Οι εξαγγελίες της ΔΕΘ με τη «ματιά» της ΤτΕ – Τι προτείνει η έκθεση Στουρνάρα για μέτρα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Ένα σαφές πλαίσιο για το πακέτο μέτρων που θα ανακοινωθεί στην ερχόμενη ΔΕΘ βάζει η Τράπεζα της Ελλάδος στην ετήσια έκθεσή της, στέλνοντας μήνυμα ότι οι όποιες παρεμβάσεις θα πρέπει να κινούνται σε τρεις βασικούς άξονες: στοχευμένη στήριξη στα πιο αδύναμα νοικοκυριά, μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις που θα μειώνουν κυρίως τα βάρη στην εργασία και κίνητρα για επενδύσεις και παραγωγική αναβάθμιση των επιχειρήσεων.

Η ΤτΕ αναγνωρίζει ότι η ακρίβεια σε ενέργεια και τρόφιμα μπορεί να δημιουργήσει ανάγκη για νέα μέτρα, αλλά ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι οι οριζόντιες παρεμβάσεις έχουν υψηλό δημοσιονομικό κόστος, περιορισμένη αποτελεσματικότητα και μπορεί να τροφοδοτήσουν νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Στήριξη στα χαμηλά εισοδήματα

Η πρώτη και πιο καθαρή κατεύθυνση της ΤτΕ αφορά τα νοικοκυριά. Όπως επισημαίνει, ο πληθωρισμός έχει έντονα αναδιανεμητικό χαρακτήρα, καθώς πλήττει περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα που δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε βασικά αγαθά, όπως η ενέργεια και τα τρόφιμα.

Αυτό σημαίνει ότι, αν η κυβέρνηση θελήσει να προχωρήσει σε νέο γύρο ενισχύσεων, η κεντρική τράπεζα θεωρεί πως αυτές θα πρέπει να είναι αυστηρά στοχευμένες στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.

«Όχι» σε οριζόντια μέτρα με μεγάλο κόστος

Το δεύτερο μεγάλο μήνυμα της έκθεσης αφορά ακριβώς τη μορφή των παρεμβάσεων. Η ΤτΕ προειδοποιεί ότι τα οριζόντια μέτρα μπορεί πρόσκαιρα να λειτουργούν ανακουφιστικά, όμως έχουν μεγάλο δημοσιονομικό αποτύπωμα και τελικά μικρότερη αποτελεσματικότητα σε σχέση με τις στοχευμένες ενισχύσεις.

Για τον λόγο αυτό ζητεί οι όποιες παρεμβάσεις αποφασιστούν να έχουν σαφή χρονικό ορίζοντα, ρήτρες απεμπλοκής και να μη μετατρέπονται σε μόνιμες δαπάνες χωρίς αντίκρισμα.

Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει της ΔΕΘ, καθώς ουσιαστικά βάζει φρένο σε ένα σενάριο ευρείας παροχολογίας, καθώς η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε προεκλογική περίοδο. Η ΤτΕ λέει στην κυβέρνηση ότι μπορεί να στηρίξει όσους έχουν ανάγκη, αλλά όχι με μέτρα που θα ανοίγουν μόνιμες «τρύπες» στον προϋπολογισμό ή θα διογκώνουν τις πληθωριστικές πιέσεις από την πλευρά της ζήτησης.

Οι φοροελαφρύνσεις που «βλέπει» η ΤτΕ

Στο σκέλος των φόρων, η έκθεση δίνει ένα αρκετά καθαρό σήμα για το πού θα μπορούσαν να κατευθυνθούν οι μόνιμες παρεμβάσεις. Η κεντρική τράπεζα δεν απορρίπτει τις φοροελαφρύνσεις, αλλά δείχνει ότι αυτές δεν θα πρέπει να έχουν οριζόντιο χαρακτήρα ούτε να στηρίζονται σε μειώσεις φόρων κατανάλωσης χωρίς σαφή δημοσιονομική βάση.

Αντίθετα, η ΤτΕ αναφέρει ότι ο δημοσιονομικός χώρος που δημιουργείται από τη βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών και από το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για περαιτέρω μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της εργασίας, για αύξηση των δημόσιων επενδύσεων και για ενίσχυση των εισοδημάτων.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η κεντρική τράπεζα φαίνεται να βλέπει θετικά ένα πακέτο που θα περιλαμβάνει φορολογικές ή ασφαλιστικές ελαφρύνσεις για μισθωτούς και εργαζομένους, δηλαδή παρεμβάσεις που μειώνουν το κόστος της εργασίας και ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα με πιο μόνιμο τρόπο. Άλλωστε η κυβέρνηση «χρωστά» μια ακόμα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά μισή ποσοστιαία μονάδα.

Οι μειώσεις φόρων περνούν από τη φορολογική βάση

Η έκθεση βάζει, ωστόσο, και μία κρίσιμη προϋπόθεση για κάθε μόνιμη φορολογική ελάφρυνση. Η ΤτΕ υπενθυμίζει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτά σε μεγάλο βαθμό τα φορολογικά της έσοδα από τους έμμεσους φόρους και γι’ αυτό τυχόν μειώσεις συντελεστών θα πρέπει να συνδυάζονται με διαρθρωτικές παρεμβάσεις για τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και την ενίσχυση της εισπραξιμότητας.

Εδώ ακριβώς εντάσσεται και η αναφορά της στον περαιτέρω περιορισμό του κενού ΦΠΑ, στη μείωση της απόστασης ανάμεσα στην πραγματική κατανάλωση και στα δηλωθέντα εισοδήματα, στην ευρύτερη χρήση ηλεκτρονικών συναλλαγών και στην εντατικοποίηση των ελέγχων, κυρίως σε κλάδους όπου κυριαρχούν τα μετρητά και υπάρχει μεγάλη συμμετοχή ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων.

Η ανάγνωση αυτής της θέσης είναι απλή: η ΤτΕ λέει στην κυβέρνηση ότι, αν θέλει να χρηματοδοτήσει μόνιμες φοροελαφρύνσεις ή πρόσθετες ενισχύσεις, θα πρέπει να το κάνει πάνω σε πιο σταθερή φορολογική βάση και όχι μόνο χάρη στην πρόσκαιρη υπεραπόδοση των εσόδων.

Τι προτείνει για τις επιχειρήσεις

Σαφές είναι και το στίγμα της ΤτΕ για τις επιχειρήσεις. Η έκθεση δεν εστιάζει σε μια γενικευμένη μείωση φόρων, αλλά σε δύο πεδία: στοχευμένη στήριξη για όσες επιχειρήσεις πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος και κίνητρα επενδυτικού χαρακτήρα.
Η ΤτΕ επισημαίνει ότι, αν υπάρξουν ενισχύσεις προς τις επιχειρήσεις, αυτές θα πρέπει να συνδέονται με την έκθεσή τους στις αυξήσεις της ενέργειας και στις διαταράξεις του ενεργειακού εφοδιασμού. Ταυτόχρονα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε ένα σταθερό και φιλικό προς τις επενδύσεις φορολογικό πλαίσιο, προτείνοντας εργαλεία όπως οι εκπτώσεις φόρου για έρευνα και ανάπτυξη και οι επιταχυνόμενες αποσβέσεις για επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου στη βιομηχανία.