Ένα πρωτοφανές, για τα δεδομένα της, σχέδιο που θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία μια μορφή μερικής ένταξης στο ευρωπαϊκό μπλοκ ήδη από το 2027, ακόμη και πριν ολοκληρωθούν οι μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ένταξη με την πλήρη ιδιότητα μέλους, επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με δέκα Ευρωπαίους αξιωματούχους και διπλωμάτες, τους οποίους επικαλείται το Politico, η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στη σταθεροποίηση της θέσης του Κιέβου στην Ευρώπη και στην οριστική απομάκρυνση της χώρας από τη σφαίρα επιρροής της Μόσχας.

1

Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή και με την ουκρανική κυβέρνηση να επιδιώκει την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2027 – ημερομηνία που το Κίεβο θέλει να ενσωματώσει σαν όρο σε μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο – η συγκεκριμένη ιδέα συνιστά ριζική αλλαγή στη μέχρι σήμερα διαδικασία διεύρυνσης του μπλοκ. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση «στο τραπέζι της ΕΕ» πριν ολοκληρώσει τις θεσμικές, δικαστικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την πλήρη συμμετοχή.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση χαρακτηρίζουν την ένταξη επείγουσα. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε την Παρασκευή στο Κίεβο ότι η Ρωσία είναι πιθανό να επιχειρήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ». «Γι’ αυτό λέμε να οριστεί ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της θεσμικής κατοχύρωσης του ευρωπαϊκού προσανατολισμού της χώρας.

«Αντίστροφη διεύρυνση» και πολιτικό μήνυμα

Η ιδέα της μερικής ένταξης θυμίζει το όραμα της «Ευρώπης πολλών ταχυτήτων» που έχει παρουσιάσει επανειλημμένα από το 2017 ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν. Στις Βρυξέλλες, το σχέδιο έχει λάβει ανεπίσημα την ονομασία «αντίστροφη διεύρυνση», καθώς προβλέπει την ένταξη μιας χώρας στην αρχή – και όχι στο τέλος – της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων.

Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, το μοντέλο αυτό θα έδινε στο Κίεβο πολιτικό και θεσμικό «οξυγόνο», επιτρέποντάς του να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις χωρίς να καλλιεργείται η αίσθηση ότι η ένταξη είναι ένας ανέφικτος στόχος. Την ίδια στιγμή, όμως, παραμένουν ισχυρές αντιδράσεις, με κυριότερη εκείνη του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται ανοιχτά στην ένταξη της Ουκρανίας.

Τα πέντε βήματα προς τη «light ένταξη»

Με βάση συνομιλίες με Ευρωπαίους και Ουκρανούς αξιωματούχους, το Politico περιγράφει πέντε διακριτά στάδια, που μπορούν να φέρουν το Κίεβο υπό τη σκέπη της Ένωσης.

Πρώτο βήμα: Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει αρχίσει να «επισπεύδει» τη διαδικασία, παρέχοντας στο Κίεβο άτυπες κατευθύνσεις για τα διαπραγματευτικά «clusters», τα νομικά βήματα για την ένταξη. Ήδη έχουν δοθεί λεπτομέρειες για τρία από τα έξι. Στόχος είναι, σε άτυπη συνάντηση υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, να παρουσιαστούν περισσότερα, ώστε να ξεκινήσει η σχετική δουλειά. «Δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις στις μεταρρυθμίσεις», τονίζουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, επισημαίνοντας ότι η ταχύτητα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη θεσμική αλλαγή.

«Η ένταξη στην ΕΕ αποφέρει οφέλη μόνο αν προχωρήσει η μεταμόρφωση μέσω της διαδικασίας διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική δύναμη της ένταξης στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συμβιβάσει αυτά τα δύο πράγματα: την ανάγκη να κινηθεί γρήγορα, αλλά και να πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία».

Από την πλευρά του, το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να κάνει όσα απαιτούνται. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

Δεύτερο βήμα: Δημιουργία «light ένταξης»

Σε πρόσφατη συνάντηση στις Βρυξέλλες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε εναλλακτικά μοντέλα, μεταξύ των οποίων και την «αντίστροφη διεύρυνση». Το σκεπτικό δεν είναι η χαλάρωση των κριτηρίων, αλλά η αποστολή ενός ισχυρού πολιτικού μηνύματος όχι μόνο προς την Ουκρανία, αλλά και προς χώρες όπως η Μολδαβία και η Αλβανία. Παρά τις επιφυλάξεις, αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το Κίεβο θα μπορούσε να αποδεχθεί μια λύση που κατοχυρώνει θεσμικά την πορεία ένταξης, χωρίς να συνιστά μόνιμο καθεστώς δεύτερης κατηγορίας.

«Είναι σημαντικό να στείλουμε ένα πολιτικό μήνυμα», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. «Ο πόλεμος της επιθετικότητας συνεχίζεται εδώ και τέσσερα χρόνια. Οι Ουκρανοί χρειάζονται υποστήριξη. Η ΕΕ πρέπει να παρέχει αυτή την υποστήριξη, πολιτικά και ψυχολογικά».

Από την πλευρά του, ένας αξιωματούχος της Μολδαβίας δήλωσε στο Politico ότι η χώρα «θέλει να ενταχθεί σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί αποτελεσματικά πέραν των 27 κρατών μελών, και χαιρετίζουμε τις συζητήσεις σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να καταστεί αυτό δυνατό». Ταυτόχρονα, «η πλήρης ένταξη — με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ — πρέπει να παραμείνει ο σαφής και τελικός προορισμός».

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα δήλωσε, από την πλευρά του, στο Politico τον περασμένο μήνα ότι μια δημιουργική προσέγγιση της ένταξης στην ΕΕ ήταν «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και προσωρινά να μην έχει δικό της επίτροπο.

Τρίτο βήμα: Αναμονή για τον Όρμπαν

Η ένταξη απαιτεί ομοφωνία και η στάση της Βουδαπέστης αποτελεί κρίσιμο εμπόδιο. Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες παρακολουθούν στενά τις διαδικασίες ως τις εκλογές στην Ουγγαρία τον Απρίλιο, ελπίζοντας σε πολιτική αλλαγή. Ο Όρμπαν έχει χαρακτηρίσει την Ουκρανία «εχθρό» και έχει συγκρουστεί επανειλημμένα με τον Ζελένσκι, ανταλλάσσοντας σκληρές δηλώσεις.

Αρκετοί αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν πως ελπίζουν ότι, αν ο Όρμπαν χάσει τις εκλογές, ο αντίπαλός του, Πέτερ Μάγιαρ, ο συντηρητικός ηγέτης της αντιπολίτευσης, θα μπορούσε να αλλάξει στάση απέναντι στην Ουκρανία, δεδομένου ότι υποσχέθηκε πέρυσι να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα.

Αν όμως ο Όρμπαν επανεκλεγεί, τότε η διαδικασία πάει αυτόματα στο τέταρτο βήμα.

Τέταρτο βήμα: Το χαρτί Τραμπ

Εάν ο Όρμπαν παραμείνει στην εξουσία, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες θεωρούν ότι ο μόνος που θα μπορούσε να τον πιέσει είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, με τον οποίο διατηρεί στενές σχέσεις. Με δεδομένο ότι η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ περιλαμβάνεται σε προσχέδιο ειρηνευτικής πρότασης, υπάρχει η ελπίδα ότι η Ουάσιγκτον θα παρέμβει πολιτικά.

Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται στο σχέδιο πρότασης 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα καλέσει τη Βουδαπέστη για να κλείσει μια συμφωνία.

Σύμφωνα με την ειρηνευτική πρόταση, οι ΗΠΑ «αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εγγυηθούν ότι κανείς δεν θα εμποδίσει» στοιχεία της συμφωνίας, είπε τις προηγούμενες μέρες ο Ζελένσκι. «Συζητάμε για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα συνεργαστούν πολιτικά με ορισμένους ευρωπαϊκούς φορείς, ώστε να μην εμποδίσουν τη συμφωνία».

Πέμπτο βήμα: Άρθρο 7

Εάν όλες οι άλλες επιλογές αποτύχουν, η ΕΕ θα μπορούσε να επαναφέρει στο τραπέζι το Άρθρο 7 της Συνθήκης, που προβλέπει την αναστολή δικαιωμάτων κράτους-μέλους. Αν και μια τέτοια κίνηση θεωρείται ακραία και πολιτικά επικίνδυνη, διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι παραμένει ένα «έσχατο μέσο» σε περίπτωση παρατεταμένου αδιεξόδου. Το άρθρο 7, το οποίο εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι μπορεί να παραβιάσει τις βασικές αξίες της Ένωσης, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ, πάντως, δεν έχει ακόμη την πρόθεση να προχωρήσει σε αυτή την κίνηση, καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι πρωτεύουσες αξιολογούν τη χρήση αυτού του μέσου σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων από την ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε ένας τρίτος διπλωμάτης.

Διαβάστε επίσης 

Κάγια Κάλλας: Η ΕΕ έχει δικούς της όρους και πρέπει να τους παρουσιάσει στη Ρωσία

FT: Αυξάνονται οι απώλειες του ρωσικού στρατού στην Ουκρανία – Δυσκολεύεται ο στόχος του Πούτιν

Μητσοτάκης: Ποιοι υπουργοί θα τον συνοδεύσουν στην συνάντηση με τον Ερντογάν – Η ατζέντα