Κριστίν Λαγκάρντ: Η «κουκουβάγια» της ΕΚΤ, οι κρίσεις, η Ελλάδα και η Chanel

Η πρώτη γυναίκα στο τιμόνι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι αποφάσεις που δοκίμασαν τα όρια της ευρωζώνης, το αποτύπωμα στην Ελλάδα και η κομψότητα μιας εκ των ισχυρότερων γυναικών του πλανήτη.

Τι αφήνει πίσω της η Κριστίν Λαγκάρντ; Ποια απόφαση τη σημάδεψε περισσότερο; Και πώς θα αποτιμηθεί η διαδρομή μιας προέδρου, που έπρεπε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των αγορών, να διαχειριστεί τις διαφωνίες στο εσωτερικό της ΕΚΤ και να αντιμετωπίσει μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για την ευρωπαϊκή οικονομία;

«Δεν είμαι ούτε περιστέρι, ούτε γεράκι. Θα ήθελα να είμαι η κουκουβάγια, που συχνά συνδέεται με τη σοφία». Με αυτή την φράση η Κριστίν Λαγκάρντ επιχείρησε να περιγράψει τη δική της προσέγγιση στη νομισματική πολιτική. Μια πολιτική λιγότερο εγκλωβισμένη στις παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές και περισσότερο προσανατολισμένη στη σύνθεση, στην ψυχραιμία και στην αποτελεσματικότητα.

Η μεταφορά ήταν κομψή. Η πραγματικότητα που ακολούθησε, όμως, κάθε άλλο παρά ήρεμη υπήρξε.

Από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση έως την εκτίναξη του πληθωρισμού και την απότομη στροφή σε μια πιο αυστηρή νομισματική πολιτική, η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας βρέθηκε αντιμέτωπη με διαδοχικές δοκιμασίες. Άλλοτε κέρδισε χρόνο και περιθώρια παρέμβασης για την ευρωζώνη, άλλοτε βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής.

Στην Ελλάδα, πάντως, το όνομά της είχε αποκτήσει αρνητικό φορτίο πολύ πριν εκείνη φτάσει στη Φρανκφούρτη. Ως επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είχε βρεθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους και είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις με τις δηλώσεις της για τη φοροδιαφυγή και τα παιδιά, που μεγάλωναν μέσα στη λιτότητα.

Έξω από τις αίθουσες των συνεδριάσεων, η Λαγκάρντ διατηρούσε μια εικόνα εξίσου αναγνωρίσιμη με τις δημόσιες παρεμβάσεις της, ασημένια κοντά μαλλιά, αυστηρά sur mesure κοστούμια, πολύτιμα μεταξωτά φουλάρια και τσάντες Hermès.

Μια προσωπική αισθητική, που συνδέθηκε με την παρουσία της σε έναν χώρο, όπου η εξουσία παρέμενε ως επί το πλείστον ανδρική υπόθεση για δεκαετίες.

Κριστίν Λαγκάρντ: Μια ενδιαφέρουσα ιστορία

Την 1η Νοεμβρίου 2019, οπότε η Κριστίν Λαγκάρντ ανέλαβε την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, διαδεχόμενη τον Μάριο Ντράγκι, ήταν η πρώτη γυναίκα, που βρέθηκε στην κορυφή του θεσμού, που καθορίζει τη νομισματική πολιτική της ευρωζώνης.

Η πορεία της προς τη Φρανκφούρτη δεν ήταν η συνηθισμένη διαδρομή ενός κεντρικού τραπεζίτη. Είχε σπουδάσει νομικά, είχε εργαστεί στον διεθνή δικηγορικό όμιλο Baker McKenzie, είχε διατελέσει Υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας και, από το 2011 έως το 2019, ήταν γενική διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου – «βαριά» προϋπηρεσία, καθώς είχε, ήδη, βρεθεί στο επίκεντρο κρίσιμων διεθνών οικονομικών διαπραγματεύσεων.

Εχθές η ΕΚΤ ανακοίνωσε ότι η Λαγκάρντ θα αποχωρήσει από την προεδρία στις 7 Φεβρουαρίου 2027, πριν από την προγραμματισμένη λήξη της θητείας της, στις 31 Οκτωβρίου 2027. Η επικείμενη αποχώρησή της σηματοδοτεί το τέλος μιας περιόδου, κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία δοκιμάστηκε από διαδοχικές κρίσεις.

«Δεν είμαι ούτε περιστέρι, ούτε γεράκι»

Στις 12 Δεκεμβρίου 2019, στην πρώτη συνέντευξη τύπου της ως προέδρου της ΕΚΤ, η Κριστίν Λαγκάρντ χρησιμοποίησε τη λέξη «κουκουβάγια», για να περιγράψει το πώς επρόκειτο να κινηθεί.

Τα «περιστέρια» και τα «γεράκια» είναι όροι που χρησιμοποιούνται στη νομισματική πολιτική, για να περιγράψουν, αντίστοιχα, μεγαλύτερη προτίμηση σε χαλαρότερες συνθήκες χρηματοδότησης  ή αυστηρότερη αντιμετώπιση του πληθωρισμού.

Σε συνέντευξή της στο γαλλικό περιοδικό Challenges, που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2020, εξήγησε ότι η κουκουβάγια συμβολίζει την ευρύτητα της οπτικής και την ικανότητα να βλέπει κανείς ακόμη και στο σκοτάδι.

Κυρίως, όμως, περιέγραψε την επιθυμία της οι συζητήσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ να διεξάγονται με ψυχραιμία και να είναι αποτελεσματικές.

Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε λίγους μήνες αργότερα.

Η πανδημία και η φράση που προκάλεσε αντιδράσεις

Στις 12 Μαρτίου 2020, που η πανδημία της COVID-19 εξαπλωνόταν στην Ευρώπη, η Λαγκάρντ δήλωσε ότι η ΕΚΤ δεν ήταν εκεί για να «κλείνει τα spreads», δηλαδή να περιορίζει τις διαφορές στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης.

Η δήλωση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στις αγορές, καθώς ερμηνεύτηκε ως ένδειξη ότι η κεντρική τράπεζα δεν θα παρενέβαινε επαρκώς, για να περιορίσει τις πιέσεις στις πιο ευάλωτες οικονομίες.

Λίγες μέρες μετά, στις 18 Μαρτίου 2020, η ΕΚΤ ανακοίνωσε το έκτακτο πανδημικό πρόγραμμα αγοράς ομολόγων, αρχικού ύψους 750 δισ. ευρώ. Το πρόγραμμα επεκτάθηκε δύο φορές και έφθασε συνολικά τα 1,85 τρισ. ευρώ.

Στόχος ήταν να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι, που δημιουργούσε η πανδημία για την οικονομία και να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις της ΕΚΤ θα εξακολουθούσαν να επηρεάζουν αποτελεσματικά τις συνθήκες χρηματοδότησης σε όλες τις χώρες της ευρωζώνης.

Η μάχη κατά του πληθωρισμού

Η πανδημία δεν ήταν η τελευταία μεγάλη κρίση της θητείας της. Η ενεργειακή αναταραχή και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία συνέβαλαν στην άνοδο των τιμών, με τον ετήσιο πληθωρισμό στην ευρωζώνη να φθάνει το 10,6% τον Οκτώβριο του 2022, σύμφωνα με τη Eurostat.

Η ΕΚΤ άρχισε να αυξάνει τα επιτόκια τον Ιούλιο του 2022. Τον Σεπτέμβριο του 2023 το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων έφθασε το 4%, από αρνητικό επίπεδο πριν από την έναρξη του κύκλου αυξήσεων.

Η πολιτική αυτή στόχευε στην επαναφορά του πληθωρισμού προς τον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%. Παράλληλα αύξησε το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στις 6 Ιουνίου 2024, η ΕΚΤ ανακοίνωσε την πρώτη μείωση των βασικών επιτοκίων της από το 2019, σηματοδοτώντας μια νέα φάση στη νομισματική πολιτική.

Η αποτίμηση αυτών των αποφάσεων παραμένει σύνθετη. Η συζήτηση αφορά τόσο στον χρόνο αντίδρασης της ΕΚΤ στην άνοδο του πληθωρισμού, όσο και στις επιπτώσεις των αυξημένων επιτοκίων στην οικονομική δραστηριότητα.

Ελλάδα: Η συνέντευξη που προκάλεσε αντιδράσεις

Για την ελληνική κοινή γνώμη, το όνομα της Κριστίν Λαγκάρντ ήταν γνωστό πολύ πριν από την άφιξή της στην ΕΚΤ.

Ως επικεφαλής του ΔΝΤ, είχε βρεθεί στο επίκεντρο της κρίσης χρέους και των διαπραγματεύσεων για τα ελληνικά προγράμματα διάσωσης.

Στις 25 Μαΐου 2012, σε συνέντευξή της στον Guardian, μίλησε με αυστηρό τρόπο για τη φοροδιαφυγή στην Ελλάδα.

Στη συνέντευξη, η Κριστίν Λαγκάρντ αναφέρθηκε στα παιδιά ενός σχολείου σε χωριό του Νίγηρα, λέγοντας ότι είχαν μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας από τους ανθρώπους στην Αθήνα. Στη συνέχεια τόνισε ότι οι Έλληνες έπρεπε να αναλάβουν συλλογικά τις ευθύνες τους, πληρώνοντας τους φόρους που τους αναλογούσαν.

Οι δηλώσεις της προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα. Πολλοί τις θεώρησαν άδικες απέναντι σε μια κοινωνία, που βίωνε βαθιά ύφεση και μεγάλες κοινωνικές πιέσεις.

Η προσωπικότητα μέσα από τα μάτια των συνεργατών της

Άνθρωποι, που συνεργάστηκαν μαζί της, λένε ότι είναι μια πολιτική προσωπικότητα με ισχυρή παρουσία και με την ικανότητα να βρίσκει κοινό έδαφος, ακόμη κι όταν οι συνομιλητές της έχουν διαφορετικές θέσεις.

Σε προφίλ του Observer το 2011, ο πρώην Βρετανός Υπουργός Οικονομικών Alistair Darling είχε δηλώσει ότι η Λαγκάρντ «μπορεί να είναι πεισματάρα, όταν χρειάζεται», αλλά διαθέτει ευχάριστο τρόπο και συνεργάζεται εξαιρετικά καλά με τους ανθρώπους.

Σε συνέντευξή της στους Irish Times το 2023, η ίδια έδωσε έμφαση στην προετοιμασία και στον σεβασμό προς τους συνομιλητές της.

Εξήγησε ότι θεωρεί απαραίτητο να ακούει προσεκτικά τους ανθρώπους, με τους οποίους συνεργάζεται, και περιέγραψε το καθήκον της ως ευθύνη απέναντι στους Ευρωπαίους πολίτες, όχι μόνο απέναντι στους ειδικούς της χρηματοοικονομικής αγοράς.

Για κάποιους συνδυάζει την επιμονή με τη διπλωματία και αντιλαμβάνεται την προετοιμασία ως βασικό εργαλείο άσκησης της εξουσίας. Σε έναν θεσμό όπως η ΕΚΤ, ωστόσο, η αποτελεσματικότητα δεν κρίνεται μόνο από τις προθέσεις ή τις προσωπικές δεξιότητες, αλλά και από τις αποφάσεις και τις συνέπειές τους.

Chanel, Hermès και μεταξωτά φουλάρια

Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει και μια πιο προσωπική πλευρά της Λαγκάρντ, η οποία έχει απασχολήσει τον διεθνή τύπο και δεν είναι άλλη από την ιδιαίτερη προσοχή που έδειχνε στην εμφάνισή της.

Σε συνέντευξή της στη Vogue το 2011, είχε αναφέρει ότι για τη γκαρνταρόμπα της επιλέγει τη Chanel, τη γαλλική Ventilo και τον βρετανικό οίκο Austin Reed, γνωστό για τα επαγγελματικά κοστούμια και τα chic ρούχα πόλης.

Η Vogue κατέγραψε, επίσης, την εμφάνισή της με τσάντα Kelly του οίκου Hermès, αντικείμενο πόθου εκατομμυρίων κομψών γυναικών του πλανήτη.

Ο Guardian έχει περιγράψει την προτίμησή της στα καλοραμμένα κοστούμια και στη Chanel, σημειώνοντας ότι η πρακτικότητα ήταν σημαντική για μια δουλειά, που απαιτούσε συχνά ταξίδια. Σε δημοσίευμα του Guardian το 2011, η ίδια εξηγούσε ότι τα ρούχα της έπρεπε να αντέχουν στους γρήγορους ρυθμούς της εργασίας της και στις συνεχείς μετακινήσεις.

Πάντως τα φουλάρια και τα κοσμήματα αποτελούν αναγνωρίσιμα στοιχεία της δημόσιας εικόνας της, όπως και τα γκρίζα καλοφτιαγμένα μαλλιά της.

Η αποχώρηση και η επόμενη ημέρα

Η ΕΚΤ ανακοίνωσε ότι η Κριστίν Λαγκάρντ θα αποχωρήσει από την προεδρία στις 7 Φεβρουαρίου 2027, πριν από την προγραμματισμένη ολοκλήρωση της θητείας της, στις 31 Οκτωβρίου του ίδιου έτους.

Η επιλογή του διαδόχου της θα γίνει από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπουν οι ευρωπαϊκές συνθήκες.

Η αλλαγή στην ηγεσία της ΕΚΤ θα πραγματοποιηθεί σε μια περίοδο, κατά την οποία η νομισματική πολιτική της ευρωζώνης εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για την πορεία του πληθωρισμού, το κόστος δανεισμού και τις προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Διαβάστε επίσης

Στουρνάρας στο mononews για Λαγκάρντ: Πέτυχε κάτι πολύ δύσκολο, να συγκλίνουν οι απόψεις μας στην ΕΚΤ

Πιερρακάκης για Λαγκάρντ: Εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου για τη συμβολή της στη σταθερότητα της ευρωζώνη

Λαγκάρντ: Οι επίδεσμοι στο πρόσωπό μου ήταν από «μικρό καρκίνο του δέρματος», όχι από «κικ μποξ στην Ταϊλάνδη»