Οικονόμου, οικογένεια Νιάρχου, Αλέξανδρος Βουρέκας – Πεταλάς: Αυτοί είναι οι μεγαλύτεροι έλληνες συλλέκτες

Ανατροπές, προσθήκες, αφαιρέσεις. Σ΄ ένα κόσμο που ούτως ή άλλως είναι ρευστός η τέχνη ακολουθεί τον γενικό κανόνα, και οι συλλέκτες ακόμη περισσότερο. Στη λίστα των 200 μεγαλύτερων συλλεκτών του κόσμου που καταρτίζει κάθε χρόνο το έγκυρο περιοδικό τέχνης ARTnews οι ανατροπές έτσι, αφορούν αυτή τη φορά και Έλληνες.

Με τον ελάχιστο αριθμό τους στη λίστα αυτή, στην οποία περιλαμβάνονται οι δισεκατομμυριούχοι του πλανήτη που εκφράζουν έτσι την έχουν αγάπη για την τέχνη ή/και επενδύουν σ΄αυτήν, να έχει μειωθεί ακόμη περισσότερο. Για την ακρίβεια ένας μόνον ουσιαστικά, έλληνας συλλέκτης, ο εφοπλιστής Γιώργος Οικονόμου με έδρα την Αθήνα παραμένει στη λίστα, χάρις στην εξαιρετικά σημαντική συλλογή του σύγχρονης και μεταπολεμικής τέχνης, η οποία διαρκώς εμπλουτίζεται.

Ενώ αντίθετα, έκπληξη προκαλεί η απουσία, για πρώτη φορά, του ονόματος, του επίσης σημαντικού συλλέκτη Δάκη Ιωάννου παρά την διαρκή παρουσία του στα εικαστικά δρώμενα και την σπουδαία συλλογή, που όπως είναι γνωστό, κατέχει. Δημιουργός του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ το οποίο λειτουργεί ανελλιπώς με εκθέσεις σύγχρονης τέχνης και με την ετήσια εικαστική διοργάνωση στην Ύδρα, η οποία συγκεντρώνει διάσημους καλλιτέχνες ενώ η συλλογή του πιστεύεται ότι περιλαμβάνει περί τα 1.500 έργα πρώτης γραμμής (Κουνς, Άσλι Πίκερτον, Ρόμπερτ Κόμπερ, Ουρς Φίσερ, Τσάρλς Ρέι, Μαουρίτσιο Κατελάν και άλλων) δεν παύει να θεωρείται ωστόσο, μία σημαίνουσα φυσιογνωμία στο χώρο διεθνώς.

Ταυτόχρονα όμως, ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα είναι μια καινούργια είσοδος, αυτή του έλληνα συλλέκτη Αλέξανδρου Βουρέκα –Πεταλά, ο οποίος με έδρα το Λονδίνο δραστηριοποιείται δυναμικά τα τελευταία χρόνια γύρω από την τέχνη δημιουργώντας μια συλλογή που σημειώνεται ήδη για την συγκρότηση και την προσήλωσή της.

Η οικογένεια Νιάρχου εξάλλου, είναι φυσικά παρούσα, αφού η συλλογή, την οποία είχε αρχίσει να συγκροτεί ο Σταύρος Νιάρχος και συνεχίζει ο γιος του Φίλιππος, έστω και από τα λίγα γνωστά, θεωρείται ανεπανάληπτη.

Η απουσία τέλος Δημήτρη Δασκαλόπουλου από αυτήν την λίστα των 200 έχει την αιτιολογία της, καθώς ο σπουδαίος συλλέκτης της σύγχρονης τέχνης κατατάσσεται πλέον στην χωρία των μεγάλων ευεργετών, με τις δωρεές σημαντικού μέρους της συλλογής του σε μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Γεγονός ,που έχει εκτιμηθεί ιδιαίτερα διεθνώς συγκεντρώνοντας εγκωμιαστικά σχόλια.

Γιώργος Οικονόμου: Η δυναμική της σύγχρονης τέχνης

«Πιστεύω ότι πρέπει να αγνοούμε τις τάσεις», είχε δηλώσει κάποτε ο Γιώργος Οικονόμου στην Wall Street Journal. «Οι άνθρωποι αγοράζουν με τα αυτιά τους. Πρέπει όμως, να αγοράζετε με τα μάτια σας γιατί αυτά αντιπροσωπεύουν την καρδιά σας». Και όντως, ο Οικονόμου αγοράζει από το 2001 με τα μάτια του και έτσι, εδώ και 25 χρόνια έχει συγκεντρώσει μια μεγάλη και εκλεκτική συλλογή που περιλαμβάνει τα πάντα. Από έργα του Πάμπλο Πικάσο μέχρι τους λιγότερο γνωστούς αλλά σημαντικούς γερμανούς και αυστριακούς καλλιτέχνες των αρχών του 20ού αιώνα, στους οποίους και έχει ιδιαίτερη αδυναμία.

Και δεν είναι μόνον η συλλεκτική του δραστηριότητα που διατηρείται ακατάβλητη και ενθουσιώδης, είναι και η προώθηση της τέχνης μέσω της George Economou Collection, που στεγάζεται στον δικό του εκθεσιακό χώρο στη λεωφόρο Κηφισίας στο Μαρούσι, όπου σημαντικά καλλιτεχνικά γεγονότα με εκθέσεις διεθνούς εμβέλειας λαμβάνουν χώρα ετησίως. Όπως ανάμεσά τους εκθέσεις καλλιτεχνών όπως ο Ντέιβιντ Χάμονς, ο Ρασίντ Τζόνσον και ο Τσάρλς Ρέι. Τα τελευταία χρόνια εξάλλου, έχει μετατοπίσει την αισθητική του προς τη μεταπολεμική και τη σύγχρονη τέχνη.

«Θέλω να ξέρετε ότι αυτή η συλλογή έχει δημιουργηθεί με πάθος και αγάπη αλλά και πολλή προσπάθεια από όλους όσοι έχουν συνεργαστεί για να γίνει», είχε δηλώσει ο ίδιος στην πρώτη παρουσίασή της μόλις το 2011, καταπλήσσοντας πραγματικά για το εύρος και την υψηλή της ποιότητα. Έχοντας συστηθεί ως μέγας συλλέκτης με 800 έργα, είναι άγνωστο πόσα κατέχει σήμερα, αν και κάποτε είχε γραφτεί πως αρχικά αγόραζε έναν πίνακα κάθε δύο μέρες -ή αλλιώς 150 ως 200 το χρόνο-, κινούμενος επιθετικά και δυναμικά όπως αρμόζει σε έναν μεγιστάνα της ναυτιλίας.

Όσον αφορά πάντως, τα αγαπημένα έργα της συλλογής του, ο ίδιος είχε δηλώσει παλαιότερα στο ARTnews: «Θα ήθελα να επισημάνω μερικά με ποικίλη συναισθηματική αξία, όπως το ιαπωνικό [κίνημα] Gutai όπως εκπροσωπείται από τους Καζούο Σιράγκα και Σανταμάσα Μοτονάγκα και επίσης τους αμερικανούς αναγωγικούς καλλιτέχνες Ρόμπερτ Ράιμαν, Ντόναλντ Τζουντ, Νταν Φλάβιν» ενώ συμπεριέλαβε και σπουδαίους ευρωπαίους καλλιτέχνες που εργάζονται σήμερα, όπως ο Γκέοργκ Μπάζελιτς και ο Γκέρχαρντ Ρίχτερ.

Το 2015, ο Οικονόμου εισήλθε στο διοικητικό συμβούλιο του Ιδρύματος Dia Art, του προμαχώνα για τη μινιμαλιστική τέχνη και για έργα διαφόρων αλληλένδετων ειδών με έδρα τη Νέα Υόρκη. Εν τέλει όμως, πέρα από όλα αυτά, ο ίδιος, όπως είχε πει κάποτε θεωρεί τον εαυτό του «έναν πολύ χαρούμενο άνθρωπο – ζωντανό και ζωηρό».

Οικογένεια Νιάρχου – Μια μυθική συλλογή

Στη μεγάλη έκθεση του Ιδρύματος Louis Vuitton στο Παρίσι, ένα ιδιαίτερα φορτισμένο έργο του Βίνσεντ βαν Γκογκ η «Αυτοπροσωπογραφία με δεμένο αυτί και πίπα» (1889) αποτελεί το διαμάντι της διοργάνωσης. Και όχι μόνο για την αξία του έργου αλλά και για την σπανιότητα της εμφάνισής του, αφού στη Γαλλία δεν έχει εκτεθεί από το 1937 και δεν έχει δοθεί ως δάνειο σε έκθεση οπουδήποτε, από το 1990.

Οι δανειστές δεν κατονομάζονται, όλοι γνωρίζουν όμως, ότι προέρχεται από την αμύθητη κατά τα λεγόμενα συλλογή Νιάρχου. Ο πατριάρχης της οικογένειας Σταύρος Νιάρχος φέρεται να απέκτησε τον πίνακα κάπου στη δεκαετία του ΄70 σε μια τιμή πού τότε υπολογιζόταν στα 2 έως 3 εκατομμύρια δολάρια ενώ σήμερα μπορεί να αγγίζει τα 200 έως 300 εκατομμύρια.

Και είναι ένα μόνον από τα έργα που ο έλληνας μεγιστάνας της ναυτιλίας είχε εντάξει στη συλλογή του, την οποία ως κληρονόμος του πατέρα του, ο Φίλιππος Νιάρχος έχει επεκτείνει και εμπλουτίσει, έτσι ώστε να θεωρείται σήμερα, ότι κατέχει μία από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης αλλά και μεγάλων δασκάλων σε ολόκληρο τον κόσμο. Αν και, ουδέποτε έχει παρουσιαστεί η συλλογή αυτή στο κοινό, πλην μόνον ορισμένων δανείων, σποραδικά και με εξαιρετική φειδώ για εκθέσεις, ενώ και κάθε άλλη πληροφορία αποκρύπτεται σχολαστικά.

Όπως αναφέρει όμως το ARTnews, και για μία αίσθηση της κλίμακας, μία από τις μεγαλύτερες αγορές του πατέρα του ήταν ο διάσημος πίνακας του Πάμπλο Πικάσο «Εγώ ο Πικάσο» (1901), τον οποίο απέκτησε το 1989 για 47,8 εκατομμύρια δολάρια. Ο ίδιος ο Φίλιππος Νιάρχος υποδεικνύεται ως ο ανώνυμος αγοραστής μιας αυτοπροσωπογραφίας του Ζαν-Μισέλ Μπασκιά του 1982 σε δημοπρασία του 1989, η οποία πωλήθηκε για 3,3 εκατομμύρια δολάρια.

Το 1994, αγόρασε τον πίνακα «Shot Red Marilyn» του Άντι Γουόρχολ από τον οίκο Christie’s για 3,6 εκατομμύρια δολάρια, ενώ το 2007 διέθεσε 71,7 εκατομμύρια δολάρια για το «Green Burning Car I», επίσης του Γουόρχολ. Έχει ενδιαφέρον εξάλλου, το γεγονός ότι οι πίνακες της σειράς του Άντι Γουόρχολ «Skull» του 1985 βασίζονται σε σαρώσεις CAT του κεφαλιού του Φίλιππου Νιάρχου (Philip S. Niarchos). Όσο για τον Βαν Γκογκ είναι βέβαιο ότι κατέχει τουλάχιστον πέντε έργα του μεγάλου ζωγράφου, καθώς είχαν παραχωρηθεί ως δάνειο στο Μουσείο Βαν Γκογκ στο Άμστερνταμ το 1990 στην έκθεση για τα εκατό χρόνια από το θάνατο του δημιουργού.

Ο Φίλιππος Νιάρχος είναι μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη και έχει διατελέσει μέλος του διεθνούς συμβουλίου της Tate στο Λονδίνο ενώ έδρα της συλλογής αναφέρεται το Σεν Μόριτς.

Αλλά και η επόμενη γενιά βρίσκεται κοντά στην τέχνη και συγκεκριμένα μέσω του Σταύρου Νιάρχου του νεώτερου, γιού του Φιλίππου. Ο Σταύρος Νιάρχος μάλιστα είναι παντρεμένος με την συλλέκτρια Ντάσα Ζούκοβα, επίσης στην λίστα των Top 200, πρώην σύζυγο του επίσης συλλέκτη – πέραν των άλλων -Ρόμαν Αμπράμοβιτς, με τον οποίο είχαν ιδρύσει το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Garage στη Μόσχα.

Αλέξανδρος Βουρέκας –Πεταλάς: Νέο αίμα με παλιές καλές αξίες

Προέρχεται από οικογένεια με βαθιές ρίζες στην αρχιτεκτονική, καθώς παππούς του ήταν ο εξέχων αρχιτέκτονας Εμμανουήλ Βουρέκας, γνωστός, πέραν των άλλων, από τον σχεδιασμό του ξενοδοχείου Χίλτον της Αθήνας ενώ αρχιτέκτονας είναι και ο πατέρας του επίσης, Ανδρέας Βουρέκας – Πεταλάς. Ο γεννημένος στην Ελβετία όμως, Αλέξανδρος Βουρέκας –Πεταλάς είχε αρχικά άλλα ενδιαφέροντας που στρέφονταν γύρω από την Νομική, στο Λονδίνο ωστόσο, όπου έφθασε για σπουδές στις αρχές της δεκαετίας του 2000 συνειδητοποίησε, όπως έχει πει ο ίδιος, ότι αυτό που επιθυμούσε κατά βάση ήταν να αφιερωθεί στην τέχνη. Τα μουσεία και οι γκαλερί της πόλης φαίνεται να συνέδραμαν σε αυτό, έτσι σύντομα, το 2011 ήρθε η αγορά του πρώτου έργου με το οποίο θα χτιζόταν η συλλογή του.

Ήταν ένα μεταλλικό γλυπτό της ιρλανδής καλλιτέχνιδας Ίβα Ρότσιλντ με τίτλο «The Perimeter» (2009), έργο που όχι μόνο υπήρξε η αφετηρία του ως συλλέκτη, αλλά στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε ως επωνυμία και του μη κερδοσκοπικού χώρου εικαστικών τεχνών που δημιούργησε ο ίδιος στο Μπλούσμπερι.

Έκτοτε και ως σήμερα έχει συγκεντρώσει μια εντυπωσιακή συλλογή που περιλαμβάνει έργα τόσο ανερχόμενων όσο και καθιερωμένων σύγχρονων καλλιτεχνών, όπως οι Sanya Kantarovsky, Alex Da Corte, Ron Nagle, Christopher Williams και Wolfgang Tillmans δημιουργώντας ένα σύνολο που αντανακλά έντονα το προσωπικό και προσηλωμένο του όραμα: Μεγάλης κλίμακας γλυπτά και σημαντικά έργα ζωγραφικής, αλλά επίσης φωτογραφία, έργα βίντεο (όπως των Ragnar Kjartansson και Laure Prouvost) και κεραμικά, ενώ ωστόσο αποκλείει κατηγορηματικά τα ψηφιακά έργα τύπου NFTs.

«Αποκτώ κυρίως έργα από γκαλερί στην πρωτογενή αγορά», όπως έχει αναφέρει ο ίδιος στο Artnet News. «Με ενδιαφέρει να δω ένα πλήρες σύνολο έργων του καλλιτέχνη, πριν αποφασίσω οριστικά και τεκμηριωμένα για το αν κάποιο θα ήταν μια ενδιαφέρουσα προσθήκη στη συλλογή». Η γνωριμία και οι σχέσεις με τους καλλιτέχνες παίζουν ιδιαίτερο ρόλο εξάλλου, στις επιλογές του, καθώς επιμένει να βλέπει πάντα τα έργα από κοντά και άρα αποφεύγει τις δημοπρασίες αλλά φυσικά και τις ψηφιακές αγορές.

Και αν αυτό χαρακτηρίζεται ως ίδιο παλαιάς –αλλά καλής- σχολής συλλεκτών, η συνέχεια είναι ακόμη καλύτερη, καθώς ο Άλεξ Βουρέκας – Πεταλάς αρνείται την πώληση έργων της συλλογής του. Ότι αποκτάται, μένει σε αυτήν.

Η σχέση του με τους δημιουργούς εξάλλου είναι ιδιαιτέρως δυνατή χάρη στην «Περίμετρο», που ιδρύθηκε το 2018 και σχεδιάστηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο 6a architects, με τη συμβουλευτική υποστήριξη του πατέρα του, οι οποίοι μετέτρεψαν ένα τριώροφο βικτωριανό κτήριο (πρώην αποθήκη) σε έναν ζωντανό, πρωτοποριακό χώρο. Ήδη μάλιστα ο χώρος επεκτάθηκε, με την προσθήκη όμορου κτηρίου για ένα παράλληλο εκθεσιακό πρόγραμμα. Η «Περίμετρος» έχει φιλοξενήσει άλλωστε ως τώρα έργα κορυφαίων καλλιτεχνών, όπως της Σάρα Λούκας, της Κάρμεν Χερέρα, της Καμίλ Ανρό, του Ρον Νεγκλ, του Ντέβιντ Οστρόφσκι και άλλων.

Ο Αλέξανδρος Βουρέκας –Πεταλάς είναι μία νέα εμφάνιση στην λίστα των 200 συλλεκτών, με μέλλον που παρουσιάζεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον, ήδη μάλιστα, έχει διατελέσει συμπρόεδρος της ομάδας Tate Young Patrons της διάσημης Πινακοθήκης Tate του Λονδίνου.

Διαβάστε επίσης:

Ελλάδα – ΗΠΑ: Υπεγράφη το Μνημόνιο που μας επαναπατρίζει αρχαιότητες

Κατασχεμένες αρχαιότητες – Οι ελληνογερμανικές σχέσεις στην Κατοχή

Αλέκος Λεβίδης: Δια βίου ζωγραφική – Έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη