Με ουσιαστικές παρεμβάσεις στο καθεστώς των συλλογικών διαπραγματεύσεων, το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης επαναφέρει στο προσκήνιο τις κλαδικές συλλογικές συμβάσεις ως βασικό εργαλείο ρύθμισης της αγοράς εργασίας.

Η μείωση του απαιτούμενου ποσοστού κάλυψης για την επέκτασή τους, η πλήρης επαναφορά της μετενέργειας μέχρι την υπογραφή νέας ή ατομικής σύμβασης και η άρση αμφισβητούμενων γραφειοκρατικών προϋποθέσεων συνθέτουν ένα νέο θεσμικό πλαίσιο, με άμεσες συνέπειες τόσο για εργαζόμενους όσο και για επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την αρμόδια υπουργό Νίκη Κεραμέως, «Η Εθνική Κοινωνική Συμφωνία σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Η συμφωνία αυτή οδηγεί σε περισσότερες και ευκολότερα επεκτάσιμες συλλογικές συμβάσεις, μέσω των οποίων οι εργαζόμενοι θα δουν υψηλότερους μισθούς και θα εργάζονται με καλύτερους όρους και με υψηλότερη προστασία, οι επιχειρήσεις θα απολαμβάνουν μεγαλύτερη σταθερότητα και όλη η αγορά εργασίας θα ρυθμίζεται από σαφείς κανόνες».

1

Η διαβούλευση θα παραμείνει ανοικτή έως τις 28 Ιανουαρίου, ενώ τα σχόλια που θα υποβληθούν θα ληφθούν υπόψη για τη διαμόρφωση του τελικού κειμένου. Το νομοσχέδιο αποτελείται από 16 άρθρα και φιλοδοξεί να σηματοδοτήσει μια νέα φάση στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, με στόχο την αύξηση της κάλυψης των εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις, τη βελτίωση των όρων εργασίας και τη θεσμική σταθερότητα στην αγορά εργασίας.

Τι αλλάζει στην επέκταση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας

Κεντρικός άξονας του νομοσχεδίου είναι η ουσιαστική διευκόλυνση της επέκτασης των κλαδικών Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ). Μέχρι σήμερα, για να κηρυχθεί μια ΣΣΕ γενικώς υποχρεωτική, έπρεπε να δεσμεύει εργοδότες που απασχολούν πάνω από το 50% των εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος.

Με το νέο πλαίσιο, το απαιτούμενο ποσοστό μειώνεται στο 40%, καθιστώντας την επέκταση πιο εφικτή σε περισσότερους κλάδους. Παράλληλα, εισάγεται μια καινοτόμος ρύθμιση: όταν μια κλαδική ΣΣΕ συνυπογράφεται από εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, το ποσοτικό κριτήριο κάλυψης δεν εξετάζεται καθόλου. Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση των συλλογικών ρυθμίσεων ευρείας αποδοχής και ισχυρής θεσμικής νομιμοποίησης.

Ενισχυμένος ρόλος της ΓΣΕΕ στις κλαδικές συμβάσεις

Σημαντική αλλαγή αποτελεί και η δυνατότητα της ΓΣΕΕ να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές ΣΣΕ επικουρικά, εφόσον προσκληθεί από συνδικαλιστική οργάνωση-μέλος της. Η πρόβλεψη αυτή έρχεται να καλύψει κενά εκπροσώπησης σε κλάδους με κατακερματισμένο συνδικαλιστικό χάρτη και να διευκολύνει την ενεργοποίηση του μηχανισμού επέκτασης των συμβάσεων.

Παράλληλα, προβλέπεται σαφής προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής των κλαδικών ΣΣΕ, με υποχρεωτική αναφορά στους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ) και σε κάθε άλλο στοιχείο που καθορίζει με ακρίβεια τον οικείο κλάδο, ώστε να αποφεύγονται ασάφειες και ερμηνευτικές συγκρούσεις.

Αλλαγές στα Μητρώα συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων

Το νομοσχέδιο παρεμβαίνει και στη λειτουργία των Μητρώων συνδικαλιστικών οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών (ΓΕΜΗΣΟΕ και ΓΕΜΗΟΕ). Μειώνονται τα στοιχεία που απαιτούνται για την εγγραφή, περιορίζοντάς τα στα απολύτως απαραίτητα, ενώ επαναπροσδιορίζονται οι έννομες συνέπειες της μη εγγραφής.

Η μη εγγραφή στα Μητρώα δεν συνεπάγεται πλέον αναστολή των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη συνδικαλιστική δράση. Η εγγραφή απαιτείται μόνο για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως η επέκταση μιας ΣΣΕ και η προσφυγή στον Οργανισμό Μεσολάβησης και Διαιτησίας (ΟΜΕΔ). Επιπλέον, τα εκλογικά έγγραφα των συνδικαλιστικών οργανώσεων θα παραδίδονται στο Πρωτοδικείο και όχι στο Μητρώο, ενισχύοντας τη θεσμική εγγύηση της διαδικασίας.

Πλήρης προστασία μετά τη λήξη των ΣΣΕ – Επιστροφή της πλήρους μετενέργειας

Ιδιαίτερης σημασίας είναι η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας των συλλογικών συμβάσεων. Καταργείται η μνημονιακή ρύθμιση του 2012 που προέβλεπε μερική μετενέργεια και επανέρχεται το προμνημονιακό καθεστώς.

Μετά τη λήξη ή καταγγελία μιας ΣΣΕ, όλοι οι κανονιστικοί όροι της εξακολουθούν να ισχύουν για τρεις μήνες, διάστημα κατά το οποίο καλύπτονται και οι νεοπροσλαμβανόμενοι εργαζόμενοι. Μετά το τρίμηνο, όλοι οι όροι της σύμβασης συνεχίζουν να εφαρμόζονται έως τη σύναψη νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης, εξασφαλίζοντας πλήρη προστασία των εργαζομένων.

Ταχύτερη επίλυση διαφορών μέσω ΟΜΕΔ

 Το νομοσχέδιο εισάγει νέο μηχανισμό προελέγχου των μονομερών αιτήσεων προσφυγής στη μεσολάβηση και τη διαιτησία. Στον ΟΜΕΔ συστήνεται τριμελής επιτροπή, αποτελούμενη από καθηγητή εργατικού δικαίου, καθηγητή οικονομικών και αφυπηρετήσαντα ανώτατο δικαστή, η οποία θα εξετάζει αποκλειστικά τη συνδρομή των νόμιμων προϋποθέσεων. Παράλληλα, καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας, με στόχο την επιτάχυνση της διαδικασίας, ενώ διατηρείται η δυνατότητα δικαστικής προσβολής των διαιτητικών αποφάσεων.

Νομικές τομές και κρίσιμα ερωτήματα από την αγορά εργασίας

 Σημαντικές θεσμικές αλλαγές εισάγει το νομοσχέδιο και σε επίπεδο νομικής ασφάλειας των συλλογικών ρυθμίσεων. Όπως επισημαίνει στο «Mononews» ο εργατολόγος, δικηγόρος Γιάννης Καρούζος, με το νέο πλαίσιο «αποκρυσταλλώνεται πλέον η έννοια της Κλαδικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας», καθώς καθίστανται υποχρεωτικά στοιχεία για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της ο κύριος Κωδικός Αριθμός Δραστηριότητας (ΚΑΔ) του οικείου κλάδου κάθε επιχείρησης ή εκμετάλλευσης. Η πρόβλεψη αυτή, όπως σημειώνει, περιορίζει τις ασάφειες και τις συγκρούσεις ερμηνείας που συχνά εμφανίζονταν κατά την εφαρμογή και επέκταση των κλαδικών συμβάσεων.

 Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο κ. Καρούζος και στην κατάργηση διατάξεων που είχαν προκαλέσει έντονη νομική αμφισβήτηση τα προηγούμενα χρόνια. Πρόκειται για ρυθμίσεις που, όπως τονίζει, αφενός άγγιζαν τα όρια παραβίασης της νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων και αφετέρου έθεταν ζητήματα συνταγματικότητας ως προς την αρχή της ελεύθερης συλλογικής διαπραγμάτευσης.

 Με το νέο νομοσχέδιο, για την εγγραφή των συνδικαλιστικών οργανώσεων στο ΓΕΜΗΣΟΕ αρκεί υπεύθυνη δήλωση του προέδρου της οργάνωσης για τον αριθμό των μελών της διοίκησης, ενώ οποιαδήποτε διαβίβαση προσωπικών στοιχείων των μελών των οργάνων διοίκησης πραγματοποιείται μόνο με τη ρητή συναίνεσή τους και σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων.

 Καθοριστική αλλαγή, σύμφωνα με τον κ. Καρούζο, αποτελεί και η πλήρης επαναφορά της μετενέργειας όλων των κανονιστικών όρων των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας χωρίς χρονικό περιορισμό. Όπως επισημαίνει, σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, όπου μετά την τρίμηνη μετενέργεια καταργούνταν βασικοί όροι της σύμβασης, πλέον με τη λήξη μιας ΣΣΕ ή μιας διαιτητικής απόφασης δεν επέρχεται αυτοδίκαιη κατάργηση των κανονιστικών της όρων. Οι όροι αυτοί εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι να συναφθεί νέα συλλογική σύμβαση ή να τροποποιηθεί η ατομική σύμβαση εργασίας, διαδικασία που προϋποθέτει τη συναίνεση τόσο του εργαζόμενου όσο και του εργοδότη. Μέχρι τότε, διατηρείται πλήρως το μισθοδοτικό και θεσμικό καθεστώς της προηγούμενης ρύθμισης.

 Σε ό,τι αφορά την επέκταση των συλλογικών συμβάσεων και την προσφυγή στη μεσολάβηση, ο ίδιος υπογραμμίζει ότι τίθεται πλέον ως σαφής προϋπόθεση η εγγραφή της συνδικαλιστικής οργάνωσης στο Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων Εργαζομένων. Παράλληλα, η μείωση του απαιτούμενου ποσοστού κάλυψης από 50% σε 40% των εργαζομένων του κλάδου από εργοδοτική οργάνωση διευρύνει μεν το πεδίο επέκτασης των ΣΣΕ, ωστόσο – όπως σημειώνει – παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το τι θα ισχύσει με τις συλλογικές συμβάσεις των οποίων η διαδικασία ελέγχου εκκρεμεί ήδη στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας.

 Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη ρύθμιση που προβλέπει ότι το ποσοτικό κριτήριο κάλυψης δεν απαιτείται όταν η κλαδική ΣΣΕ συνάπτεται από την τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση εργαζομένων, δηλαδή τη ΓΣΕΕ, και από εργοδοτική οργάνωση ευρύτερης εκπροσώπησης ή πανελλήνιας έκτασης, από εκείνες που συμμετέχουν στη διαδικασία καθορισμού του κατώτατου μισθού.

 Τέλος, σχολιάζοντας τη σύσταση της Τριμελούς Επιτροπής προελέγχου για τη μεσολάβηση και τη διαιτησία, ο κ. Καρούζος αναγνωρίζει τη θεσμική της σημασία, επισημαίνοντας ωστόσο ότι στο στάδιο της διαιτησίας, ως προς την εξέταση των προϋποθέσεων, θα έπρεπε να απαιτείται ομόφωνη απόφαση και όχι απλή πλειοψηφία. Όπως τονίζει, μια τέτοια πρόβλεψη θα καθιστούσε τη ρύθμιση περισσότερο συμβατή με τις επισημάνσεις του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας, ιδίως σε ό,τι αφορά την ανάγκη αποφυγής της υποχρεωτικής διαιτησίας στη χώρα μας.

Διαβάστε επίσης

Κυριάκος Πιερρακάκης: Στα 1.000 ευρώ αυξάνεται από σήμερα το όριο για άμεσες πληρωμές στο IRIS

Επιστροφή ενοικίου: Επιπλέον 1,37 εκατ. σε 6.722 δικαιούχους

Ιστορικά υψηλές επιδόσεις για τον Εξωδικαστικό – 50.710 ρυθμίσεις το 2025