Η «αόρατη» μεταφορά κινδύνου από τις ευρωπαϊκές τράπεζες

Πεντακόσια δισεκατομμύρια δολάρια επιχειρηματικών δανείων έχουν «ξεφορτωθεί» οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες — τουλάχιστον στα χαρτιά. Το ερώτημα που απασχολεί πλέον τους εποπτικούς φορείς είναι το κατά πόσο αυτή η μεταφορά, έχει πάντα νόημα.

Σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, περίπου 509 δισ. δολάρια (περίπου 470 δισ. ευρώ) σε εταιρικά δάνεια ήταν συνδεδεμένα, στο τέλος του 2025, με συναλλαγές Σημαντικής Μεταφοράς Κινδύνου (Significant Risk Transfer — SRT). Πρόκειται για ποσοστό που έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 6,2% του 2022, και αντιστοιχεί στο 11% του συνολικού επιχειρηματικού χαρτοφυλακίου των μεγαλύτερων τραπεζών της ηπείρου. Μόνο το 2025, οι νέες εκδόσεις SRT έφτασαν τα 41 δισ. δολάρια, από 29 δισ. το 2024 — αύξηση άνω του 40% σε ένα χρόνο.

Πώς λειτουργεί το εργαλείο

Η λογική των SRT είναι απλή: η τράπεζα κρατά το δάνειο στα βιβλία της, αλλά πληρώνει ένα ασφάλιστρο σε εξωτερικούς επενδυτές — hedge funds, private credit funds, ασφαλιστικές εταιρείες — για να αναλάβουν τις πρώτες ζημιές αν αυτό «κοκκινίσει». Σε αντάλλαγμα, η τράπεζα επιτυγχάνει «κεφαλαιακή ελάφρυνση»: απελευθερώνει κανονιστικά δεσμευμένα κεφάλαια, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει για νέα δάνεια ή για να τα επιστρέψει στους μετόχους μέσω μερισμάτων. Στην Ευρώπη, η μέση ωφέλεια σε CET1 (κεφάλαιο πρώτης κατηγορίας) ανά συναλλαγή υπολογιζόταν στις 30 μονάδες βάσης το 2024 — ένα σχεδόν δωρεάν κέρδος αποδοτικότητας για τις εκδότριες τράπεζες αυτών των δανείων.

Ο κύριος καταλύτης της ανάπτυξης είναι ρυθμιστικός: οι τράπεζες προετοιμάζονται για την πλήρη εφαρμογή της Βασιλείας IV, η οποία αυξάνει το κόστος διακράτησης επικίνδυνων περιουσιακών στοιχείων μέσω των λεγόμενων «output floors». Η ΕΚΤ, προσπαθώντας να διευκολύνει την αγορά και ταυτόχρονα να την ελέγξει, εφάρμοσε φέτος ένα σύστημα «fast track» έγκρισης για τυποποιημένες συναλλαγές SRT, μειώνοντας τον χρόνο αξιολόγησης από τρεις μήνες σε δύο εβδομάδες — αλλά μόνο για χαρτοφυλάκια υψηλής ποιότητας, με κεφαλαιακό αντίκτυπο κάτω από 25 μονάδες βάσης.

Το παράδοξο της «επιστροφής» του κινδύνου

Το κεντρικό παράδοξο της αγοράς εντοπίστηκε φέτος από δύο από τους πιο αξιόπιστους θεσμικούς παρατηρητές. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), στην τριμηνιαία της επιθεώρηση για τον Μάρτιο 2026, επισήμανε ότι η ανάπτυξη των SRT έχει βαθύνει τις διασυνδέσεις μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικών χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων, και ότι οι κίνδυνοι παραμένουν προς το παρόν μέτριοι — αλλά ενδέχεται να αυξηθούν καθώς οι δομές γίνονται πιο σύνθετες και οι τράπεζες στηρίζονται όλο και περισσότερο σε αυτές για κάλυψη.

Η ίδια έκθεση της BIS εντοπίζει έναν κρίσιμο κίνδυνο, την έμμεση επανείσοδο κεφαλαίων που φαινομενικά έχουν βγει από το σύστημα, όταν τα funds που αγόρασαν την προστασία χρηματοδοτούνται με δάνεια από τις ίδιες τράπεζες που έκαναν τις συναλλαγές. Ο κίνδυνος, δηλαδή, δεν έχει φύγει πραγματικά από το σύστημα.

Στις ΗΠΑ κυκλοφορεί ο όρος «roach motel loans» — δάνεια που μπαίνουν στα βιβλία μιας τράπεζας αλλά δεν βγαίνουν ποτέ: επισφαλή στοιχεία ενεργητικού που παρκάρονται στον ισολογισμό με την ελπίδα κάποτε να τακτοποιηθούν. Τα SRT, στη θεωρία, είναι το ακριβώς αντίθετο: ο κίνδυνος βγαίνει έξω, το δάνειο μένει. Στην πράξη, όμως, όταν ο αγοραστής του κινδύνου χρηματοδοτείται από την ίδια τράπεζα που τον πούλησε, η διαφορά αρχίζει να θολώνει — και το αποτέλεσμα μοιάζει (απελπιστικά) με το πρόβλημα που υποτίθεται ότι λύνουν.

Η ΕΚΤ, αναγνωρίζοντας ακριβώς αυτό το πρόβλημα, έχει ζητήσει από τράπεζες να αποκαλύψουν ποιοι παρέχουν μόχλευση (leverage) στους αγοραστές SRT — ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να κατανοήσει ποιος κρατά τελικά το ρίσκο.

Η Βασιλεία μπαίνει στο παιχνίδι

Στις 18 Φεβρουαρίου 2026, η Επιτροπή της Βασιλείας για την Τραπεζική Εποπτεία δημοσίευσε έκθεση για τα SRT, επιβεβαιώνοντας τη ραγδαία τους ανάπτυξη και τονίζοντας ότι η ρύθμισή τους βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο — ενώ και η ΕΚΤ και η EBA (Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών) έχουν χαρακτηρίσει τη χρηματοδότηση των αγοραστών SRT ως «περιοχή εστίασης» λόγω της ταχείας ανάπτυξης και των δυνητικών κινδύνων για την τραπεζική ανθεκτικότητα.

Αν και η έκθεση δεν έχει δεσμευτική νομική ισχύ, οι αναλυτές εκτιμούν ότι είναι πολύ πιθανό οι συστάσεις της να οδηγήσουν σε αυστηρότερη παρακολούθηση, πιθανούς περιορισμούς στην κεφαλαιακή ελάφρυνση και στενότερη συνεργασία μεταξύ τραπεζικών εποπτικών αρχών και εποπτικών οργανισμών μη τραπεζικών ιδρυμάτων.

Ένα εργαλείο με διπλή ταυτότητα

Στο πολιτικό επίπεδο, τα SRT έχουν ενδιαφέρουσα αντίφαση: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο Μ. Ντράγκι στην έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα και το Συμβούλιο της ΕΕ τα βλέπουν ως εργαλείο ενίσχυσης της Κεφαλαιαγοράς — ένα μέσο για να απελευθερωθούν κεφάλαια για χρηματοδότηση της οικονομίας, χωρίς να χρειαστεί νέα έκδοση μετοχών. Ταυτόχρονα, οι ίδιοι θεσμοί παρακολουθούν με ανησυχία μήπως τα ίδια εργαλεία δημιουργούν αδιαφανείς δεσμούς μεταξύ τραπεζών και σκιώδους χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Η ΕΚΤ έχει ήδη τονίσει ότι οι συναλλαγές SRT πρέπει να αντιπροσωπεύουν πραγματική μεταφορά κινδύνου — διότι δομές που απλώς «ξαναπακετάρουν» τον κίνδυνο χωρίς ουσιαστική οικονομική μεταβίβαση, ενδέχεται να υπονομεύσουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Αυτό, μεταφρασμένο, σημαίνει ότι η εποπτική αρχή αμφιβάλλει εάν κάποιες από τις συναλλαγές αυτές είναι ουσιαστικά κάτι περισσότερο από «δημιουργική» λογιστική.

Η αγορά των SRT έχει κάνει πολύ δρόμο από τις εξειδικευμένες αρχές της. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα μεγαλώσει, αλλά αν οι ρυθμιστικές αρχές θα καταφέρουν να δουν αρκετά καθαρά μέσα από αυτήν — πριν η επόμενη κρίση τους αναγκάσει να το κάνουν εκ των υστέρων.

 

Διαβάστε επίσης 

Ιράν: Ζητά την απελευθέρωση 24 δισ. δολαρίων από τα «παγωμένα» κεφάλαια σε πιθανή συμφωνία με τις ΗΠΑ

«Αυτοάμυνα» τα αμερικανικά πλήγματα στο νότιο Ιράν

Τα κρυπτονομίσματα που «προτιμά» η Τεχεράνη