Τα «ήρεμα νερά» δοκιμάζονται ξανά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Παρά τις προσπάθειες για την διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ  Αθήνας και Άγκυρας και παρά το θετικό κλίμα που έχει διαμορφωθεί σε ορισμένα πεδία συνεργασίας, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν πως τα «ήρεμα νερά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις εισέρχονται πλέον σε μια νέα «ταραχώδη» περίοδο.

Οι κινήσεις του Ερντογάν για την απόκτηση των F-35, οι υπάρχουσες λεπτές ισορροπίες στο ΝΑΤΟ και η διατήρηση του τουρκικού casus belli συνθέτουν ένα νέο γεωπολιτικό σκηνικό, στο οποίο η Αθήνα επιδιώκει να συνδυάσει τον ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με την Άγκυρα με τη διατήρηση των εθνικών της θέσεων και  την περαιτέρω ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της.

Η συζήτηση γύρω από την πιθανή επαναπροσέγγιση Ουάσιγκτον και Άγκυρας, με αιχμή την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 ύστερα από την Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ δημιουργεί νέα δεδομένα για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η ελληνική κυβέρνηση που παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις γύρω από τις επιδιώξεις του τούρκου προέδρου, επιμένει πως η Αθήνα δεν πρόκειται να μεταβάλει τον στρατηγικό της σχεδιασμό, ενώ ταυτόχρονα επαναφέρει στο προσκήνιο ζητήματα που εξακολουθούν να βαραίνουν τις σχέσεις των δύο χωρών, με κυριότερο το τουρκικό casus belli.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα του τουρκικού casus belli στην Σύνοδο, επαναλαμβάνοντας ότι η απειλή πολέμου που διατηρεί η Τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995 συνιστά μια «ιστορική ανορθογραφία», ασύμβατη τόσο με τη Διακήρυξη των Αθηνών όσο και με τη φιλοσοφία της καλής γειτονίας που οι δύο πλευρές συμφώνησαν να υπηρετήσουν.

Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η διατήρηση μιας επίσημης απειλής πολέμου απέναντι σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ δεν μπορεί να συνυπάρχει με τη ρητορική περί εξομάλυνσης των σχέσεων. Κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι η Αθήνα επιδιώκει τη συνέχιση του διαλόγου με την Άγκυρα, χωρίς όμως να αποδέχεται την κανονικοποίηση ζητημάτων που παραμένουν σε πλήρη αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο.

Το ίδιο ξεκάθαρο μήνυμα για το τουρκικό casus belli επανέλαβε ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξη του στο τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο A Haber, υπογραμμίζοντας ότι η μοναδική διαφορά που αναγνωρίζει η Ελλάδα είναι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, η οποία μπορεί να επιλυθεί αποκλειστικά με βάση το Διεθνές Δίκαιο και, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία, μέσω της διεθνούς δικαιοσύνης.

Όπως επισήμανε, αυτή η διαφωνία δεν αποκλείει τη συνεργασία σε άλλους τομείς κοινού ενδιαφέροντος, επισημαίνοντας τη σημαντική πρόοδο που έχει καταγραφεί το τελευταίο διάστημα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, στην ενίσχυση του διμερούς εμπορίου, στον τουρισμό και στις επαφές μεταξύ των δύο κοινωνιών.

Η στρατηγική της Αθήνας απέναντι στην Άγκυρα, παραμένει σταθερή υπερ των ανοικτών διαύλων επικοινωνίας ακόμα και σε περιόδους αυξημένης έντασης, χωρίς όμως όπως επισημαίνουν κυβερνητικά στελέχη να μεταβάλλονται οι  πάγιες ελληνικές θέσεις στα ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Όπως επισημαίνει το κυβερνητικό επιτελείο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέπεμψε ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τουρκία από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και μάλιστα σε μια ιδιαίτερη περίοδο κατά την οποία η Συμμαχία επιχειρεί να διατηρήσει την εσωτερική της συνοχή απέναντι στις γεωπολιτικές προκλήσεις, με επίκεντρο τον πόλεμο στην Ουκρανία, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και τη νέα δέσμευση των συμμάχων για σταδιακή αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Στο περιθώριο των εργασιών της Συνόδου, ο πρωθυπουργός αναφορικά με την  επαναπροσέγγιση Τουρκίας – ΗΠΑ για τα F-35 υπογράμμισε με νόημα ότι εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρά νομικά εμπόδια στην αμερικανική νομοθεσία, τα οποία συνδέονται άμεσα με την απόφαση της Άγκυρας να προμηθευτεί το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, εξέλιξη που είχε οδηγήσει στην αποπομπή της από το πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς. Παράλληλα, έστειλε το μήνυμα ότι η Ελλάδα υλοποιεί χωρίς παρεκκλίσεις τον δικό της εξοπλιστικό σχεδιασμό.

Υπενθύμισε ότι τα πρώτα ελληνικά F-35 βρίσκονται ήδη στη γραμμή παραγωγής, ενώ οι Έλληνες χειριστές αναμένεται να ξεκινήσουν την εκπαίδευσή τους το 2027. Την ίδια στιγμή, προχωρά η αναβάθμιση του στόλου των F-16 στην έκδοση Viper, με περισσότερα από 50 αεροσκάφη να έχουν ήδη εκσυγχρονιστεί και στόχο την ολοκλήρωση του προγράμματος των 83 μαχητικών, ενώ η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει ήδη 24 Rafale, διαμορφώνοντας ένα εντελώς διαφορετικό επιχειρησιακό περιβάλλον στο Αιγαίο.

Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, πάντως, οι σύμμαχοι επιχείρησαν να μην επιτρέψουν τη μεταφορά των ελληνοτουρκικών διαφορών στο επίκεντρο της ατζέντας. Ενδεικτική ήταν η τοποθέτηση του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος απέφυγε να πάρει θέση επί του casus belli, περιοριζόμενος να δηλώσει ότι αποστολή του είναι η διαφύλαξη της ενότητας των 32 συμμάχων και όχι η δημόσια παρέμβαση σε διμερείς διαφορές. Ωστόσο ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ υπογράμμισε ότι η Συμμαχία παραμένει πιο ενωμένη από ποτέ, ακριβώς επειδή τα μέλη της μπορούν να εκφράζουν διαφορετικές απόψεις.

Η Κύπρος παραμένει στο επίκεντρο

Το Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο τριβής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, όπως φάνηκε και από την έντονη αντιπαράθεση που σημειώθηκε στο 30ό Government Roundtable του Economist στο Λαγονήσι μεταξύ του υφυπουργού Εξωτερικών Τάσου Χατζηβασιλείου και του πρώην πρωθυπουργού της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου.

Ο Έλληνας υφυπουργός χαρακτήρισε την παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο συνεχιζόμενη κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους από το 1974, επισημαίνοντας ότι το casus belli και η κατοχή τμήματος κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστούν δύο ανοιχτές πληγές στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Από την πλευρά του, ο Αχμέτ Νταβούτογλου υποστήριξε ότι η τουρκική παρουσία στο νησί στηρίζεται, κατά την τουρκική ανάγνωση, στο Διεθνές Δίκαιο, θέση που απορρίπτει πλήρως η ελληνική και η κυπριακή πλευρά.

Η Αθήνα εξακολουθεί να διαμηνύει ότι στηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, υπό την προϋπόθεση όμως του πλήρους σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου, του ευρωπαϊκού κεκτημένου και των σχέσεων καλής γειτονίας.

Διαβάστε επίσης

Μητσοτάκης στο A Haber: Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών είναι η μόνη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας

Ερντογάν για casus belli: «Οι περισσότεροι Τούρκοι δεν ξέρουν τι είναι» – Αιχμές κατά Μητσοτάκη για τα F-35 (upd)

Μητσοτάκης: Αποκλείεται οι ΗΠΑ να φύγουν από το NATO -Υπάρχουν νομικά εμπόδια για τα F-35 της Τουρκίας