Συντάξεις: Ποιοι ασφαλισμένοι κινδυνεύουν να εργαστούν περισσότερα χρόνια μετά το 2030

Νέα δεδομένα στον σχεδιασμό της συνταξιοδότησης εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων ενδέχεται να δημιουργηθούν μετά το 2030, καθώς η δημογραφική γήρανση και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο αναπροσαρμογής των ηλικιακών ορίων.

Το ζήτημα αφορά κυρίως τους ασφαλισμένους που βρίσκονται σήμερα στην ηλικία των 50 έως 55 ετών και υπολογίζουν να αποχωρήσουν από την αγορά εργασίας την επόμενη δεκαετία. Για αυτούς, η συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης δεν αποτελεί απαραίτητα εγγύηση ότι θα μπορέσουν να συνταξιοδοτηθούν στην ηλικία που προβλέπει σήμερα η νομοθεσία.

Παρότι δεν υπάρχει ειλημμένη απόφαση για αύξηση των ορίων ηλικίας, η επόμενη περίοδος θεωρείται κρίσιμη για τη μακροπρόθεσμη πορεία του ασφαλιστικού συστήματος.

Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εργασίας έχει αποκλείσει αλλαγές έως το τέλος του 2030, επισημαίνοντας ότι τα σημερινά δημογραφικά δεδομένα δεν επιβάλλουν άμεση παρέμβαση. Ωστόσο, η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει μηχανισμό επανεξέτασης των ορίων ηλικίας, ο οποίος συνδέεται με τη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής.

Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη δημοσιοποίηση του πρώτου τόμου της Έκθεσης για τη Γήρανση 2027 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πλήρης έκθεση, που αναμένεται την άνοιξη του 2027, θα περιλαμβάνει τις μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές προβολές και τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού στις συνταξιοδοτικές δαπάνες.

Οι τρεις κατηγορίες ασφαλισμένων που βρίσκονται στο επίκεντρο

Το βασικό κριτήριο για το εάν ένας εργαζόμενος θα επηρεαστεί από ενδεχόμενη αλλαγή είναι ο χρόνος κατά τον οποίο συμπληρώνει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης. Με βάση το σημερινό καθεστώς, τρεις μεγάλες κατηγορίες ασφαλισμένων ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με νέα ηλικιακά όρια:

1. Ασφαλισμένοι που συμπληρώνουν τα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης μετά το 2030.

Πρόκειται για εργαζομένους που έχουν ξεκινήσει σχετικά νωρίς τον ασφαλιστικό τους βίο και επιδιώκουν να αποχωρήσουν με πλήρη σύνταξη στα 62. Εφόσον υπάρξει αύξηση του συγκεκριμένου ηλικιακού ορίου, ενδέχεται να απαιτηθεί η παραμονή τους στην εργασία για μεγαλύτερο διάστημα, ακόμη και εάν έχουν ήδη συμπληρώσει 40 χρόνια ασφάλισης.

2. Εργαζόμενοι που συμπληρώνουν το 67ο έτος με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.

Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει ασφαλισμένους που δεν διαθέτουν τον απαιτούμενο χρόνο για συνταξιοδότηση στα 62 και επομένως εξαρτώνται από το γενικό όριο των 67 ετών. Μια ενδεχόμενη αναπροσαρμογή θα μπορούσε να μεταθέσει ακόμη περισσότερο την ηλικία αποχώρησής τους.

3. Ασφαλισμένοι που σχεδιάζουν να λάβουν μειωμένη σύνταξη στα 62.

Η τρίτη κατηγορία αφορά εργαζομένους που πληρούν τις ειδικές προϋποθέσεις για μειωμένη σύνταξη και έχουν εντάξει αυτή τη δυνατότητα στον οικονομικό και οικογενειακό τους προγραμματισμό. Εάν τροποποιηθούν τα ηλικιακά όρια, θα χρειαστεί να επανεξετάσουν τον χρόνο αποχώρησής τους.

Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα αφορά τους νεότερους ασφαλισμένους, οι οποίοι απέχουν αρκετά χρόνια από τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος και επομένως έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να υπαχθούν σε μελλοντικές μεταβολές.

Ποιοι μπορούν να αποφύγουν τις αλλαγές

Σύμφωνα με το δικηγόρο Διονύση Ριζο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος πριν από την εφαρμογή οποιασδήποτε νέας ρύθμισης. Κατά κανόνα, οι ασφαλισμένοι που έχουν συμπληρώσει τόσο το απαιτούμενο ηλικιακό όριο όσο και τα αναγκαία έτη ασφάλισης πριν από μια αλλαγή διατηρούν το δικαίωμα συνταξιοδότησης με τις προϋποθέσεις που ίσχυαν κατά τη θεμελίωσή του.

Αυτό σημαίνει ότι η επιλογή ενός εργαζομένου να συνεχίσει να απασχολείται, παρότι έχει ήδη θεμελιώσει δικαίωμα, δεν συνεπάγεται αυτομάτως υπαγωγή του σε μεταγενέστερα αυξημένα όρια.

Παράλληλα, η εμπειρία προηγούμενων ασφαλιστικών μεταρρυθμίσεων δείχνει ότι μπορούν να θεσπιστούν μεταβατικές περίοδοι για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση. Το εάν θα υπάρξουν αντίστοιχες προβλέψεις θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο ενδεχόμενης νέας παρέμβασης.

Τι δείχνουν δύο παραδείγματα

Η διαφορά ανάμεσα στη θεμελίωση δικαιώματος πριν και μετά το 2030 γίνεται πιο κατανοητή μέσα από δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις.

• Εργαζόμενος γεννημένος τον Μάρτιο του 1968, με συνεχή ασφάλιση από το 1988, συμπληρώνει 40 χρόνια ασφάλισης το 2028 και γίνεται 62 ετών τον Μάρτιο του 2030.
Με βάση το σημερινό πλαίσιο, μπορεί να συνταξιοδοτηθεί με πλήρη σύνταξη το 2030. Εφόσον δεν υπάρξει αλλαγή μέχρι τότε, θα έχει θεμελιώσει το σχετικό δικαίωμα πριν από οποιαδήποτε μεταγενέστερη αύξηση.

• Εργαζόμενη γεννημένη τον Ιούνιο του 1972, με 32 χρόνια ασφάλισης το 2026, συμπληρώνει τόσο το 62ο έτος όσο και την απαιτούμενη 40ετία το 2034, εφόσον συνεχίσει να ασφαλίζεται χωρίς διακοπή. Στην περίπτωσή της, ο προγραμματισμός συνταξιοδότησης εξαρτάται από το καθεστώς που θα ισχύει το 2034.

Εάν, υποθετικά, αποφασιστεί αύξηση του ορίου κατά έξι μήνες και η μεταβολή εφαρμοστεί στη συγκεκριμένη κατηγορία, η έξοδος θα μπορούσε να μετατεθεί από τα 62 στα 62 έτη και έξι μήνες.

Το παράδειγμα δεν αποτελεί πρόβλεψη για το ύψος ενδεχόμενης αύξησης, αλλά αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο μια αλλαγή μπορεί να επηρεάσει τον προσωπικό συνταξιοδοτικό σχεδιασμό.

Η ρήτρα προσδόκιμου ζωής και το ορόσημο του 2030

Η δυνατότητα αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας δεν αποτελεί νέα νομοθετική πρόβλεψη. Το άρθρο 11 του νόμου 3863/2010 έχει θεσπίσει τη σύνδεση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης με τη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 67 ετών. Η αρχική περίοδος αναφοράς κάλυπτε τη δεκαετία 2010-2020, ενώ από το 2024 προβλέπεται επανεξέταση ανά τριετία.

Η διαδικασία δεν οδηγεί αυτομάτως σε αύξηση των ορίων. Προϋποθέτει αξιολόγηση των δημογραφικών δεδομένων, των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat και των σχετικών αναλογιστικών μελετών.

Η 1η Ιανουαρίου 2030 αποτελεί το επόμενο κρίσιμο ορόσημο για την αξιολόγηση των δεδομένων και την πιθανή αναπροσαρμογή του πλαισίου. Εάν προκύψει ανάγκη αλλαγών, η εφαρμογή τους θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σταδιακά, με μεταβατικές ρυθμίσεις, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις στους ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση.

Η Ελλάδα ξεκινά από υψηλά ηλικιακά όρια

Ένα βασικό στοιχείο της συζήτησης είναι ότι η Ελλάδα έχει ήδη εφαρμόσει σημαντικές αυξήσεις στα γενικά όρια συνταξιοδότησης. Σύμφωνα με το δικηγόρο Διονύση Ρίζο, με τον νόμο 4093/2012, από την 1η Ιανουαρίου 2013, το γενικό όριο πλήρους συνταξιοδότησης αυξήθηκε από τα 65 στα 67 έτη, ενώ το όριο των 60 ετών μετακινήθηκε στα 62.

Σήμερα, οι δύο βασικές διαδρομές για πλήρη σύνταξη είναι η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης και του 62ου έτους ή η συμπλήρωση του 67ου έτους με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται ήδη στις ευρωπαϊκές χώρες με υψηλά γενικά όρια ηλικίας, γεγονός που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε οποιαδήποτε μελλοντική συζήτηση για νέα αύξηση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2025, το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών διαμορφώθηκε στην Ελλάδα στα 18,7 επιπλέον χρόνια για τους άνδρες, έναντι 18,5 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τις γυναίκες, το αντίστοιχο προσδόκιμο ζωής ήταν 21,8 χρόνια στην Ελλάδα, έναντι 21,9 ετών στην Ε.Ε.

Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι η χώρα βρίσκεται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς το προσδόκιμο ζωής, παρά το γεγονός ότι εφαρμόζει ήδη υψηλά ηλικιακά όρια.

Η οικονομική διάσταση και οι χαμηλές συντάξεις

Η ενδεχόμενη παράταση του εργασιακού βίου συνδέεται και με μια δεύτερη σημαντική παράμετρο: το ύψος της σύνταξης που μπορεί να εξασφαλίσει ένας εργαζόμενος μετά από δεκαετίες ασφαλιστικών εισφορών.

Ο υπολογισμός της ανταποδοτικής σύνταξης βασίζεται στις μέσες συντάξιμες αποδοχές από το 2002 και στα ποσοστά αναπλήρωσης που αντιστοιχούν στον συνολικό χρόνο ασφάλισης.

Ενδεικτικά, ασφαλισμένος με 40 χρόνια εργασίας και μέσες συντάξιμες αποδοχές 1.000 ευρώ δικαιούται, με βάση τα ποσά του 2026, περίπου 947 ευρώ μεικτά, από τα οποία τα 500 ευρώ αντιστοιχούν στην ανταποδοτική σύνταξη και περίπου 447 ευρώ στην εθνική.

Το παράδειγμα αναδεικνύει ότι ακόμη και η συμπλήρωση τεσσάρων δεκαετιών ασφάλισης δεν εξασφαλίζει απαραίτητα υψηλό συνταξιοδοτικό εισόδημα.

Η οικονομική πίεση αποτυπώνεται και στη σημαντική αύξηση του αριθμού των συνταξιούχων που εξακολουθούν να εργάζονται. Τον Σεπτέμβριο του 2026, περίπου 313.000 συνταξιούχοι είχαν δηλώσει απασχόληση στον e-ΕΦΚΑ, έναντι μόλις 36.000 στο τέλος του 2023.

Σε σύνολο περίπου 2,54 εκατομμυρίων συνταξιούχων, το ποσοστό των εργαζόμενων συνταξιούχων διαμορφώνεται πλέον στο 12,3%, δηλαδή περίπου ένας στους οκτώ.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη σταδιακή μεταβολή της σχέσης μεταξύ εργασίας και συνταξιοδότησης. Η συνέχιση της απασχόλησης μετά την απονομή σύνταξης αποτελεί πλέον επιλογή για ολοένα περισσότερους ασφαλισμένους, είτε για ενίσχυση του εισοδήματός τους είτε για τη διατήρηση της επαγγελματικής τους δραστηριότητας.

 

Διαβάστε επίσης 

Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα: Νωρίτερα η πληρωμή για τον Δεκέμβριο – Πότε θα φανούν τα χρήματα στους λογαριασμούς

Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας: Έφερε αύξηση 35% στις καταγεγραμμένες υπερωρίες – Σε ποιους κλάδους επεκτείνεται από 16 Νοεμβρίου

Σούπερ μάρκετ: Ίδια προϊόντα, διαφορετικές τιμές – Έως 11,4% ακριβότερο το ίδιο καλάθι σε πέντε αλυσίδες, δείχνει το PosoKanei