Μπορεί ο Καρβέλας να απαγορεύσει στη Βίσση να τραγουδά τα τραγούδια του; Τι ισχύει με τα πνευματικά δικαιώματα

Η δημόσια κόντρα ανάμεσα στην Άννα Βίσση και τον Νίκο Καρβέλα, με φόντο τη συναυλία στο ΟΑΚΑ, άνοιξε ξαφνικά μια συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ τη σχέση των δύο καλλιτεχνών. Σε ποιον ανήκει τελικά ένα τραγούδι; Στον άνθρωπο που το έγραψε ή στον τραγουδιστή που το ερμήνευσε, το έκανε επιτυχία και το έχει ταυτίσει επί δεκαετίες με τη φωνή του; Και, κυρίως, μπορεί ένας δημιουργός να φτάσει κάποια στιγμή στο σημείο να απαγορεύσει στον ερμηνευτή να τραγουδάει δημόσια τα τραγούδια του; Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην περίπτωση Βίσση–Καρβέλα, καθώς πολύ σημαντικό μέρος του ρεπερτορίου της Άννας Βίσση φέρει την υπογραφή του γνωστού μουσικοσυνθέτη.

Πέρα, λοιπόν, από τυχόν οικονομικές εκκρεμότητες μεταξύ τους, το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων βρίσκεται στο επίκεντρο, αν και το σίγουρο είναι ότι δεν είναι τόσο απλό ούτε τόσο σύνηθες ο συνθέτης να απαγορεύσει σε συγκεκριμένο καλλιτέχνη την ερμηνεία των τραγουδιών του, όπως άλλωστε έχουν δείξει πολλά παραδείγματα και από το εξωτερικό.

Σε ποιον ανήκουν τελικά τα τραγούδια: Στη Βίσση ή στον Καρβέλα;

Ένα τραγούδι που επί δεκαετίες ακούγεται με τη φωνή της Άννας Βίσση μπορεί στη συνείδηση του κοινού να είναι δικό της τραγούδι, από νομική άποψη, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Το πνευματικό δικαίωμα πάνω στο ίδιο το μουσικό έργο ανήκει στον δημιουργό του, σε εκείνον δηλαδή που έγραψε τη μουσική και τους στίχους. Επομένως, στα τραγούδια στα οποία ο Νίκος Καρβέλας είναι συνθέτης ή και στιχουργός, εκείνος είναι ο δικαιούχος των αντίστοιχων πνευματικών δικαιωμάτων.

Η Άννα Βίσση δεν αποκτά πνευματική ιδιοκτησία πάνω στη μουσική ή στους στίχους απλώς επειδή πρώτη τα τραγούδησε, τα ερμηνεύει επί δεκαετίες ή επειδή ορισμένα από αυτά έχουν ταυτιστεί απόλυτα με τη φωνή και την καριέρα της. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν έχει δικά της δικαιώματα.

Ο νόμος αναγνωρίζει στους τραγουδιστές συγγενικά δικαιώματα, τα οποία είναι αυτοτελή και διαφορετικά από τα δικαιώματα του δημιουργού. Η Βίσση προστατεύεται, δηλαδή, ως ερμηνεύτρια για τη δική της καλλιτεχνική ερμηνεία, με δικαιώματα σχετικά με την εγγραφή, την αναπαραγωγή και τη διάθεσή της, καθώς και ηθικό δικαίωμα που προστατεύει, μεταξύ άλλων, την αναγνώρισή της ως ερμηνεύτριας.

Επομένως, στο ίδιο τραγούδι μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικά επίπεδα δικαιωμάτων, οπότε η ερώτηση σε ποιον ανήκει το τραγούδι δεν έχει μία μοναδική απάντηση.

Ποιες εξουσίες παρέχουν στον συνθέτη τα πνευματικά δικαιώματα

Ο δημιουργός δεν έχει απλώς το δικαίωμα να αναφέρεται το όνομά του δίπλα στο τραγούδι. Ο νόμος 2121/1993 του αναγνωρίζει ένα πλέγμα περιουσιακών εξουσιών που του επιτρέπουν να ελέγχει την οικονομική εκμετάλλευση του έργου του.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται και μία εξουσία με ιδιαίτερη σημασία στη συγκεκριμένη κόντρα, το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη δημόσια εκτέλεση του έργου του.

Με λίγα λόγια, το γεγονός ότι κάποιος έγραψε ένα τραγούδι δεν σημαίνει απλώς ότι δικαιούται να πληρώνεται όταν αυτό πηγαίνει καλά. Σημαίνει ότι ο νόμος τού δίνει καταρχήν τον έλεγχο συγκεκριμένων τρόπων με τους οποίους το έργο του χρησιμοποιείται.

Το γεγονός, όμως, ότι ο δημιουργός έχει αυτές τις εξουσίες δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που ένα τραγούδι παίζεται σε μια συναυλία πρέπει κάποιος να πάρει τηλέφωνο τον συνθέτη για να ζητήσει την άδειά του. Αυτό γίνεται μέσω της συλλογικής διαχείρισης.

Πώς πληρώνεται ο δημιουργός – Τι κάνει η Αυτοδιαχείριση

Στην πράξη θα ήταν σχεδόν αδύνατον ένας δημιουργός να παρακολουθεί κάθε συναυλία, ραδιοφωνικό σταθμό, επιχείρηση ή άλλη χρήση στην οποία ακούγονται τα έργα του και να διαπραγματεύεται κάθε φορά χωριστά την άδειά του. Αυτόν τον ρόλο αναλαμβάνουν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης.

Ο δημιουργός μπορεί να αναθέσει στον οργανισμό τη διαχείριση συγκεκριμένων δικαιωμάτων ή εξουσιών του και ο οργανισμός στη συνέχεια αδειοδοτεί τη χρήση του ρεπερτορίου που εκπροσωπεί, εισπράττει τις αντίστοιχες αμοιβές και τις αποδίδει στους δικαιούχους.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις 300.000 ευρώ που, σύμφωνα με την πλευρά της Άννας Βίσση, έχουν αποδοθεί στον Νίκο Καρβέλα μέσω της Αυτοδιαχείρισης για τα πνευματικά του δικαιώματα από την εκτέλεση των έργων του στη συναυλία στο ΟΑΚΑ.

Τα χρήματα, επομένως, από πνευματικά δικαιώματα και μια ενδεχόμενη ξεχωριστή συμφωνία για προσωπική αμοιβή του Καρβέλα δεν είναι νομικά το ίδιο πράγμα. Είναι μεν σύνηθες οι συνθέτες να διαπραγματεύονται με τον καλλιτέχνη μια επιπλέον συμφωνία αμοιβής από τις εμφανίσεις του, όμως πρόκειται για συμβατική αμοιβή με αμοιβαία διαπραγμάτευση και εκ των προτέρων σύμβαση, όχι για την αμοιβή εκ του νόμου, η οποία αποδίδεται από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης.

Συνεπώς, το επιχείρημα ότι ο δημιουργός οφείλει να πληρώνεται για το έργο του σε μια συναυλία είναι αδιαμφισβήτητο, όμως δεν είναι το προκείμενο στη συγκεκριμένη κόντρα.

Μπορεί τελικά ο Καρβέλας να απαγορεύσει στη Βίσση να τραγουδά τα τραγούδια του;

Είναι οπωσδήποτε το πιο ενδιαφέρον νομικό ερώτημα που γεννά η σύγκρουση και η απάντηση τείνει προς το όχι και σίγουρα δεν είναι τόσο απλή. Το βέβαιο είναι ότι δεν αρκεί ένα εξώδικο με το οποίο ο δημιουργός δηλώνει ότι δεν επιθυμεί πλέον ένας συγκεκριμένος τραγουδιστής να ερμηνεύει τα έργα του.

Ο δημιουργός διαθέτει μεν καταρχήν την αποκλειστική εξουσία της δημόσιας εκτέλεσης. Όταν όμως έχει αναθέσει τη διαχείριση αυτής της εξουσίας σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, η αδειοδότηση γίνεται μέσω του οργανισμού.

Έτσι, όσο ένα έργο βρίσκεται στο ρεπερτόριο που αδειοδοτείται για δημόσια εκτέλεση από τον οργανισμό και η χρήση έχει νόμιμα αδειοδοτηθεί, δεν απαιτείται η προσωπική συγκατάθεση του δημιουργού κάθε φορά που ένας συγκεκριμένος τραγουδιστής πρόκειται να το ερμηνεύσει.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο δημιουργός χάνει για πάντα κάθε έλεγχο. Ο νόμος 4481/2017 δίνει στον δικαιούχο τη δυνατότητα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ανακαλέσει από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης δικαιώματα, κατηγορίες εξουσιών ή είδη έργων που του είχε αναθέσει. Η ανάκληση γίνεται με έγγραφη προειδοποίηση τριών μηνών, ενώ οι άδειες που έχουν ήδη χορηγηθεί εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι τη λήξη τους.

Θεωρητικά, λοιπόν, ένας δημιουργός που εξακολουθεί να διαθέτει τις σχετικές εξουσίες θα μπορούσε να ανακτήσει τον άμεσο έλεγχο της δημόσιας εκτέλεσης των έργων του και στη συνέχεια να αρνηθεί τη χορήγηση άδειας για μελλοντική χρήση. Όμως, είναι μια χρονοβόρα διαδικασία και εφόσον υπάρχουν άδειες σε ισχύ, τότε μπορεί να πάρει ακόμη και χρόνια.

Κι όμως, έχει συμβεί στο παρελθόν

Το σενάριο αυτό πάντως δεν είναι θεωρητικό. Μια εντυπωσιακά παρόμοια ως προς τον μηχανισμό διαμάχη εκτυλίχθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ γύρω από τους The Guess Who και τον Burton Cummings, βασικό τραγουδιστή και δημιουργό πολλών από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του συγκροτήματος.

Ο Cummings είχε γράψει ή συγγράψει πολύ γνωστά τραγούδια όπως τα «American Woman», «These Eyes» και «No Time». Χρόνια μετά την αποχώρησή του, άλλα παλαιά μέλη συνέχισαν να περιοδεύουν υπό το όνομα The Guess Who, χρησιμοποιώντας διαφορετικό τραγουδιστή και κιθαρίστα. Ο Cummings, ο οποίος κατηγορούσε το σχήμα ότι παρουσιαζόταν ουσιαστικά ως οι πραγματικοί The Guess Who, αποφάσισε το 2024 να χρησιμοποιήσει τα ίδια τα πνευματικά του δικαιώματα για να το σταματήσει.

Έκανε, λοιπόν, μια εξαιρετικά ασυνήθιστη κίνηση, τερματίζοντας τις συμφωνίες συλλογικής αδειοδότησης των τραγουδιών του με οργανισμούς performing rights, μεταξύ των οποίων η BMI. Μέχρι τότε οι συναυλιακοί χώροι μπορούσαν, μέσω των γενικών αδειών που διέθεταν από τους οργανισμούς αυτούς, να φιλοξενούν δημόσιες εκτελέσεις των τραγουδιών του. Όταν ο Cummings απέσυρε τα έργα του από αυτό το σύστημα, η γενική αυτή άδεια έπαψε να καλύπτει τις συγκεκριμένες συνθέσεις.

Ο ίδιος μάλιστα δέχθηκε να χάσει σημαντικά έσοδα, προκειμένου να αποκτήσει ξανά τον άμεσο έλεγχο της αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα ήταν δραστικό, αφού οι χώροι στους οποίους επρόκειτο να εμφανιστεί η άλλη εκδοχή των The Guess Who ενημερώθηκαν ότι δεν είχαν άδεια να παρουσιάζουν τις συνθέσεις του Cummings και η προγραμματισμένη περιοδεία ακυρώθηκε.

Η ιστορία, μάλιστα, δεν έχει τελειώσει. Το 2026 πρώην μέλη των The Guess Who προσέφυγαν κατά της BMI, υποστηρίζοντας ότι υπέστησαν ζημίες εκατομμυρίων από την ακύρωση των συναυλιών μετά την κίνηση του Cummings.

Διαβάστε επίσης:

Άννα Βίσση – Δήμητρα Κούστα: Έχουμε πληρώσει ήδη 250.000 ευρώ προκαταβολή για τα πνευματικά δικαιώματα του Καρβέλα, δεν υφίσταται άλλη αξίωση

Άννα Βίσση για Νίκο Καρβέλα: «Απαίτησε 1,5 εκατ. ευρώ και απείλησε ότι θα με διασύρει – Θα πάμε κόντρα κι όπου βγει» – Η εμπλοκή του Γιάννη Κούστα

«Πόλεμος» Βίσση-Καρβέλα: Κανένας εξωδικαστικός συμβιβασμός – Στα δικαστήρια πλέον η λύση, λέει ο Δημητρακόπουλος