Στην ιστορία της γεωπολιτικής, υπάρχουν τοποθεσίες που λειτουργούν ως «διακόπτες» της παγκόσμιας δύναμης.

Αν η Γιάλτα το 1945 υπήρξε το τραπέζι όπου οι «Τρεις Μεγάλοι» χάραξαν τις ζώνες επιρροής του 20ού αιώνα, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν σήμερα το σημείο όπου αυτές οι γραμμές κινδυνεύουν να σβηστούν οριστικά.

1

Οι  «Τρεις Μεγάλοι» έχουν αλλάξει αρκετά έκτοτε και επίσης, υπάρχει τέταρτος. Δεν πρόκειται για μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση, αλλά για την αναθεώρηση της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας που «κληρονομήσαμε».

Ο αναθεωρητισμός στον ενεργειακό τομέα

Η Συμφωνία της Γιάλτας καθιέρωσε ένα status quo όπου η Δύση εγγυόταν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη ροή των πόρων. Για δεκαετίες, τα Στενά του Ορμούζ —από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων υγρών καυσίμων και πάνω από το ένα τρίτο του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου— λειτουργούσαν υπό την άρρητη προστασία αυτού του συστήματος.

Σήμερα, η αμφισβήτηση της κυριαρχίας στα Στενά από περιφερειακές δυνάμεις και η στρατηγική εμπλοκή της Ρωσίας σηματοδοτούν το τέλος αυτής της εγγύησης. Αν η δίοδος των Στενών πάψει να είναι ελεύθερη, τότε η παλιά παγκόσμια τάξη καταρρέει de facto.

Η Παραβίαση της Αραβικής Κυριαρχίας: Το Δίκαιο της Ισχύος

Η σύγκρουση στα Στενά δεν είναι μια αναμέτρηση μεγάλων δυνάμεων, αλλά μια διαδικασία που υπονομεύει τα δικαιώματα των αραβικών κρατών της περιοχής. Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), τα Στενά είναι δίοδος διεθνούς ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, η γεωγραφία επιβάλλει τα πλοία να διέρχονται από τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν.

Ο Στραγγαλισμός των Γειτόνων: Αν και το βαθύ προσπελάσιμο πέρασμα (TSS) βρίσκεται εντός των υδάτων του Ομάν, η στρατιωτική εγγύτητα του Ιράν επιτρέπει την επιβολή αυθαίρετων ελέγχων ή “μπλόκων”. Με αυτή την επιβολή, παραβιάζεται άμεσα το δικαίωμα της ελεύθερης διέλευσης (transit passage) που είναι ζωτικό για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και το Κατάρ.

Η «Πειρατεία» ως Διπλωματία: Η μετατροπή των Στενών σε ζώνη κινδύνου υπονομεύει την εθνική κυριαρχία των αραβικών κρατών, καθώς καθίστανται όμηροι μιας περιφερειακής δύναμης που ελέγχει την οικονομική τους επιβίωση.

Η Ρωσία και ο «Διάδρομος Βορρά-Νότου» (INSTC)                          

Η επιχείρηση αναθεώρησης της Γιάλτας με ρωσικό μελάνι περνά από το Ορμούζ. Για τη Μόσχα, η αστάθεια στα Στενά αποτελεί μια τεράστια ευκαιρία να ολοκληρώσει το διαχρονικό της όνειρο για κάθοδο στις θερμές θάλασσες του Ινδικού Ωκεανού και ταυτόχρονα, στις μέρες μας, να την απαλλάξει από τις δυτικές κυρώσεις.

Χερσαίες και Θαλάσσιες Διαδρομές: Η Ρωσία επενδύει στρατηγικά στον Διεθνή Διάδρομο Μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), ένα δίκτυο 7.200 χιλιομέτρων που συνδέει την Αγία Πετρούπολη με το Μπουμπάι μέσω του Ιράν.

Ο Ρόλος του «Εγγυητή»: Μέσω της Κασπίας και της σιδηροδρομικής γραμμής Ραστ-Αστάρα, η Ρωσία αποκτά άμεση πρόσβαση στο λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς. Αν τα Στενά τεθούν υπό τον έλεγχο ενός άξονα όπου η Ρωσία έχει ισχυρό λόγο, η Μόσχα παύει να είναι μια απομονωμένη δύναμη του Βορρά και γίνεται ο ρυθμιστής των ροών μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αραβικού Κόλπου.

Κίνα: Ωφελείται ανεξαρτήτως έκβασης

Ενώ η Ρωσία αναζητά διέξοδο και το Ιράν ασκεί πίεση, η Κίνα στέκεται ως ο παίκτης που μπορεί να αποκομίσει τα μέγιστα οφέλη από αυτή την ανακατάταξη, λειτουργώντας ως ο «χρηματοδότης» και ο τελικός αποδέκτης της νέας τάξης πραγμάτων. Μια διαρκής αστάθεια στα Στενά που απομακρύνει τους δυτικούς αγοραστές, σπρώχνει αναγκαστικά το πετρέλαιο του Κόλπου προς την Ανατολή. Η Κίνα, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας παγκοσμίως, μπορεί να διαπραγματευτεί προνομιακές τιμές και μακροχρόνια συμβόλαια σε γιουάν (ρενμίμπι), υπονομεύοντας το κυρίαρχο δολάριο.

Η Εναλλακτική της «Μιας Ζώνης, Ενός Δρόμου» (BRI): Η Κίνα επενδύει δισεκατομμύρια σε υποδομές που παρακάμπτουν τα Στενά, όπως ο Οικονομικός Διάδρομος Κίνας-Πακιστάν (CPEC) και το λιμάνι του Γκουαντάρ. Όσο πιο επικίνδυνο γίνεται το Ορμούζ για τους υπόλοιπους, τόσο πιο πολύτιμα γίνονται τα κινεζικά ελεγχόμενα δίκτυα.

Διπλωματική Επιδιαιτησία: Με την πρόσφατη μεσολάβησή της μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, η Κίνα προβάλλει τον εαυτό της ως τη μοναδική δύναμη που μπορεί να εγγυηθεί την ηρεμία στην περιοχή. Αν η Δύση αποτύχει να κρατήσει τα Στενά ανοιχτά, το Πεκίνο θα προσφέρει τη δική του «προστασία», αντικαθιστώντας την αμερικανική επιρροή που γεννήθηκε στη Γιάλτα.

Ο IMEC ως το Στρατηγικό Αντίβαρο: Η Παράκαμψη του Ιράν

Στον αντίποδα των ρωσο-ιρανικών σχεδιασμών, ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC) αναδύεται ως η απάντηση της Δύσης και των συμμάχων της. Η ειδοποιός διαφορά και το στρατηγικό πλεονέκτημα του IMEC είναι ότι δεν περνά από το έδαφος του Ιράν, αλλά δημιουργεί μια νέα «νότια οδό» που συνδέει την Ινδία με τα λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας.

Από τα λιμάνια του Κόλπου, τα εμπορεύματα συνεχίζουν σιδηροδρομικώς μέσω Ιορδανίας προς το λιμάνι της Χάιφα στο Ισραήλ και από εκεί στην Ευρώπη. Με αυτόν τον τρόπο, ο IMEC αφαιρεί από το Ιράν το «όπλο» του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ. Αν ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου μπορεί να κινηθεί χερσαία από την Αραβική Χερσόνησο προς τη Μεσόγειο, τότε ο στραγγαλισμός των Στενών παύει να είναι μια υπαρξιακή απειλή για τη Δύση και γίνεται διαχειρίσιμος, έστω με υψηλότερο κόστος.

Ελλάδα: Από «γεωγραφική λεπτομέρεια», στρατηγική αναγκαιότητα

Η «Νέα Γιάλτα» παίρνει τη μορφή ενός ανταγωνισμού δικτύων: από τη μια ο INSTC (Ρωσία-Ιράν) που επιδιώκει τον έλεγχο των κάθετων ροών, και από την άλλη ο συνδυασμός IMEC – Κάθετου Διαδρόμου (Δύση-Ινδία-Ελλάδα-ΕΕ) που χτίζει μια οριζόντια και κάθετη εναλλακτική ασφαλείας.

Σε αυτή την παγκόσμια αναμέτρηση, η θέση της Ελλάδας αποκτά μια πρωτόγνωρη βαρύτητα. Ούτε η Γιάλτα, ούτε οι μετέπειτα προσπάθειες αναθεώρησης περιελάμβαναν την Ελλάδα ως οργανικό τμήμα των σχεδιασμών ανατολικότερα αυτής. Με τον IMEC, είναι ίσως η πρώτη φορά που η χώρα αποκτά ορατό και διακριτό ρόλο στη διεθνή σκακιέρα, αποτελώντας την πύλη εισόδου του νέου διαδρόμου στην Ευρώπη.

Η στρατηγική αυτή ολοκληρώνεται με τον Κάθετο Διάδρομο (Vertical Corridor). Συνδέοντας τα ελληνικά λιμάνια με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κεντρική Ευρώπη, η Ελλάδα παύει να είναι μια γεωγραφική λεπτομέρεια στα σύνορα της ΕΕ. Μετά την προσπάθειά της τα τελευταία χρόνια να καταδείξει το αυτονόητο σε αμυντικούς όρους —ότι δηλαδή τα σύνορά της είναι τα σύνορα της Ευρώπης— η χώρα εισέρχεται σε μια νέα φάση: εξελίσσεται σε βασικό ενεργειακό και εμπορικό κόμβο της περιοχής.

Αυτή η ανάδειξη της Ελλάδας ως «ασφαλούς λιμένος» είναι κρίσιμη, δεδομένης της αναμενόμενης κάμψης στις επενδύσεις που θα ακολουθήσει την παύση των περιφερειακών συγκρούσεων. Σε ένα περιβάλλον όπου τα κεφάλαια θα αναζητούν τη μέγιστη θεσμική σταθερότητα, η Ελλάδα προσφέρει μια προβλέψιμη εναλλακτική, καθιστώντας πλέον μη ελκυστικές τις εναλλακτικές μιας «Γιάλτας» που σβήνει.

Διαβάστε επίσης

Πακιστάν: Συνομιλίες με Τουρκία, Αίγυπτο και Σαουδική Αραβία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ

Στενά του Ορμούζ: Μόλις 4 πλοία εξήλθαν από τον Περσικό Κόλπο το τελευταίο 24ωρο

Σαουδική Αραβία: Ο αγωγός πετρελαίου που παρακάμπτει το Ορμούζ έφτασε στον στόχο των 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως