«Αυτοάμυνα» τα αμερικανικά πλήγματα στο νότιο Ιράν

Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν «πλήγματα αυτοάμυνας» στοχεύοντας θέσεις εκτόξευσης πυραύλων και ιρανικά ταχύπλοα σκάφη.

Η αμερικανική πλευρά υποστήριξε ότι τα σκάφη αυτά επιχειρούσαν να ποντίσουν ναυτικές νάρκες στα στενά περάσματα του Κόλπου, απειλώντας άμεσα τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις αμερικανικές δυνάμεις που περιπολούν στην περιοχή. Ο εκπρόσωπος της CENTCOM, Πλοίαρχος Τιμ Χόκινς, έσπευσε να υπογραμμίσει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις «επέδειξαν αυτοσυγκράτηση», επιμένοντας ότι η επίσημη εκεχειρία που επιτεύχθηκε στις 8 Απριλίου παραμένει τεχνικά σε ισχύ.

Τα πλήγματα στο Μπαντάρ Αμπάς σημειώθηκαν σε μια εξαιρετικά κρίσιμη πολιτική συγκυρία. Μόλις λίγες ώρες νωρίτερα, διαρροές από κορυφαίους Αμερικανούς αξιωματούχους και δημοσιεύματα αμερικανικών δικτύων, όπως το Fox News, μετέδιδαν ότι η συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών ήταν έτοιμη κατά «95%».

Από την Τεχεράνη, κυβερνητικοί εκπρόσωποι αναγνώρισαν μεν ότι έχει σημειωθεί πρόοδος σε αρκετά σημεία των συνομιλιών που διεξάγονται υπό την αιγίδα του Κατάρ, ξεκαθάρισαν δε ότι η υπογραφή ενός τελικού Μνημονίου Συναντίληψης (MoU) δεν είναι σε καμία περίπτωση επικείμενη. Το Ιράν κατηγόρησε ανοιχτά την αμερικανική πλευρά για «συνεχείς παλινδρομήσεις, ασυνέπειες και αντιφάσεις» κατά τη διάρκεια της διατύπωσης των νομικών κειμένων, οι οποίες –όπως τονίζουν– αποτελούν τα κύρια εμπόδια για την επίτευξη συναίνεσης.

Το μεγαλύτερο σημείο τριβής που κρατά τις δύο πλευρές σε απόσταση ασφαλείας παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, με μια χαρακτηριστική ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social, έθεσε με απόλυτο τρόπο τις αμερικανικές αξιώσεις. Το εμπλουτισμένο ουράνιο είτε θα παραδοθεί αμέσως στις Ηνωμένες Πολιτείες για να μεταφερθεί και να καταστραφεί, είτε, κατά προτίμηση, σε συντονισμό με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, θα καταστραφεί επί τόπου, ανέφερε στην ανάρτησή του ο Αμερικανός πρόεδρος, συμπληρώνοντας ότι αυτό θα γίνει με την παρουσία εμπειρογνωμόνων από την Διεθνή Επιτροπή Ατομικής .

Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν άμεση και κατηγορηματική. Ιρανοί αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν ότι το προσχέδιο της συμφωνίας που συζητείται αυτή τη στιγμή δεν περιλαμβάνει άμεσες υποχωρήσεις ή δεσμεύσεις για το «πυρηνικό ζήτημα». Για το Ιράν, η διατήρηση του δικαιώματος στον εμπλουτισμό για ειρηνικούς σκοπούς αποτελεί εθνική κόκκινη γραμμή, και οποιαδήποτε προσπάθεια της Ουάσινγκτον να συνδέσει τον τερματισμό των τρεχουσών εχθροπραξιών με την πλήρη αποξήλωση του πυρηνικού του προγράμματος θεωρείται απαράδεκτη.

Πετρέλαιο, Στενά και η εσωτερική πίεση στις ΗΠΑ

Πίσω από τη σκληρή διπλωματική γλώσσα κρύβεται μια τεράστια οικονομική και πολιτική πίεση, ιδιαίτερα για την αμερικανική κυβέρνηση. Οι αγορές ενέργειας αντέδρασαν νευρικά στις εξελίξεις. Το πρωί της Τρίτης, οι τιμές του πετρελαίου παρουσίασαν μεικτή εικόνα, με το αμερικανικό αργό (WTI) να καταγράφει βουτιά της τάξης του 5% στα 91,87 δολάρια το βαρέλι, λόγω των ελπίδων για αποκλιμάκωση, ενώ το Brent σημείωσε άνοδο άνω του 2%, ανέβηκε πάνω από τα 98 δολάρια, αντανακλώντας τους φόβους για πιθανό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Η γεωπολιτική σημασία των Στενών υπογραμμίστηκε από τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Από το Τζαϊπούρ της Ινδίας όπου πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη, ο Ρούμπιο δήλωσε με νόημα ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά «με τον έναν ή τον άλλο τρόπο», αφήνοντας σαφείς αιχμές για στρατιωτική επιβολή σε περίπτωση που το Ιράν επιχειρήσει να ελέγξει τη δίοδο. Παράλληλα, ο Ρούμπιο επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις στο Κατάρ συνεχίζονται, εστιάζοντας στη συγκεκριμένη ορολογία των εγγράφων, εκτιμώντας ότι μια διευθέτηση θα μπορούσε να απαιτήσει μερικές ημέρες ακόμη.

Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η κοινή γνώμη εμφανίζεται κουρασμένη από τις παρατεταμένες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Όπως επεσήμανε ο Λανχί Τσεν, εταίρος της συμβουλευτικής εταιρείας Brunswick, μιλώντας στο CNBC, η πλειοψηφία των Αμερικανών πολιτών δεν ενδιαφέρεται για τις τεχνικές λεπτομέρειες ή το εύρος των υποχωρήσεων. «Θέλουν απλώς να τελειώσει ο πόλεμος για να μειωθούν οι τιμές της βενζίνης στα πρατήρια», σημείωσε χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας το πολιτικό κόστος που επωμίζεται ο Λευκός Οίκος.

Προσπάθεια διεύρυνσης της συμφωνίας

Η προσπάθεια της Ουάσινγκτον να διευρύνει την ατζέντα των συνομιλιών, πιέζοντας παράλληλα αραβικά και μουσουλμανικά κράτη να προσχωρήσουν στις «Συμφωνίες του Αβραάμ» για την ομαλοποίηση των σχέσεών τους με το Ισραήλ, συναντά επίσης ισχυρές αντιστάσεις. Χαρακτηριστική είναι η στάση του Πακιστάν, το οποίο απέρριψε κατηγορηματικά τη διασύνδεση των δύο ζητημάτων, ξεκαθαρίζοντας ότι η διμερής κρίση ΗΠΑ-Ιράν και οι περιφερειακές συμμαχίες του Ισραήλ είναι θέματα εντελώς ανεξάρτητα.

Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τις εξελίξεις στον Λίβανο, όπου η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε νέες επιθέσεις εναντίον ισραηλινών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, επικαλούμενη παραβιάσεις της δικής της εκεχειρίας από το Ισραήλ. Η Τεχεράνη επιμένει ότι οποιοδήποτε Μνημόνιο Κατανόησης με τις ΗΠΑ πρέπει να περιλαμβάνει εγγυήσεις για τον τερματισμό των επιχειρήσεων σε όλα τα περιφερειακά μέτωπα, κάτι που η Ουάσινγκτον αρνείται να δεσμευτεί εκ μέρους του συμμάχου της.