Ο Κλαούζεβιτς έγραψε ότι ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα. Αλλά υπάρχει ένα όριο πέρα από το οποίο αυτή η λογική ανατρέπεται: όταν το κόστος του πολέμου αρχίζει να υπονομεύει την οικονομία που τον χρηματοδοτεί. Στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, αυτό το όριο φαίνεται να πλησιάζει ταχύτερα από ό,τι υπολογιζόταν.

Οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει ήδη περίπου 16,5 δισ. δολάρια στις πρώτες δύο εβδομάδες επιχειρήσεων — αριθμός που αντιστοιχεί, αν προβληθεί σε ετήσια βάση, σε ποσοστό μεταξύ 1,3% και 2,6% του αμερικανικού ΑΕΠ. Το Ισραήλ επιβαρύνεται με περίπου 3 δισ. δολάρια την εβδομάδα, ενώ το υπουργικό του συμβούλιο έχει ήδη εγκρίνει αναθεωρημένο προϋπολογισμό με επιπλέον 13 δισ. για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων. Με ΑΕΠ γύρω στα 500 δισ. δολάρια, ο ρυθμός δαπάνης αντιστοιχεί θεωρητικά σε ποσοστό μεγαλύτερο του 30% του ΑΕΠ ετησίως — ένα φορτίο που καμία οικονομία δεν μπορεί να αντέξει επ’ αόριστον.

1

Επιπλέον, αυτά τα κεφάλαια δεν πηγαίνουν σε υποδομές, τεχνολογία ή εκπαίδευση. Καταναλώνονται. Και ο λογαριασμός δεν πληρώνεται μόνο σε δολάρια.

Ο απρόσκλητος νικητής: Ρωσία

Ένας Δημοκρατικός γερουσιαστής το διατύπωσε με σκληρή ειλικρίνεια: «Πολεμήσαμε το Ιράν και κέρδισε η Ρωσία». Δεν είναι υπερβολή. Από τη στιγμή που το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά το Στενό του Ορμούζ, η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύτηκε από τα 72 στα 100 δολάρια το βαρέλι. Για τη Μόσχα, που επιβιώνει από πετροδολάρια εν μέσω κυρώσεων, αυτό είναι δώρο αναπάντεχο.

Η ειρωνεία δεν σταματά εδώ. Για να χαλιναγωγήσει τις τιμές ενέργειας, η Ουάσιγκτον αναγκάστηκε να προχωρήσει σε προσωρινή άρση κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο. Όταν δύο μέτωπα απαιτούν αντίθετες κινήσεις, ο λογαριασμός δεν «βγαίνει».

Ο αθόρυβος κερδισμένος: Κίνα

Η Κίνα παρουσιάζεται συχνά ως ο μεγάλος κερδισμένος αυτής της κατάστασης — και εν μέρει είναι. Ρωσία και Ιράν ανταγωνίζονται πλέον για την ίδια περιορισμένη ομάδα αγοραστών, προσφέροντας μεγαλύτερες εκπτώσεις. Το Πεκίνο εξοικονομεί δισεκατομμύρια στον λογαριασμό εισαγωγών του και διατηρεί μοχλό πίεσης έναντι προμηθευτών υπό κυρώσεις.

Αλλά η εικόνα έχει και σκιές. Η Κίνα αντλούσε περίπου το ένα πέμπτο των εισαγωγών πετρελαίου της από Ιράν και Βενεζουέλα. Παράλληλα όμως, οι κινεζικές βιομηχανίες καθαρής ενέργειας αντιπροσώπευαν πάνω από το 11% του ΑΕΠ της Κίνας το 2025 και πάνω από το ένα τρίτο της ανάπτυξής της. Ο πόλεμος επιταχύνει παγκοσμίως τη στροφή προς κινεζικές τεχνολογίες ανανεώσιμων. Δηλαδή η Κίνα κερδίζει όχι μόνο από το φθηνό πετρέλαιο αλλά και από την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης. Ωστόσο, η αντικατάσταση αυτών των φθηνών βαρελιών με ακριβότερα, σημαίνει συμπίεση περιθωρίων, υψηλότερες εγχώριες τιμές και μειωμένη ανταγωνιστικότητα ενεργοβόρων εξαγωγών.

Αραβικά κεφάλαια υπό αναθεώρηση

Τα κρατικά επενδυτικά ταμεία των έξι χωρών του GCC — Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν και Ομάν — διαχειρίζονται συνολικά περίπου 5 τρισ. δολάρια. Και η σχέση τους με τις ΗΠΑ δεν ήταν ποτέ πιο περίπλοκη.

Μέχρι πρότινος, οι εξαγγελίες ήταν εντυπωσιακές. Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ και Μπαχρέιν είχαν δεσμευτεί για επενδύσεις στις ΗΠΑ που σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούσαν το 100% του ΑΕΠ τους — αριθμοί που αποτελούσαν εμβληματικά επιτεύγματα της οικονομικής διπλωματίας Trump. Η Σαουδική Αραβία μόνη της είχε υποσχεθεί 600 δισ. δολάρια, με πρόσθετα 400 δισ. σε αμερικανική τεχνολογία και υποδομές.

Ο πόλεμος όμως ανέτρεψε τους υπολογισμούς. Το Ιράν εξαπέλυσε πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ, των ΗΑΕ, του Κατάρ, του Κουβέιτ, του Μπαχρέιν, της Ιορδανίας και της Σαουδικής Αραβίας. Οι χώρες του Κόλπου βρέθηκαν ξαφνικά να πληρώνουν το κόστος ενός πολέμου που δεν κήρυξαν. Το Κουβέιτ έκλεισε τον εναέριο χώρο του και μείωσε την παραγωγή πετρελαίου μετά από ιρανικά πλήγματα στο αεροδρόμιό του. Τα ΗΑΕ εκτρέπουν στρατιωτικούς πόρους για την άμυνα του εδάφους τους. Η Σαουδική Αραβία αναχαίτισε δεκάδες βαλλιστικούς πυραύλους και drones.

Η πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι το Ομάν — η μικρότερη και πιο ιδιόμορφη χώρα του GCC. Μένοντας εκτός πολέμων, κρατώντας χαμηλό προφίλ και χτίζοντας εμπιστοσύνη, το Ομάν έπαιζε έναν ιστορικό ρόλο μεσολαβητή μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ο Υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Badr Al-Busaidi δήλωνε στο τέλος Φεβρουαρίου ότι η ειρήνη ήταν «εφικτή» και τέσσερις ώρες αργότερα ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί. Το Ομάν, που δεν φιλοξενεί αμερικανικές βάσεις, δέχτηκε και αυτό ιρανικά πλήγματα.

Ποιος κερδίζει αν ανακατευθυνθούν τα κεφάλαια

Η απάντηση είναι παράδοξη: πιθανότατα πάλι οι ΗΠΑ, εν μέρει. Δεν υπάρχει αγορά αντίστοιχου βάθους και ρευστότητας για τα τεράστια αυτά κεφάλαια. Ακόμα και αν αποσυρθούν επενδυτικές δεσμεύσεις, μέρος τους θα καταλήξει σε αμερικανικά ομόλογα και μετοχές.

Ο δεύτερος κερδισμένος είναι η Κίνα — και εδώ η τάση ήταν ήδη σε εξέλιξη πριν τον πόλεμο, που απλώς την επιτάχυνε. Τα κεφάλαια του Κόλπου είχαν ήδη αυξήσει σημαντικά τις θέσεις τους σε κινεζικές εισηγμένες εταιρείες, ενώ η Σαουδική Αραβία είχε υπογράψει συμφωνίες δισεκατομμυρίων με κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας και υποδομών.

Ο τρίτος υποψήφιος είναι η Ευρώπη — αλλά με περιορισμένη απορροφητικότητα και τα δικά της προβλήματα ενεργειακής κρίσης και επανεξοπλισμού.

Η ανακατεύθυνση επενδύσεων δεν θα είναι αμιγώς οικονομική απόφαση — θα φέρει αναμφίβολα πολιτικά μηνύματα για τον βαθμό εμπιστοσύνης που οι χώρες του Κόλπου αποδίδουν στους δυτικούς εταίρους τους. Για δεκαετίες η σιωπηρή συμφωνία ήταν απλή: πετρέλαιο δυτικά, αμερικανική ασφάλεια ανατολικά. Ο πόλεμος αμφισβήτησε αυτή την εξίσωση — όχι γιατί οι χώρες του Κόλπου στράφηκαν εναντίον των ΗΠΑ, αλλά επειδή, λόγω των περιστάσεων, αυτή τη στιγμή η προβλεψιμότητα του αμερικανικού χρονοδιαγράμματος δεν είναι εφικτή.

Διαβάστε επίσης:

Τα υποζύγια του ΕΝΦΙΑ

Η κρίση εμπιστοσύνης είναι κρίση ηγεσίας

Η «Οδύσσεια» του ΠΑΣΟΚ και η επόμενη μέρα για τον Κωνσταντινόπουλο