις μόνο όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι η παραγωγή παραμένει σε μεγάλο βαθμό ευρωπαϊκή, προστατεύοντας κρίσιμες τεχνολογίες και ενισχύοντας τη στρατηγική αυτονομία.

Ο SAFE δεν περιορίζεται στις προμήθειες. Χρηματοδοτεί επίσης τη δημιουργία και ενίσχυση παραγωγικών δυνατοτήτων της αμυντικής βιομηχανίας, τη μείωση των χρόνων παράδοσης, την κράτηση γραμμών παραγωγής και τη στρατηγική αποθεματοποίηση πρώτων υλών και προϊόντων.

Παράλληλα προωθεί την πλήρη διαλειτουργικότητα και ανταλλαξιμότητα των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να συνεργαστούν αποτελεσματικά σε επιχειρησιακό επίπεδο. Οι επιλέξιμες κατηγορίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα: πυρομαχικά, πυραύλους, συστήματα πυροβολικού, αεράμυνα, ναυτικές δυνατότητες, drones, κυβερνοάμυνα, καθώς και στρατηγικούς πολλαπλασιαστές ισχύος όπως η στρατηγική αερομεταφορά και τα συστήματα C4ISTAR, μέχρι και διαστημικές υποδομές και υπηρεσίες. Πρόκειται για την πιο ολοκληρωμένη δέσμη επενδύσεων που έχει προωθήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον αμυντικό τομέα.

Κεντρικό στοιχείο του κανονισμού αποτελεί επίσης η δυνατότητα συμμετοχής τρίτων χωρών σε κοινές προμήθειες και ανάπτυξη, υπό συγκεκριμένους όμως όρους. Δηλαδή μπορούν να συμμετέχουν χώρες που έχουν συνάψει Συμφωνίες Ασφάλειας και Άμυνας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αλβανία, η Βόρεια Μακεδονία, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία, η Νορβηγία και η Μολδαβία, καθώς και τρίτες χώρες που βρίσκονται σε ενταξιακή πορεία ή έχουν καταθέσει αίτηση ένταξης.

Η πρόβλεψη αυτή επιτρέπει τη συγκέντρωση ζήτησης σε ευρύτερη κλίμακα, αυξάνοντας την παραγωγική δυναμική και τη διαθεσιμότητα κρίσιμων αμυντικών προϊόντων.

Την ίδια στιγμή, η συμμετοχή δεν είναι αυτόματη για όλες τις τρίτες χώρες. Για παράδειγμα, η Τουρκία, η οποία αναφέρεται συχνά στο δημόσιο διάλογο λόγω του ενταξιακού της καθεστώτος, δεν μπορεί προς το παρόν να συμμετάσχει, καθώς δεν πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις που θέτει το θεσμικό πλαίσιο του SAFE, είτε σε επίπεδο συμφωνιών ασφάλειας είτε σε επίπεδο συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις που συνδέονται με την προστασία των ευρωπαϊκών αμυντικών συμφερόντων. Η δυνατότητα συμμετοχής της δεν αποκλείεται θεσμικά στο μέλλον, εφόσον προκύψει πλήρης ευθυγράμμιση με τα απαιτούμενα κριτήρια.

Ο SAFE, συνολικά, συνιστά κεντρικό πυλώνα της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής. Προσφέρει ένα σταθερό, μακροπρόθεσμο και χρηματοδοτικά ευνοϊκό πλαίσιο, ενισχύει τις παραγωγικές δυνατότητες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, μειώνει τις στρατηγικές εξαρτήσεις και προωθεί βαθύτερη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών και αξιόπιστων διεθνών εταίρων.

Σε μια εποχή κατά την οποία οι απειλές πολλαπλασιάζονται και η ανάγκη για επιχειρησιακή ετοιμότητα καθίσταται επιτακτική, ο Κανονισμός SAFE αποτελεί αποφασιστικό βήμα προς μια Ευρώπη πιο αυτάρκη, πιο ανθεκτική και ικανή να υπερασπίζεται συλλογικά την ασφάλεια και την ανεξαρτησία της.

Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον να αξιολογηθεί το επενδυτικό σχέδιο δράσης που υπέβαλε η Ελλάδα και τις προτεραιότητες που θέτει για την ενίσχυση της αμυντικής της βιομηχανίας. Παρά ταύτα το ποσό που διεκδικεί είναι 1,2 δισ. ευρώ από το συνολικό ταμείο των 150 δισ. Ευρώ, δηλαδή το 0,8%. Ενώ το ποσό που έχει εγκριθεί μέχρι στιγμής είναι 787.67 εκατομμύρια ευρώ ήτοι 0,53%.

Επομένως, κρίνεται αναγκαίο να ξεκινήσει άμεσα η συζήτηση για την ανάπτυξη και αξιοποίηση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.

Διαβάστε επίσης:

Τα ελληνικά ναυπηγεία εισέρχονται σε νέα εποχή – Moχλός ανάπτυξης το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE

Νίκος Δένδιας: Μπορούμε να δώσουμε προς την ΕΕ τη δική μας προοπτική και τη δική μας αντίληψη, ολιστικής προσέγγισης και προστασίας

Η Κομισιόν έλαβε τα εθνικά σχέδια 19 κρατών-μελών για συμμετοχή στο SAFE – Τι λέει για Τουρκία, Βρετανία