Ναυάγιο στην Αδριατική μιλάει για μια αρχαία ελληνική αποικία – Οι αμφορείς από την Κόρινθο

Να άφησαν άραγε πίσω τους, τα ονόματά τους οι ναυτικοί που χάθηκαν 2.300 χρόνια πριν στο βυθό της Αδριατικής, όταν το πλοίο τους συνάντησε εκείνη τη φονική καταιγίδα; Το ερώτημα θα μπορούσε να επαναληφθεί για κάθε αρχαίο ναυάγιο που ανακαλύπτεται – και η Μεσόγειος είναι γεμάτη- στην προκειμένη περίπτωση όμως, αυτού του ευρήματος, που μόλις ανακοινώθηκε, στη θαλάσσια περιοχή της Κροατίας, μπορεί απάντηση να υπάρχει.

Κάπου μεταξύ 4ου και 3ου π.Χ. αιώνα ναυάγησε αυτό το ελληνικό πλοίο κοντά στις δαλματικές ακτές, στα ανοιχτά του νησιού Ίσσα -σήμερα Βις-– που ήταν κι αυτό εξάλλου, ελληνική αποικία, συγκεκριμένα μάλιστα η ίδρυση της πόλης έγινε περί το 390 π.Χ. από τον τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο τον Πρεσβύτερο και θεωρείται η πρώτη ελληνική αποικία στην Αδριατική θάλασσα. Το περιζήτητο για την εποχή φορτίο του πλοίου, αγγεία δηλαδή κάθε είδους και για να καλύψουν κάθε ανάγκη της καθημερινής ζωής εξαφανίστηκε κάτω από το νερό, μαζί όμως, και το πλήρωμά του.

Οι τολμηροί ναυτικοί που παρά τους κινδύνους των θαλάσσιων ταξιδιών όργωναν όλη τη Μεσόγειο. Μόνο που σήμερα, μια απρόσμενη πιθανότητα υπάρχει, να βρεθούν τα ονόματά τους. Γιατί μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις, που σχετίζονται με αυτό το ναυάγιο είναι οι επιγραφές πάνω στην επιφάνεια μελανόμορφων αγγείων, χαράγματα για τα οποία οι ερευνητές πιστεύουν ότι ενδέχεται να αντιστοιχούν σε συντομογραφίες προσωπικών ονομάτων.

Το γεγονός έτσι, ότι οι επιγραφές αυτές χαράχθηκαν μετά την κατασκευή των αγγείων οδηγεί τους αρχαιολόγους να εικάσουν, ότι ίσως λειτουργούσαν ως ενδείξεις ιδιοκτησίας, προσδιορίζοντας αντικείμενα που ανήκαν σε μέλη του πληρώματος με σχετικά υψηλή κοινωνική θέση. Ενώ παράλληλα διαχωρίζονταν από το εμπορικό φορτίο του πλοίου. Η περαιτέρω μελέτη τους θα δώσει περισσότερο σαφή απάντηση, άλλωστε, μαζί με τα οστά ζώων και τα υπόλοιπα κεραμικά που ανασύρθηκαν από το ναυάγιο, τα αντικείμενα αυτά προσφέρουν μια εικόνα και για την τροφή των ναυτικών αλλά και τι μετέφεραν μαζί τους κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους στην Αδριατική.

Κατανόηση του αρχαίου εμπορίου

Το ναυάγιο εντοπίσθηκε στον κόλπο Γκνιλάν, κοντά στην παραθαλάσσια πόλη Κόμιζα του νησιού Βις. Μια θέση που οι αρχαιολόγοι γνώριζαν από καιρό χάρη σε έναν μικρό αριθμό θραυσμάτων που προέρχονταν από αμφορείς κορινθιακού τύπου – τα μεγάλα αγγεία, τα οποία χρησιμοποιούνταν ευρέως για τη μεταφορά οίνου και ελαιόλαδου. Μεταγενέστερες έρευνες αποκάλυψαν όμως, ότι ο βυθός έκρυβε πολύ περισσότερα από ένα διασκορπισμένο φορτίο αρχαίων αγγείων και έτσι οι ενάλιες αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από το 2023 ως και το 2025 οδήγησαν στο εξαιρετικό εύρημα: Τμήματα του πλοίου που είχε ναυαγήσει, εξοπλισμό του, νομίσματα, μια αξιοσημείωτη ποικιλία κεραμικών αντικειμένων, ακόμη και οστά ζώων.

Σύμφωνα με το Κροατικό Ινστιτούτο Συντήρησης έτσι, το σύνολο αυτό αποτελεί το πρώτο αναγνωρισμένο ναυάγιο που περιλαμβάνει ευρήματα ελληνικής κεραμικής υψηλής ποιότητας, καθιστώντας τη θέση Γκνιλάν ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση του αρχαίου εμπορίου και των προϊόντων που διακινούνταν.

Η κεραμική

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι άλλωστε, τα κεραμικά, που αποτελούν ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του ναυαγίου. Κι αυτό, γιατί αντί για τα αγγεία μεταφοράς και μόνον, όπως συνήθως συνέβαινε με τα εμπορικά πλοία, οι αρχαιολόγοι βρέθηκαν μπροστά σε μια ποικιλία μικρότερων σκευών που σχετίζονταν με την πόση, το σερβίρισμα και τις καθημερινές δραστηριότητες.

Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνονται έτσι, σκύφοι, κάνθαροι -τα αγγεία που συνδέονται με την κατανάλωση οίνου – και ασκοί, δηλαδή τα μικρά αγγεία, σχεδιασμένα για τη ροή υγρών. Επίσης όμως, κύπελλα, πιάτα, αλατιέρες και αρύβαλλοι για έλαια ή αρώματα. Αρκετά μάλιστα απ΄αυτά τα αντικείμενα ξεχωρίζουν για τη δεξιοτεχνία της κατασκευής τους, τη σπανιότητα και την κατάσταση διατήρησής τους. Ενώ ειδικά τα σκεύη πόσης συνδέουν την ανακάλυψη με την αρχαία πόλη Ίσσα, η οποία έγινε διάσημη για το κρασί της, ένα προϊόν που συνέβαλε στη διαμόρφωση της οικονομικής ταυτότητας του νησιού κατά την αρχαιότητα.

Ο ελληνικός αποικισμός

Το φορτίο της Γκνιλάν χρονολογείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ίσσα (στο νησί Βις) και ο Φάρος (στο γειτονικό νησί Χβαρ) εξελίσσονταν σε σημαντικά κέντρα ελληνικού αποικισμού και εμπορίου. Οι κοινότητες αυτές διατηρούσαν δεσμούς με πληθυσμούς κατά μήκος των δαλματικών ακτών, ενώ έμποροι μετέφεραν κρασί, ελαιόλαδο και άλλα προϊόντα μεταξύ των λιμανιών. Ανάμεσα στα ευρήματα του ναυαγίου περιλαμβάνεται ένα νόμισμα από τον αρχαίο Φάρο, το οποίο χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. Αν και ένα μεμονωμένο νόμισμα δεν αρκεί για να προσδιοριστεί το ακριβές δρομολόγιο του πλοίου, προσθέτει έναν ακόμη κρίκο στην εικόνα του εμπορικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιούνταν το σκάφος.

Εν τέλει το ναυάγιο της Γκνιλάν προσφέρει πλέον στους αρχαιολόγους μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, πέρα από τα απλά τεκμήρια ενός αρχαίου φορτίου. Η ξύλινη κατασκευή του που διασώθηκε, τα προσεγμένα κεραμικά, οι πιθανές προσωπικές επιγραφές και το νόμισμα συνθέτουν τόσο την εμπορική όσο και την ανθρώπινη πλευρά ενός θαλάσσιου ταξιδιού που τερματίστηκε στον βυθό της Αδριατικής πριν από αιώνες.

Διαβάστε επίσης 

Ο Βαν Γκογκ, ένας πρωτοπόρος συλλέκτης και ο Μπερνάρ Αρνό – Μια μεγαλειώδης έκθεση

Το δαχτυλίδι του Φάρου – Από το βυθισμένο λιμάνι της Κλεοπάτρας στο φως

Οικονόμου, οικογένεια Νιάρχου, Αλέξανδρος Βουρέκας – Πεταλάς: Αυτοί είναι οι μεγαλύτεροι έλληνες συλλέκτες