Doomscrolling και αυτοτραυματισμός: Ανησυχία από τα ευρήματα πανελλαδικής έρευνας

Ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα πανελλαδικής έρευνας για τους εφήβους, σύμφωνα με τα οποία 3 στους 4 νέους κάνουν doomscrolling, ενώ το 50% δηλώνει ότι επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό η καθημερινότητά του από την κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων.

Ταυτόχρονα, περίπου το 16% των εφήβων στην Ελλάδα αυτοτραυματίζεται εξαιτίας αλλαγών στον τρόπο ζωής που φέρνει η ψηφιοποίηση και η αλόγιστη χρήση των social media, όπως επισημαίνει έρευνα στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας που διοργάνωσε το υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με την UNICEF Ελλάδος.

Πρόκειται για το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ», το οποίο βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: την αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού στους νέους, τη δράση υγείας και υγιεινής περιόδου, τη δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού & Οικογένειας και την ενημέρωση για τις επιπτώσεις του doomscrolling στην ψυχική υγεία.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν παιδιά και γονείς λόγω της άμετρης χρήσης των social media και πως αυτή επηρεάζει την ψυχική υγεία των νέων.

Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ιδιαίτερα αρνητικούς συσχετισμούς, με την αναπληρώτρια υπουργό Υγείας να κρούει κώδωνα του κινδύνου για τα ανησυχητικά ευρήματα.

Doomscrolling: Εθιστική απομόνωση και κίνδυνος για τη Δημοκρατία

Το doomscrolling ορίζεται ως η παρορμητική, παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ειδησεογραφικού περιεχομένου, συχνά μέσω κοινωνικών δικτύων, που διατηρεί ή εντείνει το άγχος, τη δυσθυμία και την αίσθηση απειλής.

Σύμφωνα με την έρευνα της Marc:

— το 89,2% χρησιμοποιεί καθημερινά τα social media

— το 76,1% τα χρησιμοποιεί ως βασική πηγή ενημέρωσης

—  το 81,3% αναγνωρίζει ότι οι αλγόριθμοι είναι εθιστικοί

Παράλληλα:

— 3 στους 4 νέους κάνουν doomscrolling

— Το 40% νιώθει την ανάγκη να σερφάρει συνεχώς

—  Σκρολάρουμε περίπου 3,5 ώρες την ημέρα κατά μέσο όρο

—  Το 49,8% χάνει την αίσθηση του χρόνου όταν διαβάζει αρνητικές ειδήσεις

—  Το 42% συνεχίζει να σκρολάρει ακόμη κι όταν το περιεχόμενο προκαλεί άγχος

— Πάνω από το 50% δηλώνει ότι επηρεάζεται αρνητικά η διάθεση, ο ύπνος και η συγκέντρωσή

— Τα κορίτσια είναι πιο επιρρεπή στο doomscrolling

— πολύ ενημερωμένο για το φαινόμενο νιώθει μόνο το 7% των γονέων

Η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, κα. Ειρήνη Αγαπηδάκη σημείωσε ότι το doomscrolling είναι βασισμένο στο βιολογικό μηχανισμό των εθιστικών ναρκωτικών ουσιών, καθώς η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης παρέχει ένα κύμα νέων εργαλείων που εθίζει τους νέους σε μία αέναη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων.

Παράλληλα, τόνισε ότι «στο μέλλον θα έχουμε πρόβλημα, όχι μόνο ψυχικής υγείας αλλά και Δημοκρατίας. Θα έχουμε πολίτες που δεν θα μπορούν να ελέγξουν αν κάτι είναι αλήθεια ή ψέμα, σωστό ή λάθος».

Triple P: Ενδυνάμωση γονέων και φροντιστών για την υγεία και ευημερία των παιδιών

Ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ήταν και τα αποτελέσματα του προγράμματος Triple P (Positive Parenting Program – Πρόγραμμα Θετικής Γονεϊκότητας), το οποίο προσέφερε πρακτικές στρατηγικές για τη διαχείριση του άγχους, τον περιορισμό προβλημάτων συμπεριφοράς και τη βελτίωση της επικοινωνίας γονέα-παιδιού.

Οι δράσεις ανταποκρίθηκαν στις ανάγκες των οικογενειών με παιδιά από 0 έως 16 ετών, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών με αναπτυξιακές και άλλες ιδιαίτερες ανάγκες.

Συνολικά εκπαιδεύτηκαν 231 επαγγελματίες από δομές πρωτοβάθμιας υγείας και μέσα σε διάστημα 6 μηνών, πάνω από 6.500 γονείς συμμετείχαν στις παρεμβάσεις.

Γονείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ανέφεραν συνολικά οφέλη, στις ανησυχίες και τις φοβίες τους σχετικά με τα παιδιά, στην διαχείριση της σχέσης με τον σύντροφο, αλλά και στην δημιουργία φιλιών μέσα από τα σεμινάρια.

Παράλληλα, η επίσημη πλατφόρμα της δράσης, παρέχει πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένα δεδομένα για τους γονείς σχετικά με την ψυχική υγεία των παιδιών.

Έμμηνος Ρύση: Έγκυρη ενημέρωση της σχολικής κοινότητας

Περίοδος: Πρόκειται για ένα θέμα ταμπού μέχρι και σήμερα. Η πρωτοβουλία προήγαγε την υγεία και την υγιεινή της περιόδου, διασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση σε προϊόντα για την έμμηνο ρύση για όλες τις έφηβες.

Μέσω της συγκεκριμένης δράσης, η σχολική κοινότητα ενδυναμώθηκε ψυχολογικά, ώστε να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον όπου κάθε κορίτσι μπορεί να διαχειρίζεται την περίοδό του με άνεση και αυτοπεποίθηση, ενώ βασικός άξονας, ήταν ότι η περίοδος είναι δείκτης υγείας και όχι θέμα με το οποίο πρέπει να αστειευόμαστε.

Συνολικά:

— Περισσότερα από 2500 σχολεία πανελλαδικά ενημερώθηκαν για τη περίοδο.

— Συμμετείχαν περισσότερα από 237 χιλιάδες παιδιά

— Επιμορφώθηκαν περισσότεροι από 1600 εκπαιδευτικοί και ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό πανελλαδικά

— Μοιράστηκαν 18 εκατ. προϊόντα περιόδου σε 125 χιλιάδες κορίτσια

Aυτοτραυματισμός: Αίτια και αντιμετώπιση

Ο αυτοτραυματισμός είναι μία μάστιγα για τους νέους και τα ποσοστά εκείνων που προκαλούν σωματική βλάβη ή πόνο στον εαυτό τους έχουν αυξηθεί με μεγάλο ρυθμό τα τελευταία χρόνια.

Ειδικότερα:

—  Πάνω από το 20% των νέων αυτοτραυματίζεται παγκοσμίως

—  Το 95% πριν την ηλικία των 16 ετών

—  Το 70% το αποκαλύπτει σε φίλους και όχι σε γονείς/οικογένεια

—  1 στους 6 νέους, δηλαδή περίπου το 16% των νέων, αυτοτραυματίζεται στην Ελλάδα

—  Τα κορίτσια αυτοτραυματίζονται σε αναλογία 2 προς 1 σε σχέση με τα αγόρια

—  Τα τελευταία 20 χρόνια το ποσοστό έχει πενταπλασιαστεί

—  500 παιδιά μέχρι σήμερα έχουν ζητήσει βοήθεια από το κέντρο αυτοτραυματισμού

Τα αίτια του φαινομένου είναι ποικίλα: στους εφήβους κυριαρχούν έντονα συναισθήματα και μεγάλες ψυχικές εντάσεις και με την πράξη αυτή αποσκοπούν στο να μπορέσουν να ρυθμίσουν αυτό που νιώθουν.

Παράλληλα, αυτά τα παιδιά έχουν υψηλότερα ποσοστά ψυχικών διαταραχών, πάσχουν συχνότερα από άγχος ή κατάθλιψη, κάνουν χρήση ουσιών και έχουν γενικότερα αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Τα κορίτσια είναι πιο επιρρεπή στον αυτοτραυματισμό, διότι δεν εξωτερικεύουν τον εσωτερικό τους πόνο, σε αντίθεση με τα αγόρια που συχνά εξωτερικεύονται με τον θυμό και τη βία.

Στο πλαίσιο πρόληψης αλλά και αντιμετώπισης του φαινομένου, εφαρμόστηκαν παρεμβάσεις ψυχοεκπαιδευτικού χαρακτήρα με σεμινάρια για παιδιά και γονείς που παρείχαν:

—  ενίσχυση δεξιοτήτων αναγνώρισης και έγκαιρης παρέμβασης σε επαγγελματίες υγείας και σε ειδικούς ψυχικής υγείας

—   ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για την αποστιγματοποίηση της πράξης

—   ψηφιακή υποστήριξη των νέων με τηλε-ψυχιατρική

Με το πέρας της εκδήλωσης, ανακοινώθηκαν νέες δράσεις για την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, μέσω μουσικής και καλλιτεχνικής έκφρασης.