Σε αυστηροποίηση της μεταναστευτικής της πολιτικής προχωρά η Ευρωπαϊκή Ένωση, δρομολογώντας τη δημιουργία «κόμβων επιστροφών» (return hubs) σε τρίτες χώρες, κυρίως στην Αφρική, με στόχο την εφαρμογή τους ήδη από το 2026.

Όπως έχει επισημάνει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, βασική επιδίωξη των νέων μέτρων είναι να αποτραπεί μια επανάληψη της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, όταν περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι κατευθύνθηκαν προς την Ευρώπη εξαιτίας του πολέμου στη Συρία.

1

Ήδη η ΕΕ επενδύει σημαντικούς πόρους για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών πριν αυτές φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα, ενώ παράλληλα στηρίζει την επιστροφή δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στις χώρες προέλευσής τους, είτε μέσω εθελοντικών προγραμμάτων είτε με αναγκαστικές διαδικασίες.

Το «μοντέλο Μελόνι» και η επέκτασή του

Η νέα στρατηγική φαίνεται να βασίζεται σε πρακτικές που έχουν ήδη εφαρμοστεί από την Ιταλία υπό την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, η οποία έχει υιοθετήσει πιο σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό.

Στο πλαίσιο αυτό, η ιταλική κυβέρνηση έχει δημιουργήσει δύο κέντρα κράτησης μεταναστών στην Αλβανία για απορριφθέντες αιτούντες άσυλο. Σύμφωνα με την Ιταλίδα βουλευτή Ρακέλε Σκάρπα, που επισκέφθηκε πρόσφατα μία από αυτές τις δομές, οι άνθρωποι που κρατούνται εκεί εμφανίζονται «μπερδεμένοι και φοβισμένοι».

Παράλληλα, η Ρώμη έχει εγκρίνει μέτρα που προβλέπουν, μεταξύ άλλων, την αναχαίτιση πλοίων σε διεθνή ύδατα για έως και έξι μήνες, καθώς και την επιτάχυνση των διαδικασιών απέλασης.

Συμφωνίες με τρίτες χώρες και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες

Την ίδια ώρα, μια άτυπη ομάδα κρατών-μελών της ΕΕ – μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία, η Δανία και η Ελλάδα – εξετάζει τη σύναψη συμφωνιών για τη δημιουργία αντίστοιχων κέντρων εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.

Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται και η Κένυα, όπως ανέφερε η Ολλανδή ευρωβουλευτής των Πρασίνων Τινέκε Στρικ, ενώ παρόμοιες προσεγγίσεις εξετάζει και η Σουηδία, κυρίως για αιτούντες άσυλο από το Αφγανιστάν και τη Συρία.

Ενίσχυση της Frontex και αυξημένοι έλεγχοι

Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος της Frontex στις επιστροφές μεταναστών, με έμφαση στον συντονισμό πτήσεων, τη διαχείριση ταξιδιωτικών εγγράφων και τη διασφάλιση της τήρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διαδικασία.

Ταυτόχρονα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εντείνουν τους ελέγχους, τις συλλήψεις και τις απελάσεις μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα.

Έντονες ανησυχίες

Ωστόσο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τις νέες πρακτικές, ιδίως σε ό,τι αφορά τις επαναπροωθήσεις (pushbacks), δηλαδή την επιστροφή μεταναστών χωρίς πρόσβαση σε διαδικασίες ασύλου.

Σύμφωνα με πρόσφατες εκθέσεις, καταγράφονται κατά μέσο όρο 221 τέτοια περιστατικά ημερησίως, με περισσότερες από 80.000 περιπτώσεις να έχουν σημειωθεί μέσα στο 2025.

Παράλληλα, καταγγέλλεται ενίσχυση της επιτήρησης μέσω χρήσης drones, θερμικών καμερών και δορυφορικών συστημάτων για την παρακολούθηση των μεταναστευτικών ροών.

Σε κοινή επιστολή προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, 88 ΜΚΟ προειδοποιούν ότι τα νέα μέτρα ανοίγουν τον δρόμο για περισσότερες αστυνομικές επιχειρήσεις σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, καθώς και για αυξημένη χρήση πρακτικών παρακολούθησης και φυλετικής στοχοποίησης.

«Δεν μπορούμε να αγανακτούμε για πρακτικές αλλού και ταυτόχρονα να στηρίζουμε αντίστοιχες πρακτικές στην Ευρώπη», δήλωσε η διευθύντρια της πλατφόρμας PICUM, Μισέλ ΛεΒουά.

Παρά τις επικρίσεις, ειδικοί επισημαίνουν ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει πιο ανεπτυγμένο πλαίσιο προστασίας των μεταναστών σε σύγκριση με άλλες περιοχές του κόσμου.

Όπως σημείωσε η Διεθνής Αμνηστία μέσω της ερευνήτριας Όλιβια Σούντμπεργκ Ντιέζ, «υπάρχει ένα επίπεδο ανεξαρτησίας των θεσμών και συμμόρφωσης με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη που δεν μπορεί να αγνοηθεί». Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η γενικότερη πολιτική κατεύθυνση παρουσιάζει ομοιότητες με άλλες περιοχές, εκφράζοντας ανησυχία για τις πιθανές ανθρώπινες συνέπειες.

 

Διαβάστε επίσης 

ΟΠΕΚΕΠΕ: Aναβλήθηκε η δίκη του «Φραπέ» για την αρχική άρνησή του να εμφανιστεί στην Εξεταστική της Βουλής

Γερμανία: «Σημαντικά περισσότερες» εταιρίες σχεδιάζουν αύξηση των τιμών τους λόγω πολέμου

Επενδύσεις 19,5 δισ. ευρώ από το δανειακό σκέλος του ΤΑΑ μέσω τραπεζών