Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει ουσιαστικά βήματα στην πολιτική για τον καρκίνο.

Με τον κίνδυνο να παραλείψει κανείς σημαντικές πτυχές, στα βήματα αυτά συμπεριλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι οργανωμένοι προσυμπτωματικοί έλεγχοι, η αναδόμηση του πλαισίου αποζημίωσης και επικαιροποίησης των βιοδεικτών, οι μεταβολές στην παροχή φροντίδας με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων κέντρων καρκίνου, η πρόοδος στο μητρώο νεοπλασμάτων και η δρομολόγηση ενός εθνικού σχεδίου για τον καρκίνο σε αντιστοιχία με το Europe’s Beating Cancer Plan.

1

Κυρίως, όμως, έχει διαμορφωθεί ένα θετικό μεταρρυθμιστικό κεφάλαιο στη δημόσια συζήτηση, πράγμα καθόλου αμελητέο.

Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Οικονομικών της Υγείας και Οικονομικής Αξιολόγησης των Τεχνολογιών Υγείας, στο Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Κώστα Αθανασάκη, η πρόοδος, πέρα από συνέχεια οφείλει να έχει συνέπεια και σταθερότητα.

«Με άλλα λόγια, οι πρόσφατες αλλά και οι αναμενόμενες αλλαγές να αποτελέσουν μια διαρκή αλλαγή στο σύστημα υγείας. Προς την κατεύθυνση αυτή, κατά τη γνώμη μου, η συζήτηση οφείλει να κινηθεί σε δύο διαστάσεις.

Η πρώτη διάσταση αφορά στη διασφάλιση της θεσμικής, οικονομικής και λειτουργικής βιωσιμότητας των μεταρρυθμίσεων, ανεξαρτήτως πολιτικού κύκλου και προσώπων. Η δεύτερη διάσταση της βιωσιμότητας των μεταρρυθμίσεων, θα πρέπει να αφορά στην ατζέντα της επόμενης ημέρας», επισημαίνει ο κ. Αθανασάκης.

Η λειτουργική βιωσιμότητα εδράζεται σε δύο πυλώνες, στις διαδικασίες και στα δεδομένα.

Οι διαδικασίες συνιστούν τη θεσμική μνήμη του κράτους. Ο τρόπος λήψης αποφάσεων για τη συνέχιση, την αναθεώρηση ή την επέκταση μιας πολιτικής – για παράδειγμα των προσυμπτωματικών ελέγχων – οφείλει να είναι ρητά καθορισμένος, με σαφή κατανομή ευθυνών και μηχανισμούς λογοδοσίας.

Το παράδειγμα των βιοδεικτών είναι θετικά ενδεικτικό. Δεν ανανεώθηκε απλώς μια λίστα. Θεσμοθετήθηκε ο τρόπος, με τον οποίον αυτή θα επικαιροποιείται συστηματικά, χωρίς να εξαρτάται από την κινητοποίηση του πολιτικού προσωπικού. Αυτό συνιστά ισχυρή θεσμική παρουσία.

Καμία πολιτική δεν μπορεί να είναι βιώσιμη, εάν δεν αξιολογείται συστηματικά. Τα δεδομένα επιτρέπουν τη συνεχή αποτίμηση, την έγκαιρη διόρθωση, την ανάδειξη νέων αναγκών, καθώς και την παραγωγή του δημόσιου αγαθού της γνώσης και τεκμηρίωσης. Ο κύκλος της πολιτικής οφείλει να ενσωματώνει οργανικά τη μέτρηση και την αναπροσαρμογή. Η διαθεσιμότητα και η διαφάνεια των δεδομένων δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά μια προϋπόθεση λογοδοσίας και θεσμικής ωριμότητας.

Ως προς τη δεύτερη διάσταση της βιωσιμότητας των μεταρρυθμίσεων, είναι σημαντικά τα στοιχεία, που θα συμπληρώσουν και θα ενισχύσουν το πεδίο των δράσεων που έχουν εφαρμοστεί.

Ο αναπληρωτής καθηγητής υπογραμμίζει ότι, μεταξύ αυτών, διακρίνονται τα εξής:

Πρώτον, η κατεύθυνση του ασθενούς στο σύστημα υγείας. Η ογκολογική φροντίδα είναι πολυεπίπεδη και συχνά κατακερματισμένη. Η ανάπτυξη σαφών μονοπατιών φροντίδας και η θεσμοθέτηση ρόλων, όπως οι «πλοηγοί ασθενών», μπορούν να μειώσουν τις καθυστερήσεις, το ψυχολογικό φορτίο και την ενδεχόμενη αναποτελεσματικότητα των υπηρεσιών.

Δεύτερον, η συστηματική καταγραφή και η δημοσίευση κρίσιμων δεικτών, όπως οι χρόνοι αναμονής ανά εξέταση ή παρέμβαση και ανά μονάδα, οι δείκτες ποιότητας φροντίδας, οι πενταετείς επιβιώσεις κ.ά. Όπως είναι γνωστό, ό,τι δεν μετράται, δεν βελτιώνεται. Αλλά και ό,τι δεν δημοσιοποιείται, δεν λογοδοτεί.

Τρίτον, η μετάβαση σε πρακτικές αποζημίωσης με βάση τα αποτελέσματα. Η αξιολόγηση της φροντίδας πρέπει να εστιάζει στα πραγματικά αποτελέσματα για την υγεία των ασθενών και όχι αποκλειστικά στον όγκο υπηρεσιών. Η ενσωμάτωση των patient-reported outcomes, καθώς και μηχανισμών αποζημίωσης στη βάση της αξίας της παρεχόμενης φροντίδας, αποτελεί ένα ώριμο επόμενο βήμα.

Τέταρτον, η διασύνδεση των δεδομένων υγείας με τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα και χαρακτηριστικά του πληθυσμού. Η ενίσχυση της ανάλυσης με πρακτικές social screening θα επιτρέψει τον εντοπισμό πληθυσμών με αυξημένο κίνδυνο νόσου ή/και αποκλεισμού και θα στηρίξει στοχευμένες παρεμβάσεις, με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων. Οι ανισότητες στην πρόσβαση και στα αποτελέσματα οφείλουν να μετρώνται με προκαθορισμένους δείκτες και να δημοσιοποιούνται συστηματικά. Είναι ζήτημα αποδοτικότητας, συλλογικής ευημερίας και θεσμικής φερεγγυότητας.

Πέμπτον, η ενίσχυση των «αόρατων» διαστάσεων της φροντίδας, όπως η συμβουλευτική, η ψυχοκοινωνική υποστήριξη, η ανακουφιστική φροντίδα και η αποκατάσταση. Παρά τη βελτίωση στην πρόσβαση σε φαρμακευτικές θεραπείες, τα πεδία αυτά παραμένουν υποχρηματοδοτημένα και συχνά μετακυλύουν κόστος στα νοικοκυριά. Ιδιαίτερη προσοχή στο πεδίο αυτό απαιτεί ο καρκίνος στις γυναίκες παραγωγικής ηλικίας, όπου η επιβάρυνση είναι πολυδιάστατη, υγειονομική, εργασιακή και οικογενειακή. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε αυτή την ασυμμετρία κατά τον σχεδιασμό των πολιτικών για τον καρκίνο.

«Στο επίπεδο της ποιότητας της παρεχόμενης φροντίδας, η λειτουργία και η υποχρεωτική χρήση των ογκολογικών συμβουλίων πρέπει να αποτελέσει κεντρικό παρακολουθούμενο δείκτη των υπηρεσιών.

Παράλληλα η μετάβαση από το μοντέλο του «μεμονωμένου ιατρού» στην «ομάδα φροντίδας» είναι αναγκαία, όχι μόνο στην ογκολογία, αλλά στο σύνολο των χρόνιων νοσημάτων, δεδομένης της επικράτησης της πολυνοσηρότητας.

Στο πεδίο του καρκίνου, τα κέντρα καρκίνου συνιστούν κομβική εξέλιξη, αλλά απαιτούν σχεδιασμό για τη συνέχεια της φροντίδας, ιδίως σε μια χώρα με έντονη γεωγραφική πολυμορφία και ανισοκατανομή πόρων. Η ενίσχυση του ρόλου των νοσηλευτών, με αναβάθμιση δεξιοτήτων και εφαρμογή πρακτικών task-shifting και task-sharing, είναι κρίσιμη.

Τέλος, η φροντίδα του μέλλοντος θα είναι ψηφιακή. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί μακρινό σενάριο, αλλά παρούσα πρόκληση. Η χώρα οφείλει να διαμορφώσει τις εξελίξεις μέσω στρατηγικής ανθρώπινων πόρων, καθορισμού νέων ρόλων στους επαγγελματίες υγείας και επένδυσης στο κατάλληλο δυναμικό, ώστε να μη βρεθεί στη θέση να ακολουθεί παθητικά», μας λέει ο κ. Αθανασάκης.

Η βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Είναι αποτέλεσμα θεσμικής συνέπειας, μετρήσιμων στόχων και πολιτικής βούλησης, που μετατρέπεται σε κανόνες. Σε αυτό το πεδίο κρίνεται η επόμενη ημέρα της πολιτικής για τον καρκίνο στην Ελλάδα.