Αν και η ποιότητα μετράει περισσότερο από την ποσότητα, μερικές φορές οι αριθμοί καθορίζουν τη μορφή, το περιεχόμενο, καθώς και καθεαυτή την ύπαρξη. Η σπουδαία νηπιαγωγός και συγγραφέας Ελένη Γερουλάνου το γνωρίζει από μέσα προς τα έξω. Ανήκει άλλωστε και η ίδια στο τζάκι των Γερουλάνων, που αρρύεται από το γένος Μπενάκη του φερώνυμου Μουσείου, μέσω της Αιμιλίας Γερουλάνου και του Αντώνη Μπενάκη.

Γιατί αποτελεί είδηση η συγκεκριμένη, τόσο διακριτική επαγγελματίας; Με αφορμή την έκδοση του καινούργιου παιδικού της βιβλίου με τίτλο Η Εθνική Πινακοθήκη με αριθμούς (εκδ. Παπαδόπουλος, 2026), έχει νόημα μια σύντομη ανασκόπηση της δράσης της.

1

Η Ελένη Γερουλάνου δεν ακολούθησε τα επιφανή ξαδέλφια της σε τόσο προβεβλημένες θέσεις ευθύνης. Ήτοι την πρόωρα χαμένη Δέσποινα Γερουλάνου, τη νυν πρόεδρο του Μουσείου Μπενάκη Ειρήνη Γερουλάνου και τον πολιτικό Παύλο Γερουλάνο. Υπάρχει ακόμη μία μικρότερη αδελφή ονόματι Μαρίνα Γερουλάνου, που έχει επιμεληθεί αξιόλογες εκδόσεις του Μουσείου.

Η Ελένη Γερουλάνου γνώριζε από μικρή το αντικείμενο της αφοσίωσής της. Κάτι ζωντανό και πανανθρώπινα σπουδαίο, πολύ περισσότερο από το Μουσείο Μπενάκη: Την παιδική ψυχή.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ύστερα από τη συνέχιση των σπουδών της στη Βοστώνη, η Ελένη Γερουλάνου αποφάσισε να συνδυάσει την παιδαγωγική με τη μουσειακή παιδεία. Το Μουσείο άλλωστε το οποίο γνωρίζει εκ των έσω, καταλάβαινε από τα νεανικά της χρόνια ότι αποτελεί το ιδανικό σχολείο. Η Σχολή Μωραΐτη υπήρξε ο πρώτος επαγγελματικός της προορισμός. Ξεκίνησε το 1986 ως υπεύθυνη του προγράμματος μουσειακής αγωγής και το 2000 ανέλαβε τη διεύθυνση του Νηπιαγωγείου. Αυτή η συνεργασία αποτέλεσε εφαλτήριο για την αξιοσημείωτη δράση της στον εμπλουτισμό (θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει) του παιδικού πλούτου.

Τα Μουσεία αποτελούν το έναυσμα. Μέσα από την παρατήρηση των εκθεμάτων τους γεννιούνται οι αυθόρμητες σκέψεις, η αλληλουχία των οποίων μπορεί να φτάσει ένα παιδί πολύ μακριά. Η φαντασία όπως γνώριζε και ο Αϊνστάιν πρέπει πρωτίστως να ενισχύεται. Το αντίθετο ακριβώς από αυτό που στηρίζει το απαρχαιωμένο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Ως παιδαγωγός της μουσειακής εκπαίδευσης, η Ελένη Γερουλάνου πιστεύει ότι η Τέχνη κινητοποιεί τους εγκεφαλικούς νευρώνες τους ωθώντας νέες συνάψεις και συμβάλλει στην ολιστική ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους.

Το 2013, η Ελένη Γερουλάνου συμμετείχε στην ίδρυση και παραμένει διαχειρίστρια της μη κερδοσκοπικής εταιρείας για την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας Library4all.

Οι αριθμοί δεν ψεύδονται: Μέχρι σήμερα έχει προσφέρει περισσότερα από ένα εκατομμύριο διακόσιες χιλιάδες βιβλία σε δέκα χιλιάδες εκατό σχολεία, τριακόσιους τριάντα τέσσερις φορείς, τριάντα δημοτικές βιβλιοθήκες, δέκα τρία παιδιατρικά νοσοκομεία, σαράντα πέντε δομές.

Σε αυτό της το έργο στηρίζεται σε εθελοντές και χορηγίες όπως υπήρξε θεμελιωδώς η Αθηναϊκή Μεταφορική, το Μουσείο Μπενάκη και το Ίδρυμα Μποδοσάκη, μεταξύ πολλών άλλων πλέον.

Πιστεύοντας ότι το βιβλίο βρίσκεται στον πυρήνα της παιδείας, η Ελένη Γερουλάνου δεν θα μπορούσε παρά να σταθεί και η ίδια στη συγγραφή του.

Το παιδικό βιβλίο αποτελεί μία από τις πιο δύσκολες συγγραφικές τέχνες διότι απαιτεί ταυτόχρονα ισόποσες δόσεις ποιητικότητας και ακρίβειας, αφαιρετικότητας και συγκεκριμένης πληροφορίας, ονείρου και πραγματικότητας. Την ίδια στιγμή η συνοδευτική ζωγραφική οφείλει όχι ακριβώς να συμπληρώνει τα κενά ή να απεικονίζει, αλλά να στέκεται στο πλευρό του λόγου σχεδόν, περίπου ως αυθύπαρκτο αφήγημα.

Στο τελευταίο της βιβλίο η Ελένη Γερουλάνου αναδιαμορφώνει, ανανεώνει, εμπλουτίζει την πρώτη έκδοση του 2007, που είχε πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τη Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα. Είχε πρωτοκυκλοφορήσει τότε ως αδελφό βιβλίο, προέκταση του ευπώλητου τίτλου από το 2004 Αλφαβητάρι του Μπουσείου Μπενάκη.

Το βιβλίο Οι αριθμοί της Εθνικής Πινακοθήκης κυκλοφορεί σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα, στη νέα εποχή της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, στο εκσυγχρονισμένο κτήριό της με γενική διευθύντρια τη Συραγώ Τσιάρα και την υποστήριξη της Χριστίνας Παπαδοπούλου των ομώνυμων εκδόσεων. Δύσκολα λοιπόν θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει επανέκδοση και να αποδειχθεί ακριβής.

Πώς το «διάβασε» η Συραγώ Τσιάρα: «Με τρόπο ευφάνταστο, παιγνιώδη και διασκεδαστικό, εισάγει τα παιδιά στο σύμπαν της αρίθμησης, με στόχο να συνειδητοποιήσουν βιωματικά τη σημασία της μονάδας και της πολλαπλότητας».

Εκτός από την Ελένη Γερουλάνου, ίδιο πρόσωπο βρίσκεται και στην ευθύνη της εικονογράφησης, η Αγγελική Μπόζου,  που όμως έχει προσαρμόσει τις εικόνες στην αισθητική γλώσσα των σημερινών παιδιών.

Γνωρίζουν τα προνήπια να μετράνε ως το δέκα; Περίπου στα τρία με τέσσερα έτη της ζωής τους αρκετοί άνθρωποι έχουν κατανοήσει τη συμβολική έννοια της αντιστοίχησης των αριθμών με τα πράγματα. Στο βιβλίο της η Ελένη Γερουλάνου συμπυκνώνει την αριθμητική με τη ζωγραφική, την αφήγηση και τα εκθέματα της εμβληματικής Εθνικής Πινακοθήκης. Σε κάθε «σαλόνι» του βιβλίου, το κείμενό της στα αριστερά ανιχνεύει αριθμούς μέσα στα έργα της συλλογής που στοιχειοθετούνται στα δεξιά.

Μάθηση μέσα από το παιχνίδι: Το ιδανικό. Ωστόσο, η Ελένη Γερουλάνου δεν τους αφήνει να τα βρουν όλα παιχνιδάκι. Απέναντι από τον πίνακα με τίτλο Λαϊκά παιχνίδια του Νίκου Χατζηκυριάκου Γκίκα, η Ελένη Γερουλάνου σημειώνει: «Με πέντε χάντρες και τέσσερις κίτρινες φτιάχνω έναν αριθμό». Και στη συνέχεια ρωτάει: «Ποιον αριθμό φτιάχνεις;».

Ή στο έργο Κυριακούλα Βούλγαρη, σύζυγος Α. Κριεζή του Φραντσέσκο Πιζ (Francesco Pige), γράφει: «Ο ζωγράφος παίρνει τα πινέλα του, έτοιμος να ζωγραφίσει το πορτρέτο της φίλης του της Κυριακούλας. Ελείνη κάθεται ακίνητη στην πράσινη καρέκλα της κρατώντας τη βεντάλια της στο χέρι. Όταν ολοκληρώνεται ο πίνακας, όλοι λένε πόσο όμορφη είναι, με τα χρυσά στολίδια στο φόρεμά της, το λουλουδάτο μαντίλι της και, φυσικά, την αγαπημένη της βεντάλια». Στο τέλος η συγγραφέας ρωτάει, «Πόσα φτερά έχει η βεντάλια;». Και εδώ τα παιδιά πρέπει πραγματικά να συγκεντρωθούν και να παρατηρήσουν για να μετρήσουν τις πτυχώσεις της εξαιρετικής λεπτομέρειας.

Μήπως το βιβλίο αυτό προσθέτει ακόμη μία στρώση δεξιοτήτων; Το λεξιλόγιο βέβαια, όπως οι εκδόσεις των ενηλίκων.

Οι αριθμοί της Εθνικής Πινακοθήκης λειτουργεί ως πολυεπίπεδο γλωσσάρι για παιδιά όλων των ηλικιών.

Εν τελεί, ένας τόμος ανάμνηση όχι μόνο εξάσκηση…

Πληροφορίες

Μία πρώτη ανεπεξέργαστη μορφή του συγκεκριμένου κειμένου δημοσιεύτηκε την Κυριακή από ανθρώπινο λάθος…

Οι αριθμοί της Εθνικής Πινακοθήκης

Ελένη Γερουλάνου

Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2026